David Keith Lynch conocíu como David Lynch, foi un direutor de cine, actor, productor de música electrónica y guionista d'Estaos Xuníos. La so actividá artística estiéndese coles mesmes al terrén de la pintura, la música, la publicidá, la fotografía, ya inclusive el diseñu de moblame.
Reconocíu almirador de Jacques Tati, Ingmar Bergman o Werner Herzog, el so amor pol dadaísmu y el surrealismu queda patente en delles de les sos películes, que la so misteriosa atmósfera entemez lo cotidiano colo suañao, escapando dacuando a la comprensión refecha del espectador. Estes traces tán presentes dende'l so primer llargumetraxe, Eraserhead (1977). La so segunda película, The Elephant Man (1980), foi un gran ésitu críticu y comercial, recibiendo 8 nominaciones a los Premiu Óscar. El so tercer filme, Dune (1984), nun cuntó col respaldu de la crítica y supunxo un fracasu comercial. Darréu dirixó Blue Velvet (1986), cola que volvió recibir l'aclamación crítica y una nueva nominación al Óscar na categoría de meyor direutor.
Darréu xunióse a Mark Frost pa crear la serie de televisión Twin Peaks (1990–1991; 2017), que goció de gran popularidá y sofitu unánime per parte de la crítica, siendo considerada una serie de cultu. Con Wild at Heart (1990) recibió la Palma d'Oru nel Festival de Cannes. El so siguiente llargumetraxe foi Twin Peaks: Fire walk with me (1992), una precuela de la serie. Tornó con Lost Highway (1997), un thriller psicolóxicu qu'anque recibió crítiques mistes, na actualidá ye considerada una película de cultu. Darréu dirixó'l que se considera'l so filme más accesible, The Straight Story (1999), que cuntó con gran aclamación de la crítica. Yá nel sieglu XXI, realizó Mulholland Drive (2001), un nuevu thriller psicolóxicu d'estructura non llinial pol que recibió'l Premiu del Festival de Cannes al meyor direutor y la so tercer nominación al Óscar como meyor direutor. El so décimu y últimu llargumetraxe, que-y ocupó dellos años de rodaxe usando puramente téuniques dixitales, foi Inland Empire (2006). Na actualidá, dalgunos de los sos proyeutos cinematográficos y d'animación son namái accesibles al traviés del so sitiu web.
Un elementu recurrente nel so cine ye describir los rellabicos de pequeñes comunidaes d'Estaos Xuníos, como ye'l casu de Blue Velvet o Twin Peaks, sintiendo tamién predilección polos secretos ocultos de los barrios periféricos de Los Angeles, retrataos en Lost Highway, Mulholland Drive y Inland Empire. El soníu nes sos películes ye de gran importancia, y por ello cada banda sonora ye trabayada con percuru. El responsable d'esi soníu ye'l compositor Angelo Badalamenti, collaborador habitual del direutor y creador ente otres de la reconocida banda sonora de la serie Twin Peaks, o de la de The Straight Story y Mulholland Drive, dambes nomaes al Globu d'Oru. Lynch consiguió destacar según la crítica como unu de los pocos direutores actuales con un estilu auténticamente personal y un referente ineludible nel cine contemporaneu.
Biografía y obra Niñez y mocedá (1946 - 1965) Lynch podría considerase l'arquetipu del rapazu d'Estaos Xuníos de clase media. Según Thierry Jousse, redactor de la revista "Cahiers du cinéma" y autor d'un llibru sobre Lynch, «cuando fala de la so infancia Lynch describir invariablemente como una etapa idílica, una especie de permanente suañu despiertu, que'l so únicu aspeutu problemáticu foi, ensin dulda, una forzada vida nómada».Jousse, 9 El so padre, Donald, foi un científicu adscritu al Ministeriu d'Agricultura norteamericanu, y la so madre Sunny yera profesora de llingua. La familia vivió en distintos llugares, ente'l noroeste del país y Carolina del Norte. Lynch foi boy scout y a los 15 años participó como acomodador en tomar de posesión del presidente John F. Kennedy.
