El billar ye un deporte de precisión que se practica impulsando con un tacu un númberu variable de boles (d'antiguo de marfil), nuna mesa con tableru de cayuela forrada de pañu, arrodiada de bandes de material elástico y con troneres o ensin elles. Tuvo la carta olímpica pa los Xuegos Olímpicos de 2004, anque nun aportar# a incluyíu nellos. Esisten bien distintes variantes:
El billar francésEsta clase tamién puede xugase en meses circulares (carambola rusa) y/o octogonales, que son bien pocu avezaos o de carambolas. El billar inglésTanto'l snooker como'l pool 51, siendo modalidaes distintes, dambes comparten la denominación de billar inglés. o: pool 51. snooker. El billar americanu o pool (llamáu tamién de troneres o buchacas). El billar español o Spanish pool El bumper poolEsta clase, al igual que nes carambolas, tamién ye posible xugala en meses circulares y/o octogonales. Sicasí, nesta ocasión la mesa octogonal tamién ye abondo frecuente. (nun ye una variación del pool, sinón un amiestu ente'l billar y el pinball). El billar italianu o de quillas. El billar belgaRealmente la denominación d'esti tipu de billar ye'l billar belga, sicasí'l so nome común ye'l billar rusu por cuenta de que d'antiguo esistía una espresión coloquial de rellacionar lo ruso colo exotérico. Otros nomes que recibe'l billar rusu son el billar de chigre (tamién esistente pese que non bien correutu), tamién pirámide o pirámide rusa. o pirámide. El billar hindú o Pool hindú.
Historia thumb|250px|Estudiantes en Tubinga (Alemaña) nel sieglu XIX.
Los principios del billar remontar a cultures tan antigües como Grecia y Exiptu, pero ye na Europa del sieglu XVIII cuando empieza a tomar la forma del xuegu que se conoz anguaño. El nome al paecer provién de la pallabra francesa bille, traducíu por bola. Esisten dos teoríes sobre la so creación, la escuela francesa afirma que'l xuegu foi creáu por Henry Devigne, un artesanu de la corte de Lluis XV, ente que la tradición inglesa asegura que'l so llexítimu inventor foi Bill Yar. En 1825 celebróse'l primer campeonatu oficial de billar nel Reinu Xuníu, y en 1835 el galu Gaspar Gustave de Coriolis escribe "Teoría matemática del xuegu de billar" obra que dexa'l descubrimientu de la trayectories parabóliques por ataque non horizontal.
El xuegu thumb|250px|Boles de billar (pool).
El xuegu basar nos choques de les boles ente sigo y coles bandes. La xugada empieza impulsando una de les boles col tacu, que lleva adosada nel so estremu anterior una suela de cueru, encargada de tresmitir el movimientu a la bola. Esta suela anúbrese cada poques tiraes con un polvu antideslizante (tiza).
Anguaño les boles suelen ser de materiales sintéticos con cualidaes elástiques asemeyaes a les del marfil.
Xuegu francés y les sos modalidaes
El primeru de tolos xuegos de billar ye'l llamáu francés o de carambola, que se xuega con dos boles blanques y una colorada, o bien una blanca, una mariella y una colorada. Los xugadores tiren estratéxicamente coles boles blanques (o mariella y blanca), y la carambola consiste en cutir cola bola xugadora a les otres dos. La consecución de carambola válida da derechu a siguir tirando; en casu de fallu, pasa la vez al otru xugador, que tira cola blanca contraria a la qu'usó l'anterior.
Según les restricciones que se pongan a la execución de les carambolas, hai diverses modalidaes: Llibre: Namái acuta series nos rincones, pa lo cual trácense triángulos (tres la segunda carambola, hai de salir del triángulu-rincón siquier una de les dos boles non xugadores). La mesa pa llibre. Cuadru 47/2: Sobre la mesa trácense llinia -separaes 47 cm- formando cuadraos y rectángulos nos que s'establez la mesma llimitación que nos rincones de la modalidá "Llibre". Cuadru 47/1: Lo mesmo que l'anterior pero obligando a sacar del cuadru una de les boles contraries con cada carambola que se faiga con elles dientro. Mesa pa los cuadros 47/2 y 47/1. Cuadru 71/2: Mesma llimitación que Llibre o 47/2 pero colos cuadros más grandes Mesa pal cuadru 71/2. Banda: Obligar a que la bola xugadora toque siquier una banda antes de tocar la tercer bola (completar la carambola). Tres bandes: Ye obligatoriu que la bola xugadora tocara yá siquier tres bandes antes de completar la carambola.
