Nizhni Nóvgorod (en rusu Ни́жний Но́вгород, Ninžnij Novgorod, 'Ciudá nueva de baxo') ye una ciudá allugada nel oeste de Rusia, capital del óblast homónimu y del distritu federal del Volga. Con 1 250 615 habs. en 2010 ye la quinta más poblada del país, por detrás de Moscú, San Petersburgu, Novosibirsk y Ekaterimburgu. Atópase na confluencia de los ríos Volga y Oká. De 1932 a 1990 llevó'l nome de Gorki (Горький) n'honor del escritor Máximu Gorki nacíu na ciudá.
La ciudá foi fundada en 1221 pol príncipe Yuri II de Vladímir. En 1612 Kuzmá Minin y el príncipe Dmitri Pozharski entamaron un gran exércitu pa la lliberación de Moscú de los polacos. En 1817 Nizhni Nóvgorod convertir nun gran centru de comerciu del Imperiu Rusu. En 1896 na feria celebróse una esposición de toa Rusia. Mientres el periodu soviéticu, la ciudá convertir nun importante centru industrial. Na ciudá construyó la planta d'Automóviles de Gorki. Mientres la Segunda Guerra Mundial Gorki foi'l provisor más grande d'equipu militar al frente oriental. Por cuenta de esto, la Luftwaffe constantemente bombardeó la ciudá dende l'aire. La mayor parte de les bombes alemanes esplotó na planta d'Automóviles de Gorki. Anque se destruyeron por completu la mayor parte de los edificios, los ciudadanos reconstruyeron la fábrica en 100 díes.
Dempués de la guerra, Gorki convertir nuna "ciudá zarrada". En 1985 abrióse'l metro. Dempués de la disolución de la Xunión Soviética, en 1990, la ciudá pasó a llamase de nuevu Nizhni Nóvgorod. En 2016, Vladímir Putin inauguró una nueva planta d'industria de defensa llamada "70ᵘ Aniversariu de la Victoria".
Nizhni Nóvgorod ye un centru políticu, económicu, científicu y cultural de Rusia. Ye'l mayor centru de tresporte y el centru alministrativu del Distritu Federal del Volga. Ye un puntu principal d'escala de los barcos turísticos que percuerren el cursu del ríu Volga. Tien un centru antiguu bien calteníu, con munchos monumentos históricos, arquiteutónicos y culturales únicos que fixeron que la UNESCO incluya Nizhni Nóvgorod na llista de les 100 ciudaes del mundu que representen el valor históricu y cultural del mundu. El Kremlin ye'l principal centru de la ciudá. Nel so interior céntrense les principales autoridaes municipales y del Distritu Federal del Volga.
Historia thumb|left|L'alzamientu de Kuzmá Minin y el pueblu de Nizhni Nóvgorod contra'l ejército polacu Fundación y Edá Media Foi fundada pol gran príncipe Gueorgui Vsévolodovich en 1221 na confluencia de dos grandes ríos, el Volga y l'Oká, arrodiada por una fuesa. Construyóse un Kremlin de madera. En 1350 convertir na capital del principáu de Nizhni Nóvgorod. El palaciu, les catedrales de piedra, y los monesterios del príncipe fueron construyíos nel Kremlin. La nueva capital empezó a desenvolver comerciu y artes, y empezó a construyir un nuevu sistema de fortaleces. Nizhni Nóvgorod convertir nel centru cultural de Rusia. Nel sieglu XIV, el gran filósofu rusu Pável Vysoki y el talentosu pintor Prójor (precursor del destacáu iconógrafo Andréi Rubliov) vivieron equí.
Ente la so fundación y el sieglu XIV foi quemada y arruinada siete veces poles tribus y los exércitos de los tártaros. Pero dempués de cada invasión la xente restauró y anovó la ciudá. A la fin del sieglu XIV Moscú escorrió la política de xunir toles tierres ruses. Y en 1393 Nizhni Nóvgorod perdió la so independencia y foi incorporáu nel principáu de Moscú. Dempués de la fusión la ciudá perdió la so importancia militar y empezó a desenvolver el comerciu. La so llocalización na interseición de les rutes más significatives del comerciu del Este-Oeste trabayó al so favor. Desempeñó un papel significativu na historia de Rusia cuando dirixó'l movimientu patrióticu nos tiempos d'apuros» (1603-1613). Kuzmá Minin y Dmitri Pozharski, ciudadanos de Nizhni Nóvgorod, entamaron milicies qu'espulsaron a los invasores polacos. En memoria d'esi acontecimientu l'obeliscu de la catedral, y l'Arcánxel de granitu fueron construyíos nel Kremlin.
