El surf ye un deporte acuáticu que consiste n'esmucise y faer xiros nuna fola, de pie sobre una tabla.
Historia y evolución
thumb Tiense constancia de la presencia del surf dende hai más de 500 años nes islles de Polinesia. L'esplorador inglés James Cook llegó a les islles Ḥawai en 1778.
Per otru llau nel norte de Perú, les cultures llocales dexaron traces qu'amuesen a homes remontando foles.Vería, Sutera, p. 4 Los huacos son cerámiques preincaiques y nún d'ellos amuésase claramente a un home sobre un maderu o daqué similar n'actitú d'esmucise sobre una fola.Finney, Houston, p. 25 Esto indicaría que tou empezó n'América del Sur, pero fueron los polinesios nes sos constantes marexaes ente islles los que, dellos sieglos más tarde, llevaron el costume d'esmucir foles hasta llugares como Ḥawai.
Col contautu, les cultures autóctones fueron reprimíes y el surf pasó a perder puxanza. James Cook foi depués asesináu polos nativos. Nel sieglu XX el surf recuperóse y cola arribación de turistes y militares d'Estaos Xuníos en Ḥawai y la fama del ḥawaianu olímpicu Duke Kahanamoku, el surf empezó a faese popular nes mariñes de California y Australia, creando'l xerme d'una subcultura nos ambientes nos que se practicaba estendiéndose depués a otros países.
thumb|Huaco chimú representando un caballín de totora.
Esto asocedió nos años 50 / 60. Entós les tables yeren grandes oxetos de madera macizo y el surf yera una práutica senciella. Más tarde foi volviéndose más difícil gracies a la audacia de pioneros como Óscar Rodríguez, patriarca del surf modernu de foles grandes. Tamién hubo una evolución nes acrobacies y movimientos de la que una investigación en nuevos diseños y materiales de tables que dexaren otres espresiones. Anguaño'l surf de competición ta fundamentalmente basáu en: Les investigaciones de diseñu y materiales de surfistas inxenieros d'aeronáutica buscando una optimización hidrodinámica de les tables. La corriente d'evolución australiana del estilu (movimientos amplios y enérxicos). Nos últimos años incluyó influencies de los movimientos del skateboarding y el snowboarding -deportes de la mesma basaos nel surf.
El surf conocer nos años 60 en munchos países de distintos continentes. Anguaño, prauticar el surf l'en casi tol mundu anque les industries más boyantes de tables y complementos tienen les sos sedes n'Australia, sur d'Europa y Estaos Xuníos. Ente los destinos más solicitaos polos viaxeros prauticantes tán Australia y el Sureste Asiáticu. El surf ye un deporte puxante tamién en Llatinoamérica en delles zones de Perú, Chile, Méxicu o Brasil, con una gran cantidá de sableres aptes ya ideales pa esti deporte.
Variantes y téuniques del surf con tabla Dientro del surf "de tabla", o surf puramente dichu, hai dos categoríes básiques dependiendo del tamañu y tipu de tabla: Shortboard, o surf de tabla curtia (d'ente 1,50 y 2,10 metros) Longboard, con tables de llargor igual o superior a 2,75 m. Este ye l'estilu clásicu de surf (practicáu nes décades 50 y 60 ye'l que dio orixe a los Longboards de l'actualidá).
Tamién se definen categoríes en cuanto al tipu de foles Surf pa referise genéricamente al más ampliu abanicu d'estilos y competiciones. Surf de Foles Grandes cuando'l surfista practica especial y/o repetidamente sobre foles de más de 2 metros d'altor.(la fola midir pol tamañu del tubu, non polo que mide la paré de la fola).
Darréu apaeció'l bodyboarding, nel que s'empleguen tables de gomaespuma más blandes que les de fibra de vidriu avezaos, de cerca d'un metro de llargor y nes que se surfea baltáu, o de rodíes, con aletes. El bodyboarding por cuenta del so peligru menor por golpes y quillazos, la so facilidá d'usu y les maniobres estremes que dexen faer popularizóse enforma.
thumb|Variante de kitesurfing na mariña atlántica, en Mar de Folió.
