La historia de Croacia empieza a principios del periodu Neolíticu. Dientro de la historia documentada, el territoriu qu'anguaño correspuende a Croacia foi colonizáu polos celtes y más tarde polos ilirios. Iliria foi un Estáu soberanu hasta que los romaconquistar nel añu 168 e.C. Los antepasaos de la población eslava de Croacia establecer na rexón mientres el sieglu VII.
Prehistoria
L'área conocida anguaño como Croacia tuvo habitada mientres la Prehistoria, dende la Edá de Piedra. Nel Paleolíticu Mediu, los neandertales vivieron en Krapina y Vindija (noroeste de Croacia) y Mujina Dalmacia Pecina (central).
Nel periodu neolíticu tempranu, les cultures Starčevo, Vučedol y Hvar espandiéronse alredor de la rexón. La Edá del Fierro dexó les buelgues de la cultura de Hallstatt (ilirios primitivos) y la cultura La Tene (celtes).
Iliria independiente
Entrando na historia documentada, l'área foi habitada por tribus d'Iliria, como la Delmetae, que falaben una llingua de Iliria, una caña antigua de la familia indoeuropea. Otres tribus, como los Liburni y Iapodes, que'l so orixe étnicu ye menos claru, habitaben diverses partes de la mariña adriática y l'interior ente Istria y Herzegovina.
Nel sieglu IV e.C. el norte de l'actual Croacia tamién foi colonizáu polos celtes, la tribu de los Escordiscos. Otros pueblos celtes atopábense coles mesmes integraos ente los ilirios. Les islles d'Issa y Pharos, según la llocalidá de Tragurion o Trogir, convertir en colonies griegues dende'l mesmu periodu.
Iliria yera un Estáu soberanu hasta que los romanos conquistaron les sos tierres nel añu 168 e.C.
Croacia sol Imperiu Romanu
Los romanos entamaron l'actual Croacia na provincia romana d'Iliria, que tomaba la mayoría de la Croacia moderna (Istria y parte de la provincia d'Italia). Iliria estremóse darréu nes provincies de Panonia y Dalmacia nel añu 10. Pannonia foi estremada de la mesma en dos más por Traxanu ente 102 y 107.
Nel sieglu IV l'emperador Diocleciano fraccionó más el país. Esti emperador yera d'orixe ilirio, de Dalmacia. Otres persones notables d'esta rexón nesti periodu fueron el Jerónimo cristianu, San Marín (el constructor de San Marín), los emperadores Valentiniano I y Valente, y el Papa Xuan IV.
Dempués de la cayida del Imperiu Romanu d'Occidente nel sieglu V, les víes romanes y la población iliria con llingües romániques (como'l istro-rumanu o'l dálmata) caltuviéronse. Cola cada vez mayor inmigración, esta población enraigonó nes ciudaes a lo llargo de tola mariña dálmata.
Asentamientos croates thumb|250px|Acueductu de la familia noble Ragusea Gozze de Trebinje en Arboretum Trsteno. Los eslavos esvalixar pol este d'Europa a lo llargo de los sieglos VI y VII pol emburrie de hunos, xermanos y ávaros escontra l'oeste y el sur. Los croates (Chrobati, Hrvati), que s'asitiaren na zona de Galizia y na Croacia Blanca (nel sur de Polonia), recibieron la ufierta del emperador bizantín Heraclio d'aliase contra los ávaros en cuenta de les tierres de Panonia y Dalmacia. Los croates al mandu del zupan llexendariu aceptaron el tratu y llucharon contra los ávaros, atacándo-yos na llanura de Panonia y esvalixándose pelos Balcanes. Una caña de los croates, los byelohravati (Croates blancos) permaneció, sicasí, en territorios que correspuenden güei al sur de Polonia, calteniendo una precaria independencia ente checos y polacos.
Los croates del sur formaron estructures autónomes sol mandu de los sos xefes tribales (zupani) nos montes de Bosnia hasta Montenegru (croates dináricos o Croates coloraos), a lo llargo de les mariñes de Dalmacia (croates de Dalmacia) y nes llanures del Sava y el Drava (croates de Panonia). D'esta dómina ye Radoslav, un gobernante enérxicu del que se canten entá balaes dedicaes a los sos fechos y al que se-y atribúi la introducción del cristianismu ente los croates.
