La galaxa d'Andrómeda, tamién conocida como Galaxa Espiral M31, Messier 31 o NGC 224, ye una galaxa espiral xigante con un diámetru de doscientos venti mil años lluz y que contién aproximadamente un billón d'estrelles. Ye l'oxetu visible a güeyu más alloñáu de la Tierra (anque dalgunos afirmen poder ver a güeyu la Galaxa del Triángulu, que ta un pocu más lloñe). Ta a 2,5 millones d'años lluz (775 kpc) en direición a la constelación d'Andrómeda. Ye la más grande y brillante de les galaxes del Grupu Llocal, que consiste n'aproximao 30 pequeñes galaxes más trés grandes galaxes espirales: Andrómeda, la Vía Lláctea y la Galaxa del Triángulu.
La galaxa ta averándose a nós a unos 300 quilómetros per segundu, y créese que d'equí a aproximadamente 3.000 a 5.000 millones d'años podría topetar cola nuesa y fundise dambes formando una galaxa elíptica superxigante.
Estimaciones de la so masa y lluminosidá La masa total de la galaxa d'Andrómeda ye malo de calcular, atopándose na lliteratura valores que van dende alredor de 4×1011 mases solares hasta 1,37×1012 mases solares; nun estudiu recién calculóse una masa total pa esta galaxa d'aproximadamente 1,3×1012 mases solares, distribuyida como sigue: 1,2×1012 mases solares de materia escuro y 1,4×1011 mases solares en forma de materia bariónica, de la mesma distribuyíes en 1,3×1011 mases solares en forma d'estrelles y 7,7×10⁹ mases solares en forma de gas (hidróxenu y heliu).A wide-field HI mosaic of Messier 31. II.The disk warp, rotation and the dark matter halo
Coles meyores nes midíes y los datos llograos, dellos científicos creen que la Vía Lláctea contién muncha más materia escura y podría ser más masiva que M31.The masses of the Milky Way and Andromeda galaxes Sicasí, observaciones recién del Telescopiu espacial Spitzer revelaron que la M31 contién un billón d'estrelles (1012), entepasando por enforma'l númberu d'estrelles na nuesa galaxa.
Amás d'esto, dellos autores postulen que ye la segunda galaxa intrínsecamente más brillosa nun radiu de 10 megaparsecs alredor de la nuesa galaxa, namái superada por la galaxa del Sombreru (anque quiciabes NGC 253 tamién la supere en rellumu);A Catalog of Neighboring Galaxies sicasí, al trate cuasi de cantu, ye difícil calcular la so lluminosidá total ensin la estinción del so rellumu causada pol polvu interestelar al trate asina, de cuenta que se llogren lluminosidaes distintes según el modelu emplegáu (por casu, un estudiu bien recién suxer una magnitú absoluta nel azul de -20,89, que col índiz de color correxíu dau nél (0,6) da una magnitú absoluta d'aproximadamente -21,5Dust-corrected surface photometry of M 31 from Spitzer far-infrared observations), anque polo xeneral tase d'alcuerdu en que Andrómeda ye más lluminosa que la Vía LlácteaVeanse por casu A Revised LCDM Mass Model For The Andromeda Galaxy ó Milky Way vs Andromeda: a tale of two disks
Historia observacional La primer referencia esistente a la galaxa d'Andrómeda data del añu 961, y foi fecha pol astrónomu persa Azophi, a la que na so Llibru de les Estrelles Fixes describe como una nube pequeña na constelación d'Andrómeda.
La primer observación telescópica correspuende a Simon Marius en 1612. En 1764, Charles Messier incluyir nel so catálogu col númberu 31, dándo-y equivocadamente'l creitu del so descubrimientu a Marius en cuenta de a Azophi. William Herschel reparó na so rexón central un débil rellumu acoloratáu, pensando que yera la más cercana de les grandes nebuloses y que nun podía tar a más de 2000 vegaes la distancia a Siriu.
En 1864, William Huggins reparó'l so espectru, y reparó que nun se paecía al que cabría esperar nun oxetu nebuloso y sí al d'unu fechu d'estrelles, polo que M31 yera un oxetu formáu por estrelles (sicasí, siguió siendo considerada mientres enforma tiempu como una nebulosa). En 1885 apaeció una supernova (catalogada como S Andromedae, y hasta la fecha la única rexistrada nella) na so rexón central. Apaeció n'agostu de dichu añu con magnitú próxima a la 6ª, xubió hasta la 5, 4ª escontra'l 17 de dichu mes pa dir perdiendo rellumu pasu ente pasu; dexó de trate en febreru de 1886: inda'l 1 de febreru d'esi añu pudo midila Asaph Hall col gran refractor instaláu en Washington, atopándola con magnitú 16ª. Calculóse que la so magnitú absoluta foi de -18,2. Por cuenta de que considerábase a esti oxetu como bien cercanu, la supernova foi considerada nel so tiempu como una nova.