Los torneos xugar a sets o a "distancia". El xuegu por sets suel ser a 15 carambolas por set y al meyor de 5 sets. Nel sistema de sets nun hai llende d'entraes. A "distancia" especifícase'l númberu de carambolas a algamar pa ganar y la llende d'entraes máximu pa poder realizales. Anguaño suel ser 40 carambolas y 50 entraes, ó 50 carambolas y 50 entraes. Artísticu o de Fantasía: Consiste n'executar carambolas difíciles d'un catálogu de posiciones preestablecidas y puntuaciones predefinidas según la dificultá. Cada xugador dispón de tres intentos por posición. right|160px|thumb|Boles asitiaes pa xugar a la Bola 8.
Pool o Billar americanu y les sos modalidaes
Otra de les categoríes de billar más populares ye la de billar americanu, tamién conocida como pool. Nesti casu, la mesa tien 6 furacos o troneres, cuatro nes esquines y dos más nel centru de cada unu de los llaos llargos de la mesa. Nellos tienen d'introducise les boles siguiendo les regles específiques de cada xuegu. Los xuegos de pool suelen cuntar con 15 boles numberaes del 1 al 15, siendo les 7 primeres conocíes como llises, yá que se colorean de manera uniforme a lo llargo de tola bola, utilizando un color distintu pa caúna d'elles. Les 7 postreres conócense como rayaes, utilizando los mesmos colores que les boles llises nel mesmu orde, estremándose pola forma en que ye aplicáu'l color nuna banda alredor de la bola. La bola 8 tien el color negru, siendo l'únicu que nun se repite nel conxuntu, aplicáu a tola bola a la manera de les boles llises. El simple fechu d'introducir la bola blanca o nun tocar la bola 8 cuando solo sobren esos dos, o sacar la bola 8 fuera de la mesa o embocar la bola 8 nuna tronera distinta a l'anunciada, ye una perda automática del partíu pa quien cometiera la falta.
Los xuegos de pool más conocíos son:
thumb|160px|Boles asitiaes pa xugar a la Bola 9.
Bola 8: Utiliza les 15 boles del conxuntu. Ye un xuegu pa dos xugadores o equipos. Cada equipu tien d'introducir les boles que-y correspuenden (llises o rayaes), y darréu introducir la bola 8 pa ganar el xuegu. Esisten munches variantes nes regles d'esti xuegu. La versión inglesa utiliza boles marielles y coloraes en llugar de les boles llisu y rayar tradicionales, y nesti casu llámase "pool 51"Cada xugador tendrá de cutir la bola blanca y esta consecutivamente tendrá de cutir el tipu de bola de cada equipu, de lo contrario va perder la so vez na mesa, dándo-y la oportunidá al contrincante de cutir dos veces siguíes..
Bola 9: Esti xuegu namái utiliza les nueve primeres boles del conxuntu. L'oxetivu ye introducir la bola 9 en dalgún de los furacos, cola salvedá de que ye necesariu cutir en primer llugar a la bola de númberu más pequeñu. Esto nun torgar que les otres boles puedan ser introducíes tamién. El númberu de xugadores ye indetermináu. Esisten variantes que siguen les mesmes regles con distintu númberu de boles y bola oxetivu. Estes son: Bola 6, Bola 7 y Bola 10 (En Bola 10 hai delles regles que si camuden).
Pool Continuu: Esisten munches variantes d'esti xuegu, estes variantes tienen de mancomún el fechu de que les 15 boles (llises, rayaes y la bola 8) son "iguales". thumb|250px|Diana Gallardo de Scarimbolo, Tricampeona Arxentina de Bola 8, (AAP, 1986-1987-1988).
14.1 Continuu: Utiliza les 15 boles del conxuntu. El ganador ye'l primeru n'introducir un númberu primero alcordáu de boles, ensin importar l'orde. Esti númberu puede ser mayor al de boles na mesa. Conozse como continuu pos al quedar una bola sobre la mesa, los catorce restantes asitiar de nuevu na so posición inicial, de forma que se xuega ensin interrupción.