Llueu esperimentó impulsos artísticos y asistió al Corcoran School of Art en Washington, D.C. mientres terminaba los sos estudios secundarios en Alexandria, Virxinia. Dempués apuntóse al School of the Museum of Fine Arts de Boston mientres un añu, antes de partir camín d'Europa en compañía del so amigu y colega artísticu Jack Fisk. Los sos planes yeren estudiar col pintor del espresionismu austriacu Oskar Kokoschka (quien resultaría unu de los sos principales referentes artísticos) mientres trés años. Sicasí, Lynch tornó a los Estaos Xuníos al cabu de namái 15 díes.
Filadelfia y primeros curtiumetraxes (1966 - 1970) En 1966, Lynch instalar na ciudá Filadelfia, Pennsylvania, asistiendo al Pennsylvania Academy of Fine Arts (PAFA). Ellí dedicóse en principiu a la confección de complexos mosaicos a base de figures xeométriques, a los qu'él llamó Industrial Symphonies. Por aquel tiempu, tuvo les sos primeres requilencies cinematográfiques. El so primer curtiu recibió'l títulu de Six Men Getting Sick ("Seis homes enfermos") (1966). Él describir como "57 segundos de desenvolvimientu y pasión, y trés segundos de vultura". Con esta pieza ganó'l certame añal de l'Academia. Esti pequeñu ésitu dexó-y encetar el so segundu curtiumetraxe: The Alphabet.
A partir de 1970, Lynch centróse puramente nel arte cinematográficu. Consiguió un premiu de 5.000 dólares del American Film Institute por The Grandmother, ("La güela") sobre un probe chicu de la cai que se les ingenia pa consiguir una güela a partir d'una grana. Esta película de 30 minutos de duración amuesa yá munchos de los patrones carauterísticos nel so cine de maduror, incluyendo un soníu perturbador y envolvente y una potente imaginería enfocada a los deseos y al inconsciente reprimíu, too ello lloñe de los métodos tradicionales de narrar.
Los Angeles y Eraserhead (1971 - 1979) thumb|right|200px|Póster de Eraserhead. En 1971, Lynch treslladar a Los Angeles p'asistir a les clases del American Film Institute Conservatory. Foi ellí onde empezó a trabayar nel so primer llargumetraxe, Eraserhead, aprovechando una ayuda de 10.000 dólares concedida por dicha institución. Esti dineru nun algamar pa terminar el filme y por esti motivu la película nun se remataría hasta l'añu 1977. Lynch tuvo que pidir dineru a amigos y familiares, incluyendo al so amigu de la infancia Jack Fisk, diseñador de producción y home de l'actriz Sissy Spacek, ya inclusive se dedicó a vender periódicos pa financiala.
Eraserhead ye una película enigmático y aveseo, plena de guiños surrealistes y elementos desasosegantes. Por tal motivu foi rodada apropiadamente en blancu y negru. Cunta la historia d'un mozu sele (papel qu'interpreta Jack Nance) que vive nuna especie d'área industrial y que la so novia da a lluz a una rara bestezuela que nun para de ximir. Lynch referir a la película como “la mio historia de Filadelfia”, aludiendo al fechu de que reflexa perbién toles crudes esperiencies que vivió nesa ciudá na so etapa d'estudiante, esperiencies que lu marcaron fondamente.
Sobre la película, la crítica afirmó que suxer o intenta suxerir los mieos y ansiedáes del mesmu cineasta alrodiu de la paternidá, personificaos nel grotescu aspeutu del ñácaru, que se convirtió nún de los íconos del cine fantásticu de toles dómines. El direutor hai rehuido en más d'una ocasión esplicar cómo foi ellaborada la criatura, pero la lleenda cunta que foi construyida a partir d'un fetu de vaca embalsamáu.
Por cuenta de los sos estravagantes conteníos, de primeres pensóse que Eraserhead nun podría ser exhibida comercialmente. Sicasí, gracies al esfuerciu del distribuidor Ben Barenholtz, convirtióse llueu nun clásicu, típicu en sales especializaes en proyeiciones de medianueche, fuera de les grandes audiencies. La crítica más avanzada allabar darréu como obra maestra, lo qu'asitió al direutor a la cabeza de la vanguardia cinematográfica. El gran direutor Stanley Kubrick afirmó con almiración que yera una de les sos películes favorites de tola historia del cine. L'ésitu provocó que l'equipu d'actores y téunicos (ente ellos el cámara Frederick Elmes, el téunicu de soníu Alan Splet, y l'actor Jack Nance) siguieren trabayando con Lynch n'años posteriores.
