L' ye un gran mamíferu artiodáctilu fundamentalmente herbívoru qu'habita nel África subsaḥariana. Ye, xunto al hipopótamu pigméu (Choeropsis liberiensis), unu de los dos únicos miembros actuales de la familia Hippopotamidae.
Ye un animal semiacuáticu qu'habita en ríos y llagos, y onde machos adultos territoriales con grupos de 5 a 30 femes y moces controlen una zona del ríu. Mientres el día reposen na agua o nel fango, y tantu la cópula como'l partu d'esti animal asoceden na agua. Al anochecer vuélvense más activos y salen a comer yerbes terrestres. Anque los hipopótamos fuelguen xuntos na agua, la campera ye una actividá solitaria, y nun son territoriales en tierra.
A pesar de la so paecencia física colos gochos y otros ungulaos terrestres, los sos parientes vivos más cercanos son los cetáceos (ballenes, botos, etc.) de los que diverxeron hai aproximadamente 55 millones d'años. L'ancestru común de ballenes ya hipopótamos dixebrar d'otros ungulaos hai aproximadamente 60 millones d'años. Los fósiles d'hipopótamu más tempranos que se conocen pertenecen al xéneru Kenyapotamus, atopaos n'África y dataos como de hai aproximadamente 16 millones d'años.
L'hipopótamu ye fácilmente reconocible pol so torso en forma de barril, enorme boca y dientes, cuerpu cola piel lliso y casi ensin pelo, pates gordoses y el so gran tamañu. Ye'l tercer animal terrestre pol so pesu (ente 1½ y 3 tonelaes), detrás del rinoceronte blancu (1½ a 3½ tonelaes) y los dos xéneros d'elefantes (3 a 9 tonelaes). A pesar de la so forma achaparrao y curtiu piernes, puede correr tan rápido como un humanu permediu. Cronometráronse hipopótamos a 30 km/h en distancies curties. Ye una de les criatures más agresives del mundu y de cutiu ye consideráu como l'animal más feroz d'África. Hai aproximadamente de 125 000 a 150 000 hipopótamos en toa l'África subsaḥariana; Zambia (40 000) y Tanzania (20 000-30 000) cunten coles poblaciones más numberoses. Atópense amenaciaos por causa de la perda del so hábitat y pola caza furtiva pa consiguir la so carne y el marfil de los sos dientes caninos.
Etimoloxía En idioma español la pallabra hipopótamu deriva del llatín hippopotămus, que de la mesma provién del griegu hippopótamos (ἱπποπόταμος), compuestu por híppos (ίππος), caballu, y potamós (ποταμος), ríu, «caballu de ríu». Si los griegos de la dómina clásica designaben a esti animal como «caballu de ríu», los árabes llamar «búfalu d'agua», y los antiguos exipcios «gochu de ríu».
Distribución L'hipopótamu común estender por Europa y África del Norte mientres l'Eemiense y el Pleistocenu tardíu hasta hai aproximadamente 30 000 años. Yera común na rexón del Nilu n'Exiptu hasta tiempos históricos, pero foi extirpada dende entós d'esa rexón. Pliniu'l Vieyu escribió que, nel so tiempu, la meyor zona pa cazar a esti animal taba nel nomo de Sais; esti animal inda podría atopase alredor de Damieta dempués de la conquista árabe en 639. Hasta'l periodu glacial, los hipopótamos taben presentes nel sureste asiáticu y nel sur d'Europa. El Behemot de la Biblia nun ye otra cosa que l'hipopótamu qu'habitaba entós el valle del ríu Xordán.
L'hipopótamu común distribúyese irregularmente na actualidá nos ríos y llagos del África subsaḥariana: Uganda, Sudán, Somalia, Kenia, norte de Congo y Etiopía, nel oeste dende Ghana a Gambia y nel África austral (Botsuana, Sudáfrica, Zimbabue, Zambia). Esiste una población aisllada en Tanzania y Mozambique. Gústa-y vivir en zones d'agües permanentes y non demasiáu fondes.
En Colombia esiste una pequeña población en llibertá cercana a los 60 hipopótamos, desenvuelta a partir de dellos individuos escapaos del zoolóxicu particular del narcotraficante Pablo Escobar.Calderón, V. (2011) «Los hipopótamos de Pablo Escobar» El País. Cultura, 1 de marzu de 2011 (consultáu'l 2 d'avientu de 2013)
Descripción thumb|Detalle de la so enorme boca, unu de les traces más carauterístiques d'esti animal, onde s'aprecien los grandes dientes caninos. thumb|Dibuxo del so cadarma. L'hipopótamu común ye'l quintu animal terrestre más grande del mundu na actualidá (dempués de les trés especies d'elefantes y el rinoceronte blancu). Pueden vivir na agua o movese per tierra, y la so densidá relativa déxa-yos fundise y andar o correr so l'agua pol fondu de los ríos. Tán consideraos como megafauna actual, pero a diferencia del restu de la megafauna africana, afixéronse a una vida semiacuática en ríos y llagos d'agua duce.
Por cuenta del so gran tamañu, los hipopótamos son difíciles de pesar na naturaleza y la mayor parte de les estimaciones del so pesu n'estáu montés provienen d'operaciones realizaes nos años 1960. El pesu mediu pa los machos adultos bazcuya ente 1500 y 1800 kg. Les femes son más pequeñes que los machos, con unos pesos medios d'ente 1300 y 1500 kg. Los machos más vieyos lleguen a pesos enforma mayores, algamando siquier 3200 kg y n'ocasiones hasta 4500 kg. Los machos paez que crecen mientres tola so vida, ente que les femes algamen el so pesu máximu alredor de los venticinco años d'edá. Miden ente 3,3 y 5,2 metros de llongura incluyida la cola, d'unos 56 cm, y aproximadamente 1,5 m d'altor hasta los costazos. El rangu de midíes del hipopótamu común se superpone coles del rinoceronte blancu; l'usu de métriques distintes fai que resulte difícil establecer cual d'estos dos animales ye'l mayor animal terrestre tres los elefantes.
A pesar de ser unos animales d'aspeutu gordosu, col so gran torso en forma de barril, en tierra pueden correr más rápidu qu'un ser humanu. Les estimaciones de la so velocidá en carrera varien de 30, 40, o hasta 50 km/h; namái puede caltener estes altes velocidaes en distancies curties.
thumb|left|Hipopótamu adultu nel cráter del Ngorongoro, Tanzania. La so boca ye enorme y los sos quexales pueden abrir nun ángulu de 150 graos; el pescuezu ye curtiu y robezu y el cuerpu allargáu y descomanadamente gruesu, col envés más eleváu na grupa que na cruz y fundíu na parte central; el banduyu, ampliu y arrondáu, ye colgante y llega a raspiar el suelu cuando l'animal camina per un terrén pantanosu. Los güeyos, les oreyes y les fueses nasales tán asitiaos na parte cimera de la cabeza, lo que-yos dexa permanecer na agua cola mayor parte del cuerpu somorguiáu na agua y el fango de los ríos tropicales pa caltenese frescu y evitar les quemadures solares. Tien unes pates curties con cuatro dedos bien desenvueltos en caúna con terminaciones en pezuña y la so estructura esquelética ye graviportal, afecha pa sostener el gran pesu d'estos animales. Como otros mamíferos acuáticos, l'hipopótamu tien bien pocu pelo. Anque nun ye un rumiante tien un estómagu complexu compuestu por trés divisiones o cámares.
thumb|Hipopótamu semisumergido nel zoo de Memphis. La piel ye llisa con plegues nel pechu y nel pescuezu y casi ensin pelo con esceición d'unes curties cerdes na cabeza y la cola. Ye de color gris moráu, cola parte inferior del cuerpu y alredor de los güeyos y oreyes de color marrón arrosáu; son comunes los casos d'albinismu. La epidermis (capa esterna) ye uniformemente delgada, y la endodermis varia d'unos 5-6 cm en llombu y grupa a menos de 1 cm en cabeza y banduyu. La so piel secreto un proteutor solar natural de color acoloratáu, que fai que n'ocasiones se diga que «suda sangre», pero nin ye sudu nin ye sangre; esta secreción ye primero incolora, para a los pocos minutos volvese coloráu anaranxada y eventualmente de color marrón. Identificáronse dos pigmentos distintos nes secreciones, unu colloráu (ácidu hiposudárico) y unu naranxa (ácidu norhiposudórico). Dambos son compuestos bien ácidos, y inhiben la crecedera de bacteries causantes d'enfermedaes; per otra parte, l'absorción de la lluz d'estos pigmentos algama'l rangu ultravioleta consiguiendo un efeutu de pantalla solar. Tolos hipopótamos, inclusive con distintes dietes, secretan estos pigmentos, polo que nun paez que los produzan en función de la so alimentación. Sicasí, los animales pueden sintetizar los pigmentos de precursores proteicos, como'l aminoácidu tirosina.
Cunten con 2-3 pares d'incisivos y los caninos del quexal inferior tienen l'apariencia de dos enormes canils, que pueden superar nel casu de los machos los 50 cm de llargor (la metá nel casu de les femes) y algamar un pesu de 4 kg; son triangulares, curvados en forma de media lluna, romos nel so estremu y provistos de riegos llonxitudinales. Los caniles del quexal cimeru son muncho más curtios y débiles, y tamién curvados y romos nel so estremu. Midióse la fuercia de la mordedura d'un hipopótamu fema adulta en 8100 N.Barr, Brady. Undercover Hippo, Dangerous Encounters, National Geographic Channel, 20/1/2008.
Ecoloxía y comportamientu thumb|Grupu d'hipopótamos nel valle de Luangwa, Zambia. thumb|Hipopótamos somorguiáu nel zoo de San Diego. Los adultos remanecen p'alendar cada 3-5 minutos. thumb|Hipopótamos lluchando nel zoo de Barcelona. Anque nun ye un animal puramente nocherniegu, son activos mientres la nueche. Pasen la mayor parte del día dormiendo o valtar na agua o la folla xunto a los demás miembros del so grupu. L'agua sírvelos pa caltener la temperatura del so cuerpu baxa y pa torgar que la so piel se reseque. Sacante pa comer, la mayor parte de les sos vides (cortexu, lluches ente ellos, partu) asoceden na agua.
Dexen l'agua al anochecer y muévense tierra adientro, dacuando hasta ocho quilómetros, pa pastiar en zones de yerba curtia, la so fonte principal d'alimentu, qu'estrayen entera ayudar de los llabios. Pasen de cuatro a cinco hores pastiando y pueden consumir cerca de setenta kilogramos de yerba cada nueche (aproximao un 5% del so pesu). Como la mayoría de los herbívoros, van consumir otru tipu de plantes si da la ocasión, pero la so dieta n'estáu montés consiste casi dafechu en yerba, con un consumu mínimu de plantes acuátiques. vióse-yos en delles ocasiones comiendo carnuezu, pero bien raramente y siempres cerca de l'agua, ya inclusive hai informes de casos de canibalismu y depredación. L'anatomía del estómagu de los hipopótamos nun ye afecha pa una dieta carnívora, polo que la ingesta de carne débese probablemente a comportamientos aberrantes o estrés nutricional.
Anque la so dieta ye sobremanera a base de yerbes terrestres, yá que pasen la mayor parte del tiempu na agua la mayor parte de les sos defecaciones producir na agua, creando depósitos alóctonos de materia orgánico nos lecho de los ríos. Estos depósitos nun tienen una función ecolóxica clara. Por causa del so tamañu y el so vezu utilizar xeneralmente los mesmos caminos p'alimentase, los hipopótamos puede tener un impautu significativu na tierra que traviesen, tantu porque eses zones queden llibres de vexetación como poles depresiones na tierra. Si esto produzse mientres periodos enllargaos pueden esviar los calces de banzaos y canales.
Los hipopótamos adultos non llexen y nun pueden nadar. Cuando s'atopen n'agües fondes, se propulsan xeneralmente dando pequeños saltos pol fondu; mover a velocidaes cimeres a ocho quilómetros per hora na agua. Sicasí, los mozos sí llexen y muévense xeneralmente nadando con impulsos de les sos pates traseres. Los adultos remanecen a alendar cada trés o cinco minutos, y los mozos tienen qu'alendar cada dos o tres minutos. El procesu de la salida a la superficie y de respiración ye automáticu, ya inclusive un hipopótamu que duerma so l'agua va xubir y va alendar ensin espertase. Cuando se somorguien cierren les narinas.
Estudiar la interacción ente machos y femes foi mientres enforma tiempu complicáu. Al nun esistir un dimorfismu sexual nesta especie, ye bien difícil estremalos n'estáu montés. Anque-yos guste tar en proximidá unos d'otros, nun paez que formen uniones sociales sacante ente madres y fíos, y nun son animales sociales. La razón pola que s'axunten tan próximos unos a otros ye desconocida.