Hai una serie de movimientos básicos nel surf, que son los siguientes: Take Off: ye la primer maniobra que faen los surfistas: ye'l momentu en que se dexa de remar cháu sobre la tabla y pásase a la posición arguta, llistos pa esmucise sobre la fola. Desapiégase sobre la fola, más pola so potencia que pol vientu. Bottom Turn: esta maniobra consiste nel primer xiru tres el "take off". Una vegada tomamos impulsu na baxada de la fola ye precisu xirar pa escapanos de la parte de la fola que va rompiendo. Na parte baxa de la fola la fuercia de la fola dexa d'impulsanos, y ye precisu maniobrar cola inercia de la baxada pa poder volver xubir. De nun faelo, dirixiríamos direutamente a la vera, nun podríamos percorrer la paré de la fola y la espluma de la fola rota algamaríanos rápido. Ye l'opuestu del Cut Back. Cut Back: consiste en, una vegada esmucimos pola paré de la fola escapando de la rompiente, faer un xiru de casi 180° pa volver averanos a esta. Reentry: consiste en xubir hasta la cresta de la fola y realizar un xiru sópitu de 180 graos, volviendo baxala. Floater: consiste en navegar sobre la espluma d'una rompiente. Tubu: consiste n'esmucise pel interior del tubu que crea la fola al romper. Esta ye considerada la maniobra reina del Surf pola so dificultá y espectacularidá. Ye la fola perfecto y suañao por tou surfista. Un llugar onde puede esperimentase esti tipu de foles ye en Teahupo'o, Tahití. Aereu (o Air): denominar asina a toa maniobra que traiga un despegue de l'agua y faise, por tanto, nel aire. Esisten distintos aéreos que s'estremen polos "grabs" (formes de suxetar la tabla coles manes nel aire —per delantre, por detrás, colos dos manes al empar...—) o'l movimientu que fai'l surfista nel aire (unu de los más espectaculares ye'l "Aereu-360" nel que'l surfista realiza una rotación de 360 graos nel aire). 360°: empecípiase como un Reentry, pero sigue xirándose na mesma direición 360 graos. Snap: ye una especie de Cut-back realizáu de manera más sópita y con un radiu menor nel xiru.
Maniobres de LongBoard: "Hang Five": Trátase de caminar pola tabla hasta qu'unu de los pies ta na parte de lantre de la tabla (denomada nose). "Hang ten": Asitiar los dos pies nel nose del tablón. Requier muncha habilidá y velocidá de la fola porque si non, el surfista fundiría la tabla y cayería a l'agua. "Drop Knee": Trátase del xiru clásicu de Longboard. Ye como un cut back pero cola pierna trasera flexionada hasta que la rodía raspie'l tablón.
Foles: tipos y partes
thumb|Na imaxe pueden apreciase partes de la fola como'l buecu, la paré, el llabiu rompiendo sobre'l tubu, y al surfista próximu a entrar n'este. thumb|Vista del interior del tubu d'una fola. thumb|La dificultá de les foles y les maniobres sobre ella son evaluables nel campeonatu del mundu de surf. Na imaxe la surfista Bethany Hamilton. thumb|right|Surfista na sablera Punta Carneru Ecuador. La dificultá d'esti deporte anicia tantu na velocidá como nel tamañu y la forma de les foles. Les foles fayadices pa ser saleaes al estilu del surf son aquelles qu'evolucionen y ruempen desenvolviendo la paré y la espluma progresivamente escontra la derecha o escontra la esquierda. Si les foles ruempen sobre una superficie de roca y con poca fondura van ser más fayadices pa la práutica del bodyboard. Pa identificar les condiciones fayadices pa la práutica del surf utiliza la descripción de diversos elementos o partes de la fola: Paré: ye la parte de la fola que, al llevantase, llevanta una superficie d'agua sobre la llinia horizontal, en diverses angulaciones o inclusive en vertical. Ye la parte de la fola sobre la cual el surfista salea. Llabiu: ye la parte de paré y espluma que cai darréu sobre'l tramu d'empiezu de la paré y el tramu sobre'l qu'acaba. Brazu: ye'l volume d'agua que tien paré, ye dicir el llargor de la parte surfeable de la fola. Buecu: partes de la paré y el brazu qu'adquier una presencia cóncava, na que puede proyeutase gran velocidá sobre'l cuerpu del surfista al pasar cola tabla sobre elles. Tubu: espaciu del buecu que queda envueltu so la cayida d'un llabiu en movimientu rizáu de resultes de la meyora y frayatu de la fola. Cresta: parte cimera de la fola.