The Elephant Man y ésitu comercial (1980 - 1982) Eraserhead atrajó l'atención del productor Mel Brooks, quien contrató a Lynch pa dirixir la película de 1980 The Elephant Man (The Elephant Man). Escrita por Chris de Vore y Eric Bergren, tratar d'un biopic inspiráu na figura de Joseph Merrick, un home de clase baxa con terribles malformaciones físiques. El filme foi protagonizáu por John Hurt como John Merrick (el so nome real foi camudáu) y Anthony Hopkins como Frederick Treves. El rodaxe tuvo llugar en Londres, y Lynch dio-y el so propiu enfoque surrealista a la película, filmándola como l'anterior en blancu y negru. Sicasí, foi descrita como "una de les más convencionales" de les sos películes. The Elephant Man foi un gran ésitu comercial y llogró ocho nominaciones a los Óscar, incluyendo la de meyor direutor y meyor guión adautáu pa Lynch. D'esta miente quedó probada la viabilidá comercial de les sos propuestes.
Los films con De Laurentiis: Dune y Blue Velvet (1983 - 1986) Darréu, el cineasta aceptó dirixir una superproducción qu'afaía la novela de ciencia ficción Dune, del escritor Frank Herbert, pal productor italianu Dino De Laurentiis, cola condición de que la productora comprometer a financiar un segundu proyeutu sobre'l cual Lynch caltendría control creativu total. Anque'l productor esperaba que Dune (1984) supondría daqué según una nueva Guerra de les galaxes, la película resultó un gran fiascu comercial, siendo amás zurdida pola crítica. Calculóse qu'ingresaría 45 millones de dólares qu'a la fin se quedaron en namái 27,4. Pa compensar perdes, l'estudiu ellaboró una versión allargada pa la televisión que desvirtuaba el montaxe del direutor y que Lynch desautorizó darréu.
La segunda película de Lynch producida por De Laurentiis foi Blue Velvet (Blue Velvet, 1986), la historia d'un mozu universitariu (representáu pol actor que protagonizara Dune, Kyle MacLachlan) qu'afaya'l llau escuru d'una pequeña ciudá, al investigar la procedencia d'una oreya cortada qu'atopara de casualidá nel intre d'un paséu campestre. La película amuesa actuaciones memorables d'Isabella Rossellini, nel papel d'una cantante acoradada, y de Dennis Hopper nel d'un criminal sicópata, líder d'una banda de matones de mediu pelo.
Blue Velvet llogró un gran ésitu de crítica y apurrió a Lynch la so segunda nominación al Óscar al meyor direutor. La película presenta dellos llugares comunes nel so cine: una cuidadísima puesta n'escena, ciertos episodios y conductes inesplicables, muyeres ultraxaes, los malsanos rellabicos d'una pequeña comunidá, y l'usu pocu convencional de cantares antiguos. Blue velvet, de Bobby Vinton y In dreams de Roy Orbison suenen nesti filme estrañes y perturbadoras. Esta foi la primer ocasión en que Lynch trabayaba col compositor Angelo Badalamenti, quien contribuyiría en toles sos películes posteriores.
El direutor Woody Allen, que la so cinta Hannah and Her Sisters foi nomada como meyor película, afirmó que Blue Velvet yera'l meyor filme del añu. La película, que ye comúnmente considerada como una de les obres maestres del cine contemporaneu, llegó a convertise nun iconu de la cultura popular.
Twin Peaks, Wild at Heart y Fire Walk with Me (1987 - 1996) thumb|right|155px|David Lynch nos Premios Emmy de 1990. thumb|right|205px|Lynch xunto a Isabella Rossellini nel Festival de Cannes de 1990, onde llogró la Palma d'Oru por Wild at Heart.