Abruzzo ye una de les venti rexones que conformen la República italiana. La so capital y ciudá más poblada ye L'Aquila. Ta allugada n'Italia central, llindando al norte con Marche, al este col mar Adriáticu, al sur con Molise y al oeste con Lazio. Ye una rexón montascosu na so parte occidental col macizu del Gran Sasso d'Italia.Bilancio demografico mensile aggiornato al 31-03-2010 (DATI ISTAT) Anque xeográficamente atópese na Italia central, ye culturalmente y económicamente consideráu como parte del sur d'Italia siendo los Abruzos l'últimu territoriu del antiguu reinu de les Dos Sicilies.Paradosso evidenziato da Ignazio Silone, cfr.
Abruzos cunta col títulu de "Rexón verde d'Europa" por cuenta de los sos tres Parques nacionales, el so Parque Rexonal y trenta y ocho árees protexíes que representen el 33% de la so superficiehttp://www.abruzzoverdeblu.it/?id=9 (el porcentaxe más altu d'árees protexíes d'Europahttps://web.archive.org/web/20150215170952/http://laquilacapitale.eu/it/abruzzo-regione-verde-europa.html). El territoriu amás garantiza la sobrevivencia del 75% de toles especies animales europees. La rexón ye de fechu el llar de delles especies rares, tales como'l chorlito carambolo zancudu, l'águila real, la gamuza Abrucés, el llobu de los apeninos y l'osu pardu de los Apeninos.http://www.parcoabruzzo.it/pagina.php?id=46 N'Abruzos tamién s'atopa'l Calderone, el glaciar más meridional d'Europa.
Cuando'l periodista y diplomáticu Primo Levi visitó los Abruzos definió la rexón como “forte y gentile” (fuerte y xentil) que, como él dixo, describía de meyor manera la guapura d'esa rexón y l'ánimu de los sos habitantes. Esa cita volvióse dende entós el lema de la rexón y de los sos ciudadanos.
Etimoloxía La pallabra italiana Abruzzo según la hipótesis más acreitada propuesta per vegada primera pol humanista históricu Flavio Biondo na so publicación L'Italia Illustrata derivaría de Aprutium como evolución popular de (ad) Praetutium, esto ye, la tierra de los pretuzos (Praetutii), una antigua población itálica que vivía na zona de lo que güei ye Teramo, la Interamnaes de tiempos romanos. Otra etimoloxía ye de la pallabra llatina "aper" (xabalín) de manera que Aprutium yera la "tierra de los xabalinos" o de "abruptum" (abrupto, inclináu). Una etimoloxía más recién ye la de la espresión llatina "a Bruttiis" (de los Bruttii) refiriéndose a la tierra qu'empezó siendo de los pueblos bruzos, que depués se treslladaron escontra'l sur pa ocupar Calabria.L'Abruzzo nel Tempo by Walfrido del Villanu and Zopito di Tillio
Xeografía física thumb|left|280px|Corno Grande nel macizu del Gran Sasso, el picu más altu de los Apeninos. La rexón atopar nel centru de la península italiana, frente al mar Adriáticu, al que sigue a lo llargo de 150 km de sableres y cantiles. Con una superficie de 10 763 km², y arrodiada pel este pol Adriáticu y nel oeste polos Apeninos, ye una de les rexones más montascoses d'Italia, constituyida por un 64% de montes y pol restante 36% de llombes. La llanura ta amenorgada a la estrecha faxa costera. La rexón presenta les más altos cumes de los Apeninos, nos montes Abruzos (Appennino Abruzzese) col Gran Sasso d'Italia con 2914 m y el macizu de la Majella de 2791 m.
Los ríos, anque numberosos, nun tienen particular llargor nin bayura d'agua, siendo toos estacionales sacante'l mayor, el Pescara y el Sangro. Dambos superen los 100 km de llargor. El ríu Aterno-Pescara ye'l más importante colos sos 145 km de llargor y 3188 km² de cuenca, tien un caudal regular. Naz cerca d'Aringo, baxa escontra Pizzoli y recibe pela derecha les agües de la riega Roio, pela izquierda les de la riega Raiale. Baxa ensin afluentes superficiales hasta Molina Aterno onde tien un caudal mediu entá llindáu. Tallando'l relieve cola gargüelu de San Venanzio desagua cerca de Raiano dempués de recibir les agües del ríu Sagittario pela derecha y les del manantial de Cabu Pescara. El segundu ríu de los Abruzos ye'l Sangro (con un llargor de 117 km y cuenca de 1515 km²). El ríu Sangro naz de les surgencias La Penna a 1370 msnm sol Passo del Diavolo recibe pela derecha al ríu Fondillo. Na desaguada forma'l llagu artificial de Barrea de la que sale travesando'l gargüelu la Foce. Les agües más abondoses proviénen-y del riega Fittola y del ríu Aventino. El ríu percuerre hasta'l mar Adriáticu con un ampio llechu.