Nómense dellos tipos de fola n'atención a la so forma: Orillera: ruempe mui cerca de la vera y ye peligrosa por choques contra'l fondu. Bueca: ye l'axetivu que reciben les foles que la so forma llevantar creando una seición cilindroide, onde la configuración de vectores de fuercies dexa un navegación más enérxicu sobre la tabla. Tubera: fola bueca que ruempe rizándose sobre sí mesma de tal manera que define un espaciu cilíndricu completu, dientro del cual puede siguise controlando'l navegación sobre la tabla so el llabiu d'agua que cai de la parte cimera de la paré de la fola. Fofa: n'España, llámase asina a les foles que nun ruempen bueques, o les que son casi toa espluma. Barra: ye aquella fola que ruempe cayendo llargues seiciones de la fola coles mesmes, cerrando la paré de forma sópita, lo que les fai foles non aptes pa surfear.
Clasifíquense según el so tamañu (nel surf mayoritariu): Menos de 1,50-2m d'altor de paré considérense foles pequeñes, "cómodes", ye dicir d'altor común. Hasta 2 metros considérense foles medianes o "normales". A partir de 2 metros de paré considérase surf de foles grandes. Entós los axetivos de proporción definen una escala distinta, que les sos cotes más altes superáronse en delles decenes de pies. Dende va pocos años falar de Surf de foles xigantes (como El Billabong XXL).
Pa la midida del aguaxe úsase internacionalmente en náutica la Escala Douglas.
El tamañu de les foles en surf mídese dependiendo de la cultura onde atopemos: Por detrás, al estilu clásicu ḥawaianu como se fai en Canaries; Pela parte de lantre: de ras de mar al puntu más altu de la cresta, como suel faese nel restu d'España; Comparándola coles partes del cuerpu humanu (fola de costazos, fola de cintura, fola d'home y mediu). Na mariña norte de la península Ibérica, suelse usar la pallabra "metro" pa una midida similar a un home arguto y encorvao, ye dicir l'altor mediu d'un surfista n'aición sobre la fola.
El comportamientu de les foles varia enforma según el fondu sobre'l que ruempan: Sobre l'arena. Son foles de normal menos violentes, una y bones les formes de los bancos de sable o taros suelen ser pocu acusaes, moldiaos constantemente pola aición de les marees, les corrientes y les foles; en consecuencia ufierten menos resistencia a los golpes de mar y a les foles. Los bancos de sable nun son dafechu estables y les foles de sable de dellos sitios nun son les mesmes tolos años. Sobre petones de roca (foles de roca). Son les más estables, cuando les condiciones del mar traen bones foles, xunto a les de coral. Sobre petones de coral. Tienen fama de ser les meyores foles, una y bones l'aición constante de los duros animales espongiarios y los corales que viven so estes rompientes moldia una torga que se adecua d'una forma casi máxica al movimientu de la fola. Suelen ser bueques y fuertes, bien apreciaes pal surf. La idoneidad d'unu o otru fondu depende de cada llugar: Pol tipu de marees, corrientes y golpes de mar que recibe. Pola fondura: los petones de coral y de roca son los más peligrosos. Nos bancos de sable, pol tipu d'orografía costera, la proximidá de roques que favorezan o non la formación de bancos, la presencia en badea, les corrientes, etc. Pola cercanía del petón a la vera o los cantiles de la mariña. Y la fola de Lloret única nes Islles Canaries, na Sablera de les Canteres. Ye un tubu de 2 a 3 metros de gran velocidá que se ve poques vegaes.
Campeones mundiales thumb|Kelly Slater, 11 vegaes Campeonatos del mundu de surf campeón del mundu de surf. thumb|Layne Beachley, 7 vegaes campeona del mundu de surf. thumb|Gabriel Medina, campeón del mundu de surf 2014. thumb|Carissa Moore, campeona del mundu de surf 2015.