La xente de Nizhni Nóvgorod tomó parte activa nes reformes de Pedro'l Grande. La so esperiencia na fabricación de veles yera vital na fundación de la marina rusa. Les naves construyíes pal mar d'Azov y les guerres perses, y los soldaos de reximientos formaos en Nizhni Nóvgorod estremar na batalla.
A mediaos del sieglu XVII empezó la reconstrucción de Nizhni Nóvgorod. Les ilesies de Uspénskaya (la de la Dormición de la Madre de Dios), de Ilínskaya (la de San Elías) y de Stróganovskaya (la ilesia construyida polos Stróganov) sobrevivieron y caltienen la so guapura inclusive güei. Tamién desenvolvió la so vida cultural. En 1798 el príncipe Shechovskoy fundó'l primer teatru. Tamién, l'inventor Kulibin vivió y morrió nesta ciudá. En 1817 la feria comercial celebrada en Makáryev foi tresferida a Nizhni Nóvgorod alquiriendo la ciudá nesta dómina importancia internacional.
Enclave comercial thumb|left|Feria y Comerciu 1896. Esposición de toa Rusia Los comerciantes de Rusia y de munchos países europeos y asiáticos aprovechar de la ciudá p'axustar y montar empreses rentables. En 1817 na ciudá estableció la feria más importante del país (Nizhegoródskaya yármarka) que'l so allugamientu, canal y edificaciones fueron proyeutaos pol inxenieru español Agustín de Betancourt. La feria influyó na reconstrucción de la ciudá, y un gran complexu d'edificios apaeció. Un nuevu plan de reconstrucción, empezando en 1837, conduz al palaciu del gobernador, una catedral nueva y un xardín nel Kremlin. Les vieyes fueses fueron rellenaes. En 1847 un sistema de suministru d'agua foi establecíu. Agora la ciudá ta restaurando los sos llugares históricu y cultural.
El periodu industrial empezó na ciudá na segunda metá del sieglu XIX. Naquella dómina convertir nún de los centros industriales más grandes de Rusia. La planta de Sórmovo, fundada en 1849, desempeñó un papel principal na construcción naval y la fabricación de maquinaries. Más de 10.000 persones trabayaron ellí fabricando barcos y vagones de ferrocarril. Kurbátov (fundada en 1857) y Yákovlev yeren otres plantes grandes rellacionaes cola producción de barcos (alredor de la metá de les naves ruses foi fecha en Nizhni Nóvgorod, y los primeros barcos a motor del mundu fueron construyíos equí).
En 1862 xunir a Moscú per tren, y en 1898 la planta de Sórmovo produció la so primer llocomotora. En 1897 Bugrov y Bashírov, los comerciantes más ricos de la ciudá, llevantaron una planta que se convirtió na más grande de Rusia. La cai de Rozhdéstvenskaya (agora cai de Mayakovski) convertir nel centru de Nizhni Nóvgorod. Los hoteles y los restoranes, les cases de negocios, los bancos más grandes, más ricos, y les oficines de les compañíes de la construcción naval, toes taben ellí. Pa la esposición industrial Pan Ruso en 1896 construyóse'l primer ferrocarril funicular en Rusia. A principios del sieglu XX construyeron el conceyu, la Duma (1904) y la sucursal del Bancu del Estáu (1913).
Yera soviética thumb|left|L'anunciu de la rindición d'Alemaña na plaza de Minin y Pozharski, Gorki En Nizhni Nóvgorod nun había pontes permanentes sobre'l Volga o'l Oká antes de la Revolución d'Ochobre de 1917. CONSTRUYÉRONSE pontes temporales mientres la feria. La primer ponte permanente sobre'l Volga foi empecipiáu pola Compañía de Ferrocarriles de Moscú-Kazán en 1914, pero namái se terminó na era soviética, cuando s'abrir el ferrocarril a Kotélnich en 1927.
