Un eclís solar ye'l fenómenu que se produz cuando la Lluna despinta al Sol, dende la perