La ye un árbol de fueya perenne perteneciente a la familia Rubiaceae. Aniciar n'Asia y alcuéntrase creciendo xabaces en Vietnam, el sur de China, Taiwán, Xapón, Myanmar y la India. Coles sos brilloses fueyes verdes y flores blanques bien fragantes de branu, que ye llargamente utilizada nos xardinos en climes templaos y subtropicales templaos, y como planta d'interior nes rexones templaes. Tuvo nel cultivu en China mientres siquier mil años, y foi introducíu nos xardinos ingleses a mediaos del sieglu XVIII. Munches variedaes fueron criaos pa la horticultura, con una baxa crecedera, y les formes grande y llargu con flores.
thumb|240px|Ilustración botánica de 1880 thumb|240px|Detalle de la flor thumb|240px|Planta con flores thumb|240px|Fueyes thumb|240px|Vista de la planta
Descripción Gardenia jasminoides ye un arbustu qu'algama un tamañu d'hasta 2(-8) m; con ramines escabriúsculo-pubérulas. Fueyes (2-)5-11 × (1-)2-5.5 cm, anchamente elíptiques o obovado-elíptiques, cartacees a subcoriacees al ensugase, glabres en dambes superficies o pubérulas na vena media, la base aguda y frecuentemente decurrente, el ápiz cortamente acumináu col acumen hasta 10 mm, los márxenes llixeramente revolutos; nervaduras secundaries 6-10 pares, broquidódromas a eucamptódromas, les axiles frecuentemente barbaes; pecíolus 2-4 mm, pubérulos, alaos; estípules 6-12 mm, xuníes alredor del tarmu, abrir per un sitiu formando una estructura espatácea, glabres. Flores solitaries, terminales; pedicelos 15-20 mm, pubérulos; hipanto 6-15 mm, obcónico, glabro, llonxitudinalmente 5-7-acostilláu a 5-7-aláu, les costielles estendiéndose a formar la vena media de los llobos calicinos; llimbu calicino hírtulo nel esterior, el tubu 4-5 mm, los llobos 5-7, 15-30 mm, oblanceolaos, induplicaos, agudos; corola esparcidamente pubérula nel esterior, el tubu 20-50 mm, infundibuliforme, los llobos nes formes cultivaes iguaos en 2-10 ciclos de 6, 15-35 mm, obovado-oblongos, obtusos a arrondaos; anteres 12-18 mm o frecuentemente malformaes o ausentes nes formes cultivaes; estigmes 8-10 mm, 4-lobaos. Frutos ensin producir nes formes cultivaes.
Historia Esiste la evidencia de que Gardenia jasminoides atopar nel cultivu en China dende la dinastía Song (960-1279 dC), onde les formes selvaxes y de flor doble representáronse nes pintures, como les del Song Huizong, y nel sieglu X l'artista Xu Xi.Keswick, p. 204 La dinastía Yuan (1271-1368) presentar en laca, y la dinastía Ming de porzolana (1368-1644).
Les Gardenies fueron vistes nos viveros en Guangzhou en 1794 pol estadista inglés Sir John Barrow.
Usos La fruta utilízase como colorante mariellu, que s'utiliza pa la ropa y la comida.
Polinesios persones nes islles del pacíficu utilicen estes flores fragantes nos sos collares de flores, que se llamen Ei nes Islles Cook, Hei na Polinesia Francesa y Lei en Hawai
Los frutos de Gardenia jasminoides fructus utilizar na medicina tradicional china pa "drenar fueu" y polo tanto nel tratamientu de ciertes condiciones febriles.Bensky, Dan et al. Chinese Herbal Medicine Materia Medica 3rd ed. Eastland Press, Inc, Seattle 2004 p. 95|date=November 2010
Nel Estáu de Veracruz aplícase como analxésicu cuando se sufre de dolor d'oyíos. En Tlaxcala usar contra la tos. En Puebla pal tratamientu de la tos ferina acostúmase ferver les flores de la gardenia coles de tulipán (Hibiscus rosa-sinensis) y les de rosa blanca (Rosa gallica) xunto con fueyes de nozal (Juglans regia ), tencho (Tillandsia imperialis), jitomate (sp. n/r) y un frutu del tomate de fueya (Physalis pubescens), tomen el té como agua de tiempu.
Taxonomía Gardenia jasminoides describióse por John Ellis y espublizóse en Philosophical Transactions of the Royal Society of London 51(2): 935, pl. 23. 1761. Etimoloxía Gardenia: nome xenéricu que foi nomáu por Carl Linnaeus n'honor d'Alexander Garden (1730-1791), un naturalista escocés.
jasminoides: epítetu llatín que significa "similar al xazmín" Sinonimia Gardenia angusta (L.) Merr. Gardenia angustifolia Lodd. Gardenia augusta Merr. Gardenia florida L. Gardenia grandiflora Lour. Gardenia grandiflora Siebold ex Zucc. Gardenia longisepala (Masam.) Masam. Gardenia maruba Siebold ex Blume Gardenia pictorum Hassk. Gardenia radicans Thunb. Genipa florida (L.) Baill. Genipa grandiflora (Lour.) Baill. Genipa radicans (Thunb.) Baill. Jasminum capense Mill. Varneria augusta L. Warneria augusta L. en PlantList
Ver tamién Planta melecinal Fitoterapia Usos melecinales de los raigaños Medicina china tradicional Terminoloxía descriptiva de les plantes Cronoloxía de la botánica Historia de la botánica
Referencies
Bibliografía Anonymous. 1986. List-Based Rec., Soil Conserv. Serv., U.S.D.A. Database of the U.S.D.A., Beltsville. Davidse, G., M. Sousa Sánchez, S. Knapp & F. Chiang Cabrera. 2012. Rubiaceae a Verbenaceae. 4(2): i–xvi, 1–533. In G. Davidse, M. Sousa Sánchez, S. Knapp & F. Chiang Cabrera (eds.) Fl. Mesoamer.. Missouri Botanical Garden Press, St. Louis. Flora of China Editorial Committee. 2011. Flora of China (Curcurbitaceae through Valerianaceae with Annonaceae and Berberidaceae). 19: 1–884. In C. Y. Wu, P. H. Raven & D. Y. Hong (eds.) Fl. China. Science Press & Missouri Botanical Garden Press, Beijing & St. Louis. Idárraga-Piedrahita, A., R. D. C. Ortiz, R. Callejas Posada & M. Merello. (eds.) 2011. Fl. Antioquia: Cat. 2: 9–939. Universidá d'Antioquia, Medellín.
Enllaces esternos World Checklist of Rubiaceae Gardenia jasminoides in Flora of China Intoxicating Fragrance: Jasmine as Valium Substitute
jasminoides Categoría:Plantes melecinales Categoría:Plantes usaes na medicina tradicional china Categoría:Flora de Nepal Categoría:Plantes tintórees Categoría:Flora de China Categoría:Plantes descrites en 1761 Categoría:Plantes descrites por J.Ellis Categoría:TBSpecies