Máximu Gorki nació en Nizhni Nóvgorod en 1868 como Alekséi Maksímovich Peshkov. N'el so noveles describe la vida aveseda del proletariáu de la ciudá. Inclusive mientres la so vida, la ciudá foi rebautizada Gorki dempués del so regresu a la Xunión Soviética en 1932, por invitación de Stalin. La ciudá llevó'l nome de Gorki hasta 1991. La so casa de la infancia caltiénse como un muséu, conocíu como la Casa Kashirin, nomada asina pol güelu del políticu, dueñu del llugar.
Mientres gran parte de la era soviética, la ciudá foi zarrada a los estranxeros pa salvaguardar la seguridá de la investigación militar soviética y les instalaciones de producción, a pesar de que se trataba d'un puntu de parada popular pa los turistes soviéticos qu'entraben y salíen del Volga n'embarcaciones turístiques. Inusualmente pa una ciudá soviética d'esi tamañu, inclusive los mapes urbanos nun tuvieron disponibles hasta mediaos de 1970.
Mátyás Rákosi, líder comunista d'Hungría, morrió ellí en 1971. El físicu y premiu Nobel Andréi Sájarov foi desterráu ellí mientres 1980-1986 pa llindar los sos contactos colos estranxeros. La ciudá foi reabierta y restituyóse el nome orixinal de la ciudá en 1990.
Mapes
Xeografía thumb|left|Vista aérea de la ciudá, y de los ríos Volga y Oká. Nizhni Nóvgorod ta asitiáu na confluencia de dos víes principales de la parte europea de Rusia, los ríos Volga y l'Oká. La ciudá ta estremada pol Oká en dos partes: la elevada parte al este, allugada na marxe derecha del Oká y el ríu Volga nel estremu noroeste de la altiplanicie del Volga nos montes Dyátlov; y al oeste (a lo llargo de la vera izquierda del Oká y la vera derecha del Volga), de baxa altitú. La confluencia del Oká ye'l centru xeográficu de la llanura del Este d'Europa.
L'área de la ciudá ye de 410,68 km² según diverses fontes,Федеральная служба государственной регистрации, кадастра и картографии. Доклад О состоянии и использовании земель Нижегородской области в 2010 году. Приложение 10. стр. 136БД ПМО Нижегородской области. Город Нижний Новгород o 466,5 km² según otres informaciones.Генеральный план города Нижнего Новгорода. Пояснительная записка стр. 4 La ciudá estender a lo llargo del ríu Oká 20 km y a lo llargo del ríu Volga a 30 km. Dientro de la ciudá hai 33 llagos y doce ríos. El llagu más grande de la ciudá ye'l Meschérskoye ta nel área Kanávinski y el so área de superficie d'agua ye de 13,6 ha.
L'altor de la ciudá ye de 100 a 200 msnm. El marxe esquierdu tien un altor de 70-80 metros sobre'l nivel del mar. El centru históricu de la ciudá atópase na parte montascosa. Nel cursu del desenvolvimientu históricu, la mayoría de les ciudaes de la periferia y los pueblos convertir en parte de la ciudá. Na actualidá, la ciudá atópase mui cerca de los asentamientos fronterizos de Bohr, Kuzminka, Nikúlskoe, Afonino, Utéchino, Ankudínovka y Kozin. La aglomeración urbana de Nizhni Nóvgorod inclúi les ciudaes de Kstovo, Bogorodsk y Pávlovo.
Nizhni Nóvgorod ta bordiáu per Bohr nel norte, el distritu Kstovo nel sureste, la zona de Bogorodsky nel sur, Dzerzhinsk nel oeste y l'área de Balajna nel noroeste.
Clima miniaturadeimagen|La Strelka El clima na rexón ye un clima continental, más concretamente continental húmedu (Dfb) y ye bien similar al clima de Moscú, anque con iviernos un pocu más fríos que na capital, que s'enllarguen dende payares hasta marzu, con una presencia constante de nieve. Los branos nun son descomanadamente calorosos. El permediu añal de temperatura ye de 4,3 °C, la velocidá del vientu ye de 2,8 m/s y la mugor ye del 69 %.
El sol relluma mientres 1839 hores añales (10 % más qu'en Moscú, debíu al menor númberu de díes borrinosos). La duración máxima de la lluz del día en xunu ye de 17 hores y 44 minutos y el mínimu, n'avientu, 5 hores y 33 minutos. La nieve pel hibiernu ye constante: el 75-80 % del tiempu'l cielu ta cubiertu de nubes, y d'abril a agostu, la probabilidá d'un cielu estenu ye del 30-50 %.