thumb|Paisaxe alpino cerca del pueblu de Stilfs. Trentín-Altu Adigio/Tirol del Sur (n'italianu: Trentín-Altu Adige y n'alemán: Trentín-Südtirol) ye una de les venti rexones que conformen la República italiana. La so capital y ciudá más poblada ye Trento. Ta allugada en Italia nororiental, llindando al norte y este con Austria, al sur con Vénetu, al oeste con Lombardía y al noroeste con Suiza. Con 1 055 649 habs. en 2013 ye la quinta rexón menos poblada del país —per delantre d'Umbría, Basilicata, Molise y Valle d'Aosta, la menos poblada— y con 77 hab/km², la quinta menos densamente poblada, per delantre de Molise, Cerdeña, Basilicata y Valle d'Aosta, la menos densamente poblada.Bilancio demografico mensile aggiornato al 31-03-2010 (DATI ISTAT)Art. 1, del Estatutu Especial pa la Rexón Trentín-Altu Adigio. Ye una de les cinco rexones con estatutu especial.
La parte norte, llamada Alto Adigio, correspuende a la parte más meridional del Tirol, rexón histórica del Imperiu de los Habsburgu, apocayá rellanzada cola institución nel ámbitu de la Xunión Europea, de la Eurorrexón Tirol-Trentín-Altu Adigio.
El Trentín-Altu Adigio ta formáu por dos árees distintes históricu-culturales y alministratives: al sur el Trentín, que se correspuende cola Provincia Autónoma de Trento, de fala italiana y con capital tamién en Trento; y al norte'l Altu Adigio o Tirol del Sur, de fala mayoritariamente alemana, con capital en Bolzano, correspondiente a la Provincia Autónoma de Bolzano. Llenda al sur y al sureste col Vénetu, al norte y al nordeste col Tirol (septentrional y oriental) y l'Estáu de Salzburgu, al suroeste con Lombardía, al noroeste con Suiza (Cantón de los Grisones).
Etimoloxía La pallabra Trentín provién de la ciudá de Trento. Welschtirol, lliteralmente, "Tirol italianu", respectu al Tirol germanófono, güei correspondiente col Trentín. En cuanto al Alto Adigio ye la parte cimera del ríu Adigio. En cuanto al Südtirol: sur del Tirol, entendíu como rexón histórica. Por efeutu del segundu estatutu especial entráu a valir nel añu 1972 el nome oficial de la rexón ye Trentín-Altu Adige/Südtirol. El primer estatutu, del 1948, asignaba a la rexón el nome billingüe Trentín-Altu Adige/Tiroler Etschland (Trentín-Altu Adige/Terra Tirolese dell'Adige).
La llei de cambéu constitucional númberu 3 de fecha 18 d'ochobre de 2001 hai constitucionalizado la dicción del 1972 (vease l'artículu 16 de la Constitución d'Italia). Nel usu cotidianu italianu de cutiu la rexón vien equivocadamente indicada cola sola denominación de Trentín, qu'indica en realidá namái'l territoriu que se correspuende cola provincia autónoma de Trento.
Xeografía física La rexón atópase na estremidá septentrional d'Italia, dende'l Llagu de Garda a l'aguada alpina. La rexón llenda colos estaos austriacos de Tirol y Salzburgu al norte, coles rexones italianes de Lombardía al oeste y suroeste y de Vénetu al este y sureste, col cantón suizu de Grisones tamién al oeste. Estender por 13.607 km².
El territoriu ye dafechu montascosu, carauterizáu polos Dolomites y los Alpes meridionales. El paisaxe alpino atópase apoderáu per montes atanantes pola guapura de la so empinada verticalidá (la más alta d'elles ye'l macizu cristalín d'Ortles, 3.899 m.) y fondos valles. Ye una rexón d'interés naturalista escepcional, poblada de bellísimos macizos montascosos como'l Ortles-Cevedale, el Adamello-Presanella que queda al oeste, el macizu de Brenta y sobre manera l'estraordinariu cordal de les Dolomites.
