280 px| thumb| Monumentu al Divín Salvador del Mundu, patronu de la ciudá ya imaxe más icónica del país. 250px|thumb|Imaxe satelital del Gran San Salvador.
San Salvador ye la capital de la República d'El Salvador y la cabecera del departamentu y conceyu homónimos.Ministeriu de Turismu d'El Salvador, Departamentu de San Salvador. Consultáu'l 5 d'agostu de 2007. Como capital de la nación, alluga les sedes del Gobiernu y el Conseyu de Ministros d'El Salvador, Asamblea Llexislativa, Corte Suprema de Xusticia y demás instituciones y organismos del Estáu, según la residencia oficial del Presidente de la República. Ye la mayor ciudá del país dende'l puntu de vista económicu y demográficu, y asientu de les principales industries y empreses de servicios d'El Salvador.
La primer fundación de San Salvador tuvo llugar en 1525, se refundó en 1528, pero la so población taría asitiada nel so allugamientu actual hasta en 1545. Foi un importante centru comercial mientres la colonización española, por cuenta de l'agricultura del añil, y convirtióse en sede de l'Alcaldía Mayor, Intendencia y la Provincia del territoriu que, na so mayor parte, güei conforma El Salvador. En San Salvador asocedieron dos alzamientos en contra de les autoridaes de la corona española a principios del sieglu XIX, y sostuvo la so autonomía mientres l'anexón al Primer Imperiu Mexicanu, al que s'amestó por curtiu tiempu pola fuercia. Col desenvolvimientu de l'agricultura del café, la ciudá tuvo un notable desenvolvimientu na so infraestructura a finales del sieglu XIX y principios del sieglu XX. Sicasí, por cuenta de que s'atopa nuna zona sísmica, sufrió l'azote de terremotos a lo llargo de la so historia.
San Salvador ye una de les primeres ciudaes de fundación española na Centroamérica histórica, la rexón que mientres la colonización hispánica d'América constituyó'l Reinu o Capitanía Xeneral de Guatemala. Tamién resulta ser la capital más antigua y duradera na rexón desusdicha, nel sentíu que dende'l so treslláu en 1545 al Valle de les Hamaques, permaneció ende dende esi añu hasta los nuesos díes, y, tamién, por cuenta de que desque la Monarquía Española designar como sede alministrativa de la provincia sansalvadoriana en 1540, asina permaneció hasta llegar a establecese como capital del Estáu salvadorianu. Magar los terremotos, llenes y erupciones qu'esta población tuvo que soportar dende va sieglos, siempres foi reconstruyida nel so sitiu orixinal. Y, magar dellos intentos de treslláu n'árees menos sísmiques, San Salvador establecióse como la principal ciudá d'El Salvador.Pedro Antonio Escalante Arce, "L'orixe del Centru Históricu de San Salvador" (Ponencia presentada nel Centru Cívicu Cultural Llexislativu para COAMSS-OPAMSS, 24 de febreru de 2017).
La ciudá ye tamién la sede de l'Archidiócesis de San Salvador, según munches cañes protestantes del cristianismu, incluyendo evanxélicos. El Sistema de la Integración Centroamericana (SICA) tien la so sede en San Salvador. Nel ámbitu deportivu, allugó a los Xuegos Centroamericanos y del Caribe en 1935 y 2002, y los Xuegos Deportivos Centroamericanos en 1977 y 1994.
Con una población de 316 090 habitantes,Ministeriu d'Economía, Direición Xeneral d'Estadística y Censos, VI Censu de Población y V de Vivienda 2007 (San Salvador: Gobiernu d'El Salvador, 2008), 42. (Consultáu'l 28 de xunu de 2016) Páx. 34 nel PDF esta ciudá ye la principal urbe del Área Metropolitana de San Salvador, una conurbación d'alredor de 1 775 000 habitantes pal añu 2015.City Population, "Major Agglomerations of the world", position # 266, consultáu'l 7 de febreru, 2014. http://www.citypopulation.de/world/Agglomerations.html (Los datos arramaos nesta páxina tán actualizaos colos más recién censos fechos en cada país) Cabo señalar que, por ello, esta aglomeración urbana ye la segunda más grande de Centroamérica y la sesta en tola rexón d'América Central y el Caribe.
Toponimia En 1457, el papa Calixto III instituyó la festividá católica del Santísimo Salvador cada 6 d'agostu, n'aición de gracies pola victoria de los exércitos cristianos sobre les fuercies de Mehmed II en 1456 mientres el sitiu de Belgráu. D'esta manera, munches poblaciones y llugares fueron designaes col nome de San Salvador y delles ilesies puestes so la advocación del Divín Salvador del Mundu. Foi asina que Cristóbal Colón bautizó a la isla de Guanahaní con tal denominación. Pela so parte, Pedro de Alvarado, al entamar una segunda espedición sobre'l territoriu de Cuscatlán, ordenó al so hermanu Gonzalo de Alvarado que-y diera'l nome de San Salvador a la villa qu'ellí se fundara, daqué qu'asocedió, probablemente, el 1 d'abril de 1525.Departamentu de Rellaciones Públiques Casa Presidencial: El Salvador 1974-1975, p. 11.Sitiu oficial de San Salvador: Historia oficial de la ciudá de San Salvador
Historia
Fundación de la ciudá y dómina colonial Dempués de les victories sobre les huestes pipiles nes batalles d'Acajutla y Tacuzcalco, el conquistador Pedro de Alvarado intentó someter a los nativos de la capital del Señoríu de Cuzcatlán al so apuerto'l 18 de xunu de 1524. Los cuscatlecos, sicasí, fuxeron a los montes vecinos y l'estremeñu tuvo que replegase escontra la zona de l'actual Guatemala. La primer villa de San Salvador fundar a menos d'un añu d'esta espedición, por una misión non documentada al mandu de Gonzalo de Alvarado.Diccionariu Xeográficu d'El Salvador, p. 1262.La primer mención qu'esiste alrodiu de esti asentamientu ye una carta del mesmu Pedro de Alvarado en Guatemala el 6 de mayu de 1525 faciendo notar que nun se podía celebrar un cabildru pola ausencia de Diego de Holguín quien partiera a tomar el puestu d'Alcalde ordinariu de la villa de San Salvador.El Salvador 1974-1975, p. 10.
Por cuenta de les frecuentes rebeliones nel sitiu per parte de los nativos, establecióse una nueva villa nel llugar conocíu anguaño como Ciudá Vieya, al sur de l'actual llocalidá de Suchitoto (1 d'abril de 1528). El so trazáu orixinal tardó quince díes y aportó a poblada por un númberu de 50 a 60 viviendes,Historia d'El Salvador, Tomu I, p. 80. teniendo por alcaldes a Antonio de Salazar y Juan de Aguilar.Utec Historia de la Economía de la Provincia de San Salvador, consultáu'l 21 d'ochobre de 2009
Dempués de la pacificación de la rexón, la pequeña llocalidá foi abandonada adulces y el nuevu asentamientu allugóse, l'añu de 1545, nel valle de Zalcoatitán renomáu como “Valle de les Hamaques”. Envalórase que tal acampamiento tuvo na llamada cuesta del Palo Verde, y que foi conocida como “la Aldea”. Al norte d'esi allugamientu empezar a trazar la Plaza Mayor, onde s'alluga anguaño la Plaza Libertad; al Este, alzóse la Ilesia consagrada al Santísimo Salvador del Mundu. El 27 de setiembre de 1546, por aciu trámites de los procuradores Alonso de Oliveros y Hernán Méndez de Sotomayor, y por pidimientu del Secretariu de la Real Corona Juan de Samano ante l'infante don Felipe pola ausencia del emperador Carlos V d'Alemaña y I d'España, alzóse la villa a la categoría de ciudá por Real Provisión.
Mientres la dómina colonial yera la ciudá más importante de l'Alcaldía Mayor de San Salvador, de la mesma parte del Reinu de Guatemala. Nel sieglu XVII, l'actividá principal d'esta rexón foi'l añil, pa la so esportación a Europa. Na segunda metá del sieglu XVIII, por cuenta de les Reformes borbóniques, que teníen como oxetivu ameyorar el cobru d'impuestos y crear monopolios estatales, creóse la Intendencia de San Salvador en 1785; la mesma ciudá foi cabecera del so partíu.