Heber Curtis afayó en 1917 una nova xenuina en Andrómeda, y buscando en plaques fotográfiques anteriores atopó 11 más. Al paecer 10 magnitúes más débiles que les novas rexistraes na Vía Lláctea, supunxo que l'oxetu taba a 500.000 años lluz y que tanto ella como otros oxetos similares, conocíos daquella como nebuloses espirales, nun yeren nebuloses sinón galaxes independientes. Esto foi la causa d'un famosu alderique en 1920 ente esti astrónomu y Harlow Shapley -que defendía que yeren en realidad nebuloses cercanes-, y que llegó al so fin cuando en 1925 Edwin Hubble atopó estrelles cefeides en fotografíes d'Andrómeda, dexando claro que tales oxetos son en realidad galaxa similares a la nuesa, namái qu'a grandes distancies, de cuenta que la Nebulosa d'Andrómeda (denominación qu'entá s'atopa en testos antiguos) pasó a ser conocida definitivamente como la Galaxa d'Andrómeda.
En 1943 Walter Baade foi'l primeru en discernir estrelles dientro de la rexón central de la galaxa d'Andrómeda, y tamién demostró qu'había dos tipos de cefeides, lo que significó doblar la so distancia hasta un valor yá bien cercanu al aceptáu anguaño.
Yá en 1940 Grote Reber detectó emisiones de radiu procedentes d'esta galaxa, y en 1950 realizáronse los primeres radiomapas d'ella, afayando tamién los astrónomos ingleses Brown y Hazard qu'esta galaxa emitía ondes de radio na banda de los 158.8 MHz, siendo la primer galaxa descubierta como oxetu emisor d'ondes de radio.
thumb|Galaxa d'Andrómeda nel infrarroxu. Combinación d'imáxenes tomaes pol Telescopiu Spitzer.
Robin Barnard, de la Open University, detectó 10 fontes de rayos X na Galaxa d'Andrómeda (publicaos el 5 d'abril de 2004), utilizando observaciones del observatoriu orbital XMM-Newton de l'Axencia Espacial Europea. La so hipótesis ye que pueden ser posibles candidatos a furacos prietos o estrelles de neutrones, que calecen el gas entrante a millones de graos emitiendo rayos X. L'espectru de les estrelles de neutrones ye'l mesmu que'l de los supuestos furacos prietos, pero estremar poles sos mases menores nel primer casu-.
Apocayá fíxose pública la qu'hasta la fecha ye la imaxe de más alta resolución d'Andrómeda en ultravioleta, tomada pol telescopiu Swift y qu'amuesa más de 20.000 fontes brilloses nesi llonxitú d'onda nella.Swift Makes Best-ever Ultraviolet Portrait of Andromeda Galaxy
Estimaciones recién de la so distancia Mientres munchos años el valor aceptáu de la distancia a Andrómeda foi d'alredor de 700 kiloparsecs, basándose nel estudiu de les sos variables cefeides; sicasí, por cuenta de nun conocese bien la distancia a la Gran Nube de Magallanes, esta estimación tenía ciertu marxe d'error. Investigaciones más recién qu'utilizaron non solamente tales estrelles sinón otros métodos como midíes de cómo varia la so rellumu superficial, el rellumu aparente de los sos xigantes coloraes más lluminoses, y finalmente les variaciones de rellumu de dos tales estrelles dobles eclipsantes asitiaes n'ellaThe distance to the Andromeda galaxy from eclipsing binaries dexaron determinar una distancia media de 775 kiloparsecs (alredor de 2,5 millones d'años lluz).