La provincia autónoma de Bolzano tien una superficie de 7.400 km² toa ella montascosa y cubierta por vastos montes. N'Italia, la provincia llenda cola Lombardía pel oeste, Trento pel sur y el Vénetu pel este. El clima ye de tipu continental, por cuenta de la influencia de munches cordales montascosos que s'alcen bien percima de 3.000 msnm y los anchos valles al traviés de los cualos flúi'l ríu principal, el Adigio, dende'l norte hasta'l sur y los sos numberosos afluentes. Na ciudá de Bolzano, capital de la provincia, la temperatura medio del aire permanez a 12,2 °C y l'agua medio ye de 717,7 mm. El pasu más baxu nos Alpes, el pasu de Brénero, atopar nel estremu norte de la rexón na frontera con Austria.
La provincia autónoma de Trento tien una superficie de 6.207 km², la mayor parte d'ella tierra montascosa (20% queda percima de 2.000 msnm y un 70% de más de 1.000 msnm) y ta cubierta por vastos montes (50% del territoriu). El clima varia por tola provincia, dende'l clima alpín al subcontinental, con branos templaos y variables ya iviernos fríos y abondo nevaos. La rexón siempres foi un destín preferíu de los turistes, tantu pel hibiernu pa esquiar como nos altos montes y nel branu pa visitar los anchos valles y munchos llagos.
thumb|left|220px|Les Tres Cima de Lavaredo, nos Dolomites de Sesto, de Braies y d'Ampezzo. El Trentín-Altu Adigio ye ricu en cursos d'agua. El ríu más importante ye'l Adigio, que da'l so nome a la rexón, y los sos afluentes Passirio, Isarco col so tributariu Rienza, Avisio y Noce, el Brenta, el Sarca y el Chiese. Tamién-y pertenez la parte septentrional del llagu de Garda, el mayor llagu italianu. En Trentín estiéndese la punta septentrional del llagu de Garda que s'atopa un pocu en Trentín, en Vénetu y Lombardía; numberosos son otros llagos alpinos, de cutiu de pequeñes dimensiones. Ente los más notables: llagu de Ledro, llagu de Levico, llagu de Molveno y llagu de Tovel. Na provincia de Bolzano hai 176 cuenques d'agües naturales con largura mayor o igual a 100 metros. Gran parte de tales cuenques atópase en cuotes cimeres a los 2.000 metros. Los llagos naturales con una superficie mayor de 5 hectárees son 13: d'estos namái trés (el llagu de Caldaro, n'alemán Kalterer See, y los dos llagos de Monticolo, n'a el. Montiggler Seen) atopar a los 1.000 msnm. Tamién hai llagos artificiales, dalgunos de los cualos de dimensiones notables. Ente los principales atópase'l llagu de Resia. 200px|thumb|El llagu de Resia.
El clima del Trentín pue ser definíu de transición ente'l clima semicontinental y l'alpín. Les temeperaturas de xineru son entendíos ente los -5 C° a los -10° ente que pel branu tán en 20°-25° inclusive más. Presentando la gran parte del territoriu una altitú media bastante elevada (alredor del 77% ta percima de los 1.000 msnm, pocu menos del 20% sobre los 2.000 msnm), eso nun presenta aquelles carauterístiques de rixidez propies d'otres árees alpines. El clima puede subdividise en cuatro grandes árees:Clasificación propuesta por Aldo Gorfer en Atlante del Trentín. Trento, Panorama, 1988, p.65 área submediterránea - na zona del Altu Garda y del baxu Valle del Sarca. Ye la parte relativamente más auve de la rexón, con iviernos raramente fríos, anque non como'l restu del fondu de valle, y branos templaos pero moderaos pol oral del Garda. La vexetación ta compuesta esencialmente por amiestu submediterránea y continentales con particular presencia d'olivares, encines y cipreses; área subcontinental - clima y transición que caracteriza'l fondu del valle, con iviernos bastante ríxidos y considerablemente nevaos. La vexetación ta constituyida sobre manera por castaños, hayas y abetos; tamién nesta aguada nun falten en nengún casu esencies submediterráneas, sobre manera na árees protexíes. Nesta zona prauticar llargamente'l cultivu del miel. Nel Altu Adigio les zones de producciones principales son la Val Venosta y la zona de Merano hasta Salorno a lo llargo del Adigio. La Val Venosta, que s'estiende dende los visos más altos del macizu de Ortles pa dempués dir baxando dende'l pasu de Resia hasta Merano, ye un maraviyosu oasis natural, onde espolleta la fruticultura más rica y evolucionada. La escasa pluviosidá (menos de 500 mm de precipitaciones añales), la presencia constante del sol más de 300 díes al añu. área continental - nos valles alpinos (como los valles de Fassa o de Sole o de Primiero) con iviernos severos y branos curtios y abondo lluviosos y con vexetación compuesta sobre manera de coníferes; área alpina - nes partes cimeres a la llende de la vexetación arbórea (1800/900 msnm), con nieves que permanecen a lo llargo del añu.