Oríxenes
240px|thumb|Los croates lleguen al Adriáticu. El ducáu de Panonia estender a lo llargo del Drava na zona ente'l Sava y el Danubiu, nes rexones de les actuales Baranja, Backa y Eslavonia. Dalmacia tomaba l'actual Croacia ente'l Drava y Istria), la Krajina y l'interior de l'actual Dalmacia, una y bones les principales ciudaes costeres taben habitaes por población d'orixe llatín.
Nel ducáu dálmata tenemos menciones d'un tal Porga de finales del sieglu VII, pero realmente documentáu como primer duque de Croacia-Dalmacia ye Višeslav, que gobernó mientres el postreru terciu del sieglu VIII. Tamién de finales d'esi sieglu ye'l primer duque de Croacia-Panonia, Vojnomir.
Nel añu 810, el poder de Croacia-Dalmacia pasó a Borna, que de la mesma asitió nel otru ducáu al so sobrín Ljudevit Posavki (Posavski significa del ríu Sava). Borma aceptara ser vasallu de los emperadores francos, ente que'l so sobrín lluchó contra ellos hasta qu'en 823 foi derrotáu y fuxó al ducáu del so tíu, que por complacer a los carolinxos encarcelar hasta la so muerte. Una sulevación contra los carolinxos llevó al zupan Ratimir (829-838) a tomar el control de Panonia, pero de nuevu los francos sometieron Panonia en 838.
En Dalmacia asocediéronse los zupani vasallos de los francos, Vladislav (821-835) y Mislav (835-845), pero'l so socesor, Trpimir I (845-864), independizóse y foi-y reconocíu'l títulu de Dux Croatorum, fundando una nueva dinastía (los Trpimirovic) que gobernaron Croacia hasta la llegada de los húngaros.
Panonia siguió sol vasallaxe de los francos con Pribina (849-860), Kocelj (861-872) y Mucimir (872-873); namái Braslav (880-897) esfrutó d'una precaria independencia que tenía de soportar l'emburrie de les hordas maxares, que sol so rei Árpád conquistaron el norte del ducáu (Baranja y Backa), quedando'l sur en manes de los croates de Dalmacia, ente que l'este de Eslavonia (Sirmia/Srjem) foi ocupada tamién polos húngaros. D'esta miente la frontera norte de Croacia quedó afitada nel ríu Drava.
Trpimir I asitió'l ducáu de Croacia, anque tuvo que lluchar cola naciente potencia del Adriáticu, la República de Venecia. El so socesor y fíu Zdeslav (864, 878-879) foi depuestu pol so primu Domagoj (864-876), y de la mesma el fíu d'esti Iljko (876-878) foi ganáu por Zdeslav, restauráu nel ducáu gracies al sofitu de los bizantinos. El so fíu Branimir (879-892) consiguió que les ciudaes de la mariña, tributaries de los bizantinos, convertir en vasalles de los croates, colo que los sos tributos pasaron d'esta forma a les arques del ducáu. Por esti motivu'l papa Xuan VIII, nun documentu del 7 de xunu de 879, apurrió a los croates la primer reconocencia internacional como Estáu. A Branimir asocediéron-y los sos fíos Mutimir (Muncimir o Mucimir) (892-900) y Petar (900-910), qu'unificaron el ducáu incorporando la Eslavonia occidental. Tomislav (910-928), probablemente fíu de Mutimir, espandió les fronteres y el prestíu de Croacia, de forma qu'en 925 el papa Xuan X coróna-y como rei de los croates.
Reinu de Croacia
thumb|300px|Coronación del rei Tomislav. So los socesores del rei Tomislav Croacia algamó la so máxima estensión, tomando Croacia, Eslavonia, una parte ínfima de Dalmacia y gran parte de Bosnia. El restu de les ciudaes costeres de Dalmacia tuvieron baxu dominiu de la República de Venecia (Fiume(Rijeka), Zara (Zadar), Šibenik, Trogir, Spalato (Split)) hasta 1358, que, cola firma del tratáu de Zadar, que-y da'l estatus de República a Ragusa (Dubrovnik), o Cattaro (Kotor) que nominalmente pertenecíen al Imperiu Bizantín. La capital, d'onde procedíen la mayoría de los gobernantes, taba na mariña dálmata, en Biográu (Biograd na moru).
A Tomislav asocedió-y el so hermanu menor Trpimir II (928-935), y a este'l so fíu Krešimir I (935-945), qu'estremó'l reinu ente los sos dos fíos: Miroslav (945-949) y Mihajlo Krešimir II (945/949-969). L'hermanu mayor, sicasí, nun dexó gobernar al más nuevu, y alzóse como únicu rexente.
En 949 el zupan Pribina sublevóse y llogró vencer al rei, que foi sustituyíu pol so hermanu. Aprovechando les lluches internes, Časlav Klonimirović, zupan de Rascia (Serbia), invadió los territorios de Travunia, Zachlumia, Neretva y Bosnia, según los distritos orientales de Croacia, seique convidáu polos insurxentes. Cola muerte de Časlav en 960 lluchando contra los húngaros, Krešimir II recuperó dellos territorios con ayuda de Predimir, ban autónomu de Doclea, teniendo sol so control toa Bosnia y consiguiendo nel so reináu la máxima estensión de Croacia.
El so fíu Stjepan Držislav (969-997), por cuenta de la presión de los búlgaros sobre l'Imperiu bizantín, llogró de los emperadores Basilio II y Constantín VII el dominiu total de Dalmacia y foi-y dau'l títulu de Rei de Croacia y Dalmacia. L'emperador de los búlgaros Samuel vio con ofiendo l'alianza ente bizantinos y croates, atacando a estos postreros, venciendo al zupan Vladimir y colando escontra Zadar, onde sitió al rei na ciudá de Nin. Nun consiguió tomala y tornó a Bulgaria al traviés de Bosnia, pemitiendo a Držislav recuperar el so reinu. 180px|left|thumb|Corona croata.
El reináu de los sos fíos Svetoslav Mucimir Suronja (997-1000), Krešimir III (997-1030) y Gojislav (997-1020) foi más aturbolináu por cuenta de que Svetoslav se arrogó tol poder y los hermanos menores, sofitaos pola nobleza croata, empezaron una guerra civil qu'acabó cola vida del primoxénitu. El dux de Venecia, Pietro II Orseolo, aprovechó la ocasión pa lliberar les ciudaes de Dalmacia, esaniciando'l tributu a los reis croates y conquistando pa la república gran cantidá d'islles adriátiques. L'emperador Basilio II, vencedor de los búlgaros, reconoció a los hermanos como reis de Croacia pero, viendo'l peligru que suponía Venecia, tomó pa sí'l control de la mariña dálmata y de grandes zones de Bosnia.
Stjepan I (1030-1058), fíu de Krešimir III, decidió sofitar la revuelta del príncipe serbiu (d'orixe croata), Dobroslav (Stjepan Vojislav), primero ensin ésitu nel 1036, y más tarde en 1040-42, esta vegada ganando a los bizantinos y espulsándo-yos de Serbia. L'emperador Miguel IV Panflagonio viose obligáu a vencer Dalmacia a Stjepan II, pero'l dux venecianu Domenico Contarino aprovechó la ocasión pa tomar Zara.
A Stjepan I asocedió-y el postreru gran rei croata, Petar Krešimir IV (1058-1074), que restauró adulces tol reinu reconquistando Zara a los venecianos y espulsando a los bizantinos de Bosnia y Dalmacia. Tamién tuvo especial curiáu na estensión del cristianismu ente la población, estableciendo obispaos en Biograd (1060), Vrhbosna (1061) y Trogir (1063). Impulsó la implantación del ritu llatín nes ilesies frente a los usos bizantín y eslavónico a pesar de la oposición del cleru del interior del país. Krešimir IV nun tenía fíos y el so primu Stjepan sufría una grave enfermadad, polo que decidió nomar a Dimitar Zvonimir, ban de Eslavonia, como'l so conseyeru y socesor otorgándo-y el títulu de Duque de Croacia.