Dómina republicana
San Salvador tuvo un destacáu rol nos años previos a la independencia de Centroamérica. Foi ellí onde se dio la primer rebelión en 1811 en contra de les autoridaes de la Capitanía, y una más en 1814, dambes ensin ésitu, movimientu lideráu pol sacerdote José Matías Delgado y Manuel José Arce Fagoaga quien siguieron hasta la independencia d'España en 1821. Cola declaración del Plan d'Iguala por Agustín de Iturbide, les entós provincies de la Capitanía declararon la so emancipación el 15 de setiembre de 1821. Les noticies d'esti socesu llegaron a San Salvador el 21 de setiembre.
A partir d'entós les antigües intendencies fueron gobernaes independientemente. De fechu en San Salvador rexía un Xefe Políticu. Pero, a última hora, toes taben entá so la direición d'una Xunta Provisional Consultiva con sede en Guatemala. Meses dempués llegó dende Méxicu una invitación de Iturbide por que les provincies xunir al nuevu Imperiu. La Xunta decidió la so anexón el 5 de xineru de 1822; solo dos conceyos, de los 170 que conformaben la rexón, negáronse: San Salvador y San Vicente.Historia d'El Salvador, Tomu I, p. 190.Nos siguientes dos años la ciudá enfrentó dos invasiones dende Guatemala, que les fuercies defensores pudieron repeler. Sicasí, en febreru de 1823, Vicente Filísola asedió a la ciudá y ocupar; la so estancia acabó debíu al retiru del poder de Iturbide.
Cola nacencia de la República Federal de Centroamérica en 1824, la ciudá viose envolubrada nos aturbolinaos años qu'enfrentaron a lliberales y conservadores. Pa dixebrase de la influencia de poder qu'exercía la ciudá de Guatemala, el Congresu Federal decidió treslladar la capital de la federación a San Salvador en xunu de 1834, y creó ellí un Distritu Federal el 20 d'abril de 1835. La situación caótica de la rexón creó un estáu de probeza xeneral. Tal condición provocó, amás, una epidemia de cólera en 1836.
La economía del país camudó gradualmente na segunda metá del sieglu XIX, pos el añil foi sustituyíu pol cultivu de café como principal productu d'esportación. La ciudá tuvo un cambéu nos sos edificios principales, que los sos diseños tuvieron influencies europees. Pal casu, mientres l'alministración del Xeneral Gerardo Barrios foi construyíu un Palaciu Nacional con carauterístiques Neoclásiques;Historia d'El Salvador, Tomu I, p. 215.lo mesmo que la Universidá d'El Salvador, en 1870, con notables influencies franceses. Per otru llau, un fechu destacáu foi la llegada del telégrafu en 1879. Un viaxeru d'apellíu Sherzer describió a la población nesos años:
Un diplomáticu d'Estaos Xuníos, pela so parte, nun llibru llamáu “Notes sobre Centroamérica” envaloraba la población d'esta llocalidá en 25.000 persones en 1852.Historia d'El Salvador, Tomu I, p. 216.Con too y con eso, cualquier meyora na infraestructura tenía como problema los habituales terremotos qu'afararon la rexón. Por casu, el terremotu del 16 d'abril de 1854 causó tanta destrucción na capital, que les autoridaes treslladar a Cojutepeque por cuatro años; y Santa Tecla surdió pa faer d'ella una potencial capital. Pero en 1858 les autoridaes tornaron a San Salvador y por decretu llexislativu del 27 de xineru de 1859 declaróse que l'antigua ciudá de San Salvador volvía ser la capital del país.Jorge Lardé y Larín, El Salvador: historia de los sos pueblos, villes y ciudaes, Segunda Edición, Direición de Publicaciones ya Impresos, Conseyu Nacional pa la Cultura y l'Arte (CONCULTURA), San Salvador, El Salvador, 2000, páxina 294.Hubo otros acontecimientos d'esti tipu en 1873 y 1880.
Sieglos XX y XXI thumb|right|250px|Palaciu Nacional y Plaza Gerardo Barrios. thumb|250px|Monumentu a los Próceres, allugáu na Plaza Llibertá. Acá diose'l primer trazu de la ciudá mientres la so mudanza al actual valle en 1545. thumb|250px|Monumentu a Francisco Morazán na plaza que lleva'l so nome. Ye'l monumentu más antiguu de la ciudá entá de pies. left|thumb|250px|Plaza Francisco Morazán, Teatru Nacional de San Salvador y cúpula de Catedral Metropolitana de San Salvador.