Nel estremu del Subapenino Aprutino percuerre'l ríu Vomano (de 75 km. cuenca 764 km.) que naz sol pasu delle Capannelle dal Monte San Franco, y ye llueu alimentáu sobre la derecha peles agües del ríu Chiarino que desagua na cuenca artificial de Provvidenza. El ríu Vomano recibe pela izquierda'l ríu Fucino y pela derecha'l ríu Arno. Tres Montorio recibe les agües del Mavone y percuerre con escasu enclín nun ampliu valle aluvial hasta la Foce. Otros ríos son: el Salinello (44 km), el Vibrata (36 km), el Tronto, el Trigno, el Tordino (mide 60 km), y l'altu cursu del Liri (que tien namái 40 km n'Abruzos) que desagua nel mar Tirrenu. Polo que se refier a los llagos, tienen de señalase'l llagu de Campotosto na Reserva estatal Llagu de Campotosto que ye'l más grande llagu artificial d'Abruzos; el llagu de Bomba y el llagu de Scanno.
thumb|right|280px|Sablera de Giulianova El clima ta bien condicionáu pola presencia del macizu montascosu Apenínico-Central, qu'estrema claramente'l clima de la franxa costera y de les llombes sub-apeninnas d'aquelles de los montes del interior más elevaes: mientres les zones costeres presenten un clima de tipu mediterraneu con branos templaos y secos ya iviernos nidios y lluviosos la franxa de llombes presenta carauterístiques climátiques de tipu sublitoral con temperatures qu'escayen progresivamente cola altitú y precipitaciones qu'aumenten, de la mesma, cola mariña (basta citar a tal propósitu Pescara), qu'a cerca de 10 msnm, tien temperatures medies d'alredor de 15 °C y agües añales d'alredor de 700 mm, y Chieti, que, puesta sobre una llomba a 330 msnm, entá presentando temperatures medies similares, rexistra precipitaciones bien bayuroses, con valores añales de cerca de 1000 mm. Enfusándose escontra l'interior, el clima faise más continental hasta convertise nel típicu de monte sobre los relieves más importantes: la provincia que mayormente presenta tales carauterístiques climátiques ye la de L'Aquila siguida poles de Teramo y Chieti. Pel iviernu nes zones interiores, especialmente na cuenca aquilana, la Marsica y, en menor midida, nel valle Peligna, les xelaes son frecuentes, espublizaes ya intenses col termómetru qu'en determinaes cuenques montascoses d'orixe glaciar o cársticu-aluvial como Campu Imperatore, Campu Felice y el pandu de les Cinque Miglia puede baxar repetidamente inclusive hasta los -25 °C. Tamién na llanura del Fucino, en condiciones de nieve nel suelu y foles de fríu particularmente intenses, puede algamar los valores mínimos igualmente bien baxos y cuasi de récor (en 2002 n'Avezzano centru algamáronse -19 °C ente que se rexistraron valores d'hasta -33 °C na llanura axacente lloñe de les islles de calor; nel célebre 1985 -26 °C en Avezzano centru y -32 °C en Telespazio).
La siguiente ye una tabla colos datos climáticos de les principales ciudaes abruceses (los datos conseñaos con un asteriscu tán suxetes a actualización). Llocalidá Llatitú Temperatures medies ivernices (°C) Temperatures medies veraniegues (°C) Agües (mm) Estaciones más lluviosesPescara42° 27'9,024,0582seronda iviernuChieti42° 21'6,624,51002seronda iviernuTeramo42° 21'7,525,0790primavera otoñoL'Aquila42° 21'2,522.1700primavera otoñoAvezzano42° 21'4,321,9817seronda iviernuSulmona42° 22'5,924,7600*seronda
Un terciu de la rexón ta clasificada como parque nacional o rexonal. Destaquen los 500 km² del parque nacional de los Abruzos, onde pueden trate raros exemplos de flora y fauna mediterránees que sobreviven equí, ente elles una subespecie de llobu llamada Canis lupus italicus ("llobu de los Apeninos"), otra d'osu pardu llamada Ursus arctos marsicanus ("osu pardu marsicano") y otra de gamuza, la Rupicapra pyrenaica ornata ("gamuza de los Abruzos"); tamién hai águiles reales. Otros parques nacionales son el Gran Sasso y Montes de la Laga y P. N. de Majella. Amás, pueden mentase'l parque rexonal Sirente Velino y el llagu de Barrea, un güelga que forma parte del parque nacional de los Abruzos.
Historia thumb|left||250px|La ilesia de Santa Maria di Collemaggio en L'Aquila, tal como yera antes del devastador terremotu del 6 d'abril de 2009. Los humanos habitaron nos Abruzos dende tiempos neolíticos. Una cadarma de Lama dei Peligni na provincia de Chieti foi datáu radiométricamente en 6,540 bp.Journal of Anthropological Sciences, "Towards a re-appraisal of the Early Neolithic skeleton from Lama dei Peligni (Abruzzo, Italy" por Miliano Bruner y Giorgio Manzi, Vol. 81 (2003), páxs. 69-78 (Abruzos, Italia) Na dómina de los romanos, la rexón conocer con diversos nomes: Picenum, Sabina et Samnium (Piceno, Sabina y Samnio), Flaminia et Picenum (Flaminia y Piceno) y Campania et Samnium (Campania y Samnio). Esta rexón yera conocida como Aprutium na Edá Media según resulta de siquier cuatro fuentes.
Na provincia de L'Aquila atópase la ciudá de Corfinio (conocida como Corfinium na antigua Italia), la principal ciudá de los pelignos, unos 10 km al norte de Sulmona nel valle del Aterno. El llugar de la ciudá orixinal ta ocupáu pol pueblu de Pentima. Posiblemente quedó sometida a Roma nel sieglu IV e.C., anque nun apaez na historia de Roma hasta la guerra social, en que s'adopta de primeres polos aliaos como la capital y sede del gobiernu del so nuevu estáu que fundaron col nome d'Italia (esta forma, non Italica, apaez nes monedes). Apaez tamién na segunda guerra civil de la República romana, pos aguantó l'ataque de Xuliu César mientres una selmana (añu 49 e.C.). La guerra perdióse, pero'l nome d'Italia sobrevivió pa ser a la fin adoptáu pa tola península. Entrando en Corfinio dende l'este, puede reparase una placa conmemorativa, qu'atribúi la designación del nome adoptáu d'Italia pa la península al pueblu itálicu de la rexón. Estos pueblos fueron honraos por César como ciudadanos de Roma.
right|thumb|250px|Fontana della 99 Cannelle, L'Aquila, conmemora les aldegues que Federico II axuntó pa fundar L'Aquila. La rexón vio alteriaos les sos fronteres munches vegaes. La primer mención xurídica de la rexón ta identificada cola creación del justicierato d'Abruzos nel añu 1233. En 1273 el justicierato foi subdividíu en dos territorios, Abruzzo ulteriore, na so mayor parte correspondiéndose a les provincies de L'Aquila y Teramo, y Abruzzo citeriore nel restu de la rexón. Na dómina del Reinu de les Dos Sicilies, el territoriu taba alministráu como Abruzzo Citeriore (Abruzo próximu) y Abruzzo Ulteriore I y II (Abruzo alloñáu I y II), en referencia a que taben más cerca o más lloñe de Nápoles, la capital del reinu. Abruzo próximu sería lo que güei ye la provincia de Chieti. Abruzo alloñáu I entendía les provincies de Teramo y Pescara; Abruzo alloñáu II ye güei la provincia de L'Aquila.
Xunida a Molise na rexón Abruzos y Molise, perdió parte del so territoriu cola creación de la provincia de Rieti a la que, en 1927, dexó'l circondario de Cittaducale (17 conceyos, 1362 km² y alredor de 70 000 habitantes).Los conceyos cedíos a la provincia de Rieti nel añu 1927 fueron: Accumoli, Amatrice, Antrodoco, Borbona, Borgorose (entós llamada Borgocollefegato), Borgo Velino, Cantalice, Castel Sant'Angelo, Cittaducale, Cittareale, Fiamignano, Leonessa, Lugnano di Villa Troiana (conceyu suprimíu, güei denomináu Vazia, fracción de Rieti), Micigliano, Pescorocchiano, Petrella Saltu, Posta.Datu riscontrabile a páx. 78 di "Guida d'Italia; Abruzzo y Molise. Touring Club Italianu.Mondadori Printing S.p.A., agostu de 2007"
Nel añu 1963, la provincia de Campobasso foi proclamada rexón col nome de Molise.
Xeografía humana
Demografía