Estructura Andrómeda desempeña un papel importante nos estudios galácticos, yá que ye la galaxa xigante más cercana. En 1991 la Cámara Planetaria a bordu del Telescopiu Espacial Hubble fotografió'l so nucleu. Pa sorpresa de toos, presenta una doble estructura, con dos puntos nucleares calientes dixebraos per unos pocos años lluz. Observaciones terrestres posteriores llevaron a especular que, amás d'esistir dos nucleos, éstos moveríen l'unu con respectu al otru y qu'unu de los nucleos ta desfaciendo al otru, que podría ser el remanente d'una galaxa más pequeña "tragada" por M31, pero esta esplicación foi abandonada, una y bones un nucleu galácticu d'esi tipu non yá nun sobreviviría enforma tiempo enantes de ser destruyíu pol principal, sinón qu'amás nesti casu nun paez haber un furacu prietu central nél que lo estabilice, y amás nun tien l'aspeutu d'un nucleu galácticu (nin hai evidencies a mayor distancia del centru de dicha fusión galáctica); güei piénsase que lo que tamos viendo ye la proyeición d'un discu d'estrelles (que de la mesma tien nel so interior otru discu d'estrelles de tipu espectral A nacíu nun biltu estelar fai 100-200 millones d'años quiciabes causáu pola absorción d'una galaxa menor rica en gas,The old and heavy bulge of M 31 . I. Kinematics and stellar populations polo que'l nucleu d'esta galaxa ye en realidá aparentemente tripleHST STIS Spectroscopy of the Triple Nucleus of M31 (...)) que orbita alredor del nucleu d'Andrómeda y que al ser la so órbita bien escéntrica les estrelles paecen "atropase" na zona cercana al furacu prietu, apaeciendo lo que se ve. Los nucleos de munches galaxes son conocíos por ser llugares bastante violentos, y de cutiu propónse la esistencia de furacos prietos supermasivos pa esplicalos; l'asitiáu nel verdaderu centru d'esta galaxa calcúlase que tien 10⁸ mases solares y que se topa nel centru del discu d'estrelles de tipu A mentáu enriba.
Recién investigaciones demostraron la esistencia d'una barra nel centru de M 31, lo cual convertir nuna galaxa espiral barrada al igual que la Vía Lláctea.,Unveiling the Boxy Bulge and Bar of the Andromeda Spiral Galaxy y polo que quiciabes seya meyor clasificala como SBb.
Scott Chapman, del California Institute of Technology, y Rodrigo Ibata, del Observatoire Astronomique de Strasbourg en Francia, anunciaron en 2005 les sos observaciones colos telescopios Keck qu'amuesen que'l rellumu tenue d'estrelles que s'estiende pa escontra fuera de la galaxa ye, en realidá, parte del propiu discu. Esto significa que'l discu espiral d'estrelles en Andrómeda ye tres veces más llargu de lo envalorao hasta agora. Ye una evidencia de qu'hai un vastu discu estelar que fai que la galaxa tenga un diámetru de más de 220.000 años lluz. Los cálculos previos envaloraben el diámetru d'Andrómeda ente 70.000 y 120.000 años lluz.
thumb|400px|right|Galaxa d'Andrómeda en ultravioleta. Mosaicu d'imáxenes tomaes pol telescopiu GALEX. L'estudiu de la estructura d'Andrómeda ye difícil por cuenta de qu'amuésasenos cuasi de cantu, pero los sos brazos espirales pueden siguise gracies a una serie de rexones HII que l'astrónomu Walter Baade describió como "perlles nun filo". Según esti autor, que foi'l primeru n'estudiar y describila en detalle, hai dos brazos espirales que la so descripción dar de siguío:§páxina1062§páxina92: + Brazos espirales de M31 según Walter Baade. Brazos (N=crucia semiexe mayor N de M31, S=crucia semiexe mayor S de M31) Distancia dende'l centru (minutos d'arcu) (N*/S*) Distancia dende'l centru (kpc) (N*/S*) NotesN1/S1 3.4/1.7 0.7/0.4 Brazos de polvu ensin asociaciones estelares o rexones HII.N2/S28.0/10.01.7/2.1 Brazos de polvu con unes poques asociaciones estelares.N3/S325/305.3/6.3 Como N2/S2, pero con unes poques rexones HII tamién.N4/S450/4711/9.9 Munches asociaciones estelares, rexones HII, y pocu polvu.N5/S570/6615/14 Como N4/S4, pero muncho más débil.N6/S691/9519/20 Formáu por asociaciones estelares esperdigaes, ensin polvu visible.N7/S7110/11623/24 Como l'anterior, pero más débil y inconspicuo.
Anque apertaos, paecen tar más separaos que los de la nuesa galaxa.Spiral Structure in M31http://adsabs.harvard.edu/abs/1985IAUS..106..423H A comparison of the Andromeda and Milky Way galaxes