Somalilandia (en somalín: Soomaaliland), oficialmente República de Somalilandia, ye un país independiente de facto, non reconocíu, allugáu al noroeste de Somalia, nel llamáu Cuernu d'África, al este del continente africanu. Llenda al norte col golfu d'Adén, al este con Puntlandia, al sur y suroeste con Etiopía, y al oeste con Xibuti (58 km). El 18 de mayu de 1991, los clanes del norte proclamaron la República de Somalilandia, qu'abarca les rexones alministratives d'Awdal, Woqooyi Galbeed, Togdheer, Sanaag y Sool, dixebrándose de Somalia.
Somalilandia nun ye reconocida internacionalmente pero tien constitución, moneda y gobiernu propios, ya inclusive un meyor desenvolvimientu económicu, amás de mayor estabilidá política que Somalia, ayudáu pola influencia d'una cla dominante. En setiembre de 2005 realizáronse eleiciones multipartidistas nes que venció'l partíu UDUB, y cuntó cola participación d'observadores de siete países, que declararon que les eleiciones fueron llibres y xustes, dexando a Somalilandia un emburrie pa la reconocencia internacional como Estáu soberanu.Somalilandia: Partíu gobernante gana les eleiciones parllamentaries (n'inglés).
El 26 de d'avientu de 2025, Israel convirtióse nel primer país del mundu en reconocer la independencia de Somalilandia.
Historia
left|thumb|Reclamaciones fronterices.Llinia colorada: frontera de Somalilandia acordies con Puntlandia.Llinia mariella: frontera de Somalilandia acordies con Somalilandia.Llinia violeta: estáu Maajir (agora incorporáu a Puntlandia).
Foi un antiguu protectoráu británicu en 1960, llamáu Somalilandia Británica. Poco tiempu dempués de llograr la so independencia, xunir cola antigua Somalia italiana pa formar Somalia, anque más d'una trentena d'Estaos yá la reconocieren oficialmente. El Primer Ministru de la Somalia británica, Mohamed Haji Ibrahim Egal, convertir en ministru de la nueva República de Somalia, y depués en Primer Ministru en 1967; pero un golpe d'Estáu derrocar en 1969.
En 1991, dempués d'un llevantamientu popular en Somalilandia arriendes de les masacres, los pillajes y el bombardéu de Hargeisa pola fuercia aérea de Mohamed Siad Barre (que causaron más de 50.000 muertos), fórmase un movimientu independentista compuestu esencialmente de la diáspora de Somalilandia, que lleva a la desapaición del gobiernu en Somalia. Los somalilandeses reivindiquen entós la so independencia perdida en 1960. Egal ye escoyíu presidente en 1993 y reelixíu en 1998, permaneciendo nel poder hasta la so muerte'l 3 de mayu de 2002. El vicepresidente Dahir Riyale Kahin foi nomáu presidente pocu tiempu dempués.
Somalilandia intentó reiteradamente completar l'anexón de los territorios de Sanaag y Sool, que reivindica como propios; pero les fuercies del coronel Abdullahi Yusuf contraatacaron y producieron delles invasiones pa defender eses rexones, consideraes parte del Estáu de Puntlandia. Somalilandia intenta llograr la independencia totalmente consolidada, pero ensin los territorios de Sanaag y Sool, probablemente nun llogre convertise nun Estáu económicamente vidable.
El 1 de xunetu de 2010 realizáronse les últimes eleiciones de la Comisión Nacional de Somalilandia, na cual Ahmed M. Mahamoud Silanyo ganó la presidencia col 49,94 % de los votos.
Israel ye l'únicu país del mundu que reconoz a Somalilandia como estáu independiente. Benjamín Netanyahu anunció'l 26 d'avientu de 2025 que'l so país establecería relaciones diplomátiques con Somalilandia. La decisión d'Israel foi criticada por Somalia, Exiptu, Xibuti y Turquía.