Bola 8 llibre: Ye una variante del pool continuu, de fechu ye una modalidá híbrida ente la bola 8 y el pool continuu; basar en que'l primeru en colar ocho boles (cualesquier [inclusive la bola negra, equí ye una bola cualesquier] salvo la blanca obviamente), proclámase ganador. La regla de victoria ye aceptada cuando al cutir la última bola y fai blancu, si ésta cute a la negra y encesta nun se va aplicar la norma de situación de la negra y el tirador ye victoriosu.
Rotación: Les boles tienen de ser cutíes n'orde numbéricu ascendente. Cada bola val en puntos el so númberu impresu. Gana quien tenga más puntos a la fin, o bien pue ser victoriosu quien llegue primeru a 61 puntos, pos la suma de los númberos de cada bola ye igual a 120 puntos, siempres y cuando s'alcuerde de xugar les partíes ensin "les males". Xugar "con males" ye una regla opcional, onde la persona que taca la bola y cute una bola que nun correspuende al orde, dichu valor de la bola cutida va se-y restáu al valor en puntos de les boles entroneradas llegalmente; asina mesmu, si'l xugador entronera la bola blanca o la saca de la mesa ensin faer contautu con nenguna de les boles, va restáse-y la puntuación correspondiente a la bola de menor valor. Exemplu: si sobre la mesa la bola de menor valor ye'l númberu 2, y el xugador cute la bola 14, llogra 14 males o puntos malos. Los puntos malos nun son acumulables, siempres y cuando'l xugador adversariu tamién cometa la mesma falta cutiendo una bola que nun correspuende. El valor d'esa bola cutida pol adversariu va se-y restáu al xugador qu'en principiu cometió felicidá falta. Partiendo del exemplu anterior, sábese que'l xugador yá tenía 14 males o puntos malos, si l'adversariu entroneró la bola blanca ensin faer contautu con nenguna bola, y sobre la mesa la bola de menor valor yera la bola 10, el xugador que tenía 14 males agora solamente va quedar con 4. Esta modalidá ye opcional en partíes fuera de competencies oficiales, reemplazando la penalidá de que'l xugador adversariu va poder afaer la bola blanca en cualquier llau de la mesa. right|160px|thumb|Esquema de boles asitiaes pa xugar a la rotación.
Billar Inglés (Pool 51)
Esta modalidá de xuegu ye bien paecida al billar americanu, la única diferencia ye que, en cuenta de boles rayaes y llises, utilícense boles coloraes y marielles pa determinar qué grupu de boles correspuénde-y a cada xugador (2 xugadores per partida o 2 equipos). Tamién ye conocíu como pool 51.
Billar español y les sos modalidaes
Más conocíu como'l Spanish pool o Chapolín de carambolas, ye un xuegu d'orixe español, nel que la mesa estremar en dos bandes con tres furacos coloraos que pertenecen a una banda y otros trés furacos blancos a la otra banda (en casu de que la mesa tenga bandes del mesmu color, van ser los trés de la banda derecha y los trés de la banda izquierda según el puntu de salida). El xuegu entiende 15 boles numberaes y una bola blanca que'l so valor ye de 10 puntos (nel casu de que nun partíu haya un empate a 65 puntos, la bola blanca va tener un valor de 11 puntos pa marcar la diferencia).
La suma de les boles numberaes y la bola blanca son de 130 puntos, poro, va ganar la partida'l xugador que primero consiga llegar a 66 o más puntos.
Si un xugador introduz bola na banda contraria, o nun introduz nenguna bola en nengún furacu va perder la so vez. right|300px|thumb|La Partida de Billar, cuadru pintáu con oleo sobre llenzu por Jean Béraud. Coleición particular. Ye un xuegu bien utilizáu en Bélxica, Reinu Xuníu o Holanda.
Billar inglés (snooker)
Snooker: Xugar nuna mesa usualmente más grande qu'en cualquier xuegu de billar d'Estaos Xuníos. Utilícense 21 boles, 15 d'elles son coloraes, les 6 restantes son d'otros colores y cada una d'estes boles tien un valor:
Negra: 7 pts. Rosa: 6 pts. Azul: 5 pts. Café: 4 pts. Verde: 3 pts. Mariella: 2 pts. Rojas: 1 pt. thumb|200px|Una bola de billar #4