Historia thumb|left|upright|Trento, el campanariu. El Trentín-Altu Adigio, pobláu dende la Prehistoria. Foi conquistada polos romanos nel añu 15 e.C. Trento foi la so ciudá principal; travesar importantes víes de comunicación qu'enllazaben la llanura Padana colos territorios del otru llau de los Alpes, al traviés de los pasos de Resia y del Brénero.
Pero dende'l sieglu VI estos mesmos caminos dexaron la entrada a numberoses invasiones bárbares, que destruyeron gran parte de los sos centros habitaos y abrasaron la so población qu'entós yera neollatina. Dempués del fin del Imperiu Romanu d'Occidente, foi estremáu ente les tribus xermanes invasores nel Ducáu de Trento lombardu (actual provincia de Trento), el Vinschgau alamán y los bávaros, que tomaron el restu. Dempués de la creación del Reinu d'Italia baxu Carlomagno, el Marcheáu de Verona incluyendo les zones al sur de Bolzano, ente que el Ducáu de Baviera recibió'l restu del territoriu.Allgemeiner historischer Handatlas, Gustav Droysen Dende'l sieglu XI d'equí p'arriba, parte de la rexón foi gobernada polos príncipes-obispos de Trento y Bressanone, a quien los emperadores xermanos dieren amplios poderes temporales sobre'l so obispáu. El restu formó parte del Condáu de Tirol y el Condáu de Görz, que controlaba'l Pustertal: en 1363 el so postreru titular, Margarita, Condesa de Tirol vencer a la casa d'Habsburgu, qu'empezó a traer colonos xermanos. Les rexones al norte de Salorno fueron llargamente germanizada a finales de la Edá Media, y poetes como Oswald von Wolkenstein nacieron y vivieron na parte meridional de Tirol.Ich Wolkenstein, Dieter Kühn ISBN 3-458-32197-7, páxina 21
Nel sieglu XII xunir a estos los condes del Tirol, hasta qu'en 1363 la rexón pasó a Rodolfo IV d'Habsburgu, miembru de la familia que va apoderar la escena europea mientres dellos sieglos. Los sos valles fueron mientres llargu tiempu escenariu de sangrientes lluches, tantu por causa de los repitíos intentos d'invasión (venecianos, lansquenetes y franceses), como poles enganíes autonómiques y antifeudales. Pasó un periodu un pocu prósperu nel sieglu XVIII, debíu al réxime ilustráu de la emperatriz María Teresa (1740-1780), nel que foi impulsada la xermanización del Altu Adigio.
Los dos obispaos fueron secularizados pol tratáu de Lunéville de 1803 y apurríos a los Habsburgu. Dos años más tarde, dempués de la derrota austriaca n'Austerlitz, la rexón foi apurrida al aliáu de Napoleón, Baviera (Tratáu de Presburgu, 1805). Los nuevos gobernantes provocaron una rebelión de llabradores, empuestos por Andreas Hofer un señor de San Leonardo in Passiria, en 1809 cuando foi entartalláu'l mesmu añu; el tratáu de París de febreru de 1810 estremó el territoriu ente Austria y el napoleónicu Reinu d'Italia. Dempués de la derrota de Napoleón, en 1815, la rexón tornó a Austria. Mientres el control francés de la rexón, foi llamada oficialmente Haut Adige (lliteralmente, "Alto Adigio", italianu: "Alto Adige"; alemán: "Hoch Etsch") pa evitar cualquier referencia al históricu Condáu de Tirol.Rolf Steininger, Department of Contemporary History Innsbruck