Política
Somalilandia tien un sistema híbridu de gobiernu, que combina entidaes institucionales tradicionales y modernes. Nuna serie de conferencies ente clanes, que remataron cola Conferencia de Borama en 1993, un sistema de gobiernu beel (cla o comunidá) foi constituyíu, y que consiste nun Poder Executivu con un Presidente, Vicepresidente y un Conseyu de Ministros; un Poder Llexislativu bicameral, y un Poder Xudicial independiente. El tradicional Conseyu de Sabios somalín (guurti) foi incorporáu a la estructura de gobiernu y forma la Cámara Alta, responsable de la seleición del Presidente, lo mesmo que de remanar conflictos internos. El gobiernu convertir n'esencia nuna "coalición de poder compartíu ente los clanes principales de Somalilandia", con escaños na Cámara Baxa y Alta proporcionalmente asignáu a los clanes, alcordando a una fórmula predeterminada. Nel añu 2002, dempués de delles estensiones d'esti gobiernu interín, Somalilandia finalmente fai la transición a una democracia multipartidista, con eleiciones pa los conseyos de distritu, cola participación de seis partíos, considerada como "la eleición más pacífica d'África en venti años".
Les eleiciones nos distritos tamién determinaron los partíos que fueron aceptaos pa participar nes eleiciones parllamentariu y presidencial, onde un partíu tenía de consiguir siquier el 20 % del votu popular de cuatro de les seis rexones. Esta alvertencia dexó a los partíos enfocase nuna organización en consensu, y non entamada sobre llinies étniques. Subsecuentemente, trés partíos fueron escoyíos pa presentar los sos candidatos presidenciales: el UDUB, el Kulmiye, y el Partíu pa la Xusticia y Democracia (UCID). El 14 d'abril de 2003, 488.543 votantes participaron nes eleiciones presidenciales, que corrieron con dellos incidentes. El resultáu foi una victoria revesosa d'apenes ochenta votos del UDUB sobre'l Kulmiye, complicáu por allegamientos del contéu de votos contra l'actual UDUB; anque a pesar d'estes pequeñes dificultaes, llogróse la transición a la presidencia de Dahir Riyale Kahin.
Sicasí, nel párrafu siguiente establez una llimitación a dereches d'asociación y de participación na vida política:
Somalilandia ye amás un estáu confesional nel que l'islamismu ye la relixón propia del estáu y nel que rixe la Sharia (‘llei islámica'). Nun esiste la llibertá relixosa:
Ello ye que a nivel xurídicu, la mesma constitución establez lo que podría considerase una cláusula xeneral de primacía de la Sharia (llei islámica) sobre toles lleis del país.
D'esta manera, tolos derechos y llibertaes que reconocen les lleis de Somalilandia configurar en función d'aquello que determina la Sharia.
A pesar de los derechos, llibertaes y garantíes que se reconocen na constitución de Somalilandia, esti país busca ser una república islámica, al estilu d'otres repúbliques con habitantes d'esta relixón, como por casu Irán.
Rellaciones esteriores
Somalilandia tien contactos políticos colos sos vecinos Etiopía y Xibuti, según con Bélxica, Francia, Ghana, Kenia, Reinu Xuníu, Sudáfrica, Suecia. El 17 de xineru de 2007, la Xunión Europea unvió una delegación de rellaciones esteriores p'aldericar la cooperación futura. La Xunión Africana tamién unvió un ministru de Rellaciones Esteriores p'aldericar una futura reconocencia internacional, y el 29 y 30 de xineru de 2007, los ministros dixeron qu'aldericaríen la reconocencia colos Estaos miembros de la organización. En xunu de 2007, el primer ministru etíope, Meles Zenawi, celebró una conferencia col presidente de Somalilandia, mientres el cual foi mentáu nun comunicáu oficial pol ministeriu etíope d'Asuntos Esteriores y pol presidente de Somalilandia, siendo la primer vegada que Somalilandia fuera denomináu oficialmente como Estáu soberanu por un gobiernu estranxeru. Magar esto nun se reivindica como una aición pa la reconocencia oficial per parte d'Etiopía, vese como un posible pasu escontra una declaración unillateral per parte d'Etiopía nel casu de que la Unión Africana mover escontra la reconocencia de Somalilandia.
Defensa Les Fuercies Armaes de Somalilandia (Ciidanka Qaranka en somalín) son l'exércitu oficial de Somalilandia. Tán compuestes por trés unidaes militares: l'exércitu, la marina y les fuercies de defensa aérea. La Policía de Somalilandia ye tamién una parte de les fuercies de seguridá interna, pero ta subordinada al exércitu. La persona al cargu de les Fuercies Armaes de Somalilandia na actualidá ye'l Ministru de Defensa, Ahmed Haji Abdi Adami.
Les Fuercies Armaes de Somalilandia constitúin l'elementu más importante nel presupuestu del gobiernu, con casi'l 25 % del presupuestu dedicáu a les fuercies armaes en 2006, menta una cifra d'aproximadamente 41 000 millones de xelinos somalilandenses (aproximadamente 6 millones de dólares d'Estaos Xuníos). Por cuenta de la falta de reconocencia internacional, la rexón nun recibe nenguna ayuda esterior pa caltener les sos fuercies militares.
Debíu al embargu d'armes de la ONX en Somalia, Somalilandia nun ye capaz de mercar armes (por cuenta de nun ser un estáu internacionalmente reconocíu qu'esiste dientro de Somalia) y polo tanto'l so presupuestu destinar al arreglu / cambéu d'equipos antiguos. Delles armes créese que fueron lliberaes d'Etiopía y Yemen.
Rexones
thumb|Rexones de Somalilandia.
Les seis rexones de Somalia que s'inclúin en Somalilandia son (xunto coles sos capitales):
Awdal (Baki). Saaxil (Berbera). Sanaag (Erigavo). Sool (Les Anod). Togdheer (Burao). Woqooyi Galbeed (Hargeisa).
Xeografía
Somalilandia ta asitiada nel noroeste de Somalia. Atopar ente los 08° 00'– 11° 30' paralelu al norte del ecuador y ente 42° 30'- 49° 00' al este del meridianu de Greenwich. Llenda con Djibouti al oeste, Etiopía al sur, y la rexón de Puntlandia de Somalia al este. Somalilandia tien una mariña de 740 quilómetros cola mayoría asitiada a lo llargo del Golfu d'Adén. En términos de tierra, el territoriu de Somalilandia ye comparable al d'Uruguái, con una superficie de 176.120 km².
El clima de Somalilandia ye un amiestu de condiciones húmedes y seques. La parte norte de la rexón ye montascosa, y en munchos llugares l'altitú bazcuya ente 900 y 2100 metros sobre'l nivel del mar. Les rexones d'Awdal, Saaxil y Woqooyi Galbeed son fértiles y montascoses, ente que Togdheer ye na so mayoría semidesértica con poca vexetación fértil alredor. La rexón de Awdal tamién ye conocida poles sos isla, petones de coral y manglares.
Una llanura semi-desértica cubierta de carbes, referida como Guban, ta paralela a la mariña del Golfu d'Adén. Con un anchor de doce quilómetros nel oeste y con solu dos quilómetros nel este, la llanura estremar en dos cursos d'agua que son esencialmente cames de sable secu, sacante mientres les estaciones de lluvies. Cuando lleguen les agües, los arbustos baxos de Guban y les carbes de yerba tresformar en vexetación exuberante.Hadden, Robert Lee. 2007. "The Geology of Somalia: A Selected Bibliography of Somalian Geology, Geography and Earth Science." Engineer Research and Development Laboratories, Topographic Engineering Center Esta franxa costera ye parte de la ecorrexón de les praderíes y carbes xerófilos d'Etiopía.
Cal Madow ye una cordal na parte norte del país. Estendiéndose dende'l noroeste d'Erigabo a dellos quilómetros al oeste de la ciudá de Bosaso, ufierta'l picu más altu de Somalia, Shimbiris, que se sienta nuna elevación de cerca de 2416 metros. Les games esti oeste rugosas de los montes de Karkaar tamién s'atopen nel interior de la mariña del golfu de Aden. Nes rexones centrales, los cordales del norte dan pasu a pandos pocu fondes y cursos d'agua típicamente secu que se conocen llocalmente como'l Ogo. El pandu occidental del Ogo, de la mesma, fúndese gradualmente col Haud, una zona de llendo importante pal ganáu.
Clima El clima ye xeneralmente tropical monzónicu, anque nella tiénense cuatro estaciones, con una primavera lluviosa d'abril a xunu, un branu secu de xunetu a setiembre, un curtiu seronda lluviosu d'ochobre a payares, y un llargu iviernu secu d'avientu a marzu.
Economía
La economía del país ta nuna fase de desenvolvimientu. El xelín somalilandés anque ye una moneda oficial de facto, nun ye reconocida por otru gobiernu, y anguaño nun tien una tasa de cambéu oficial con otru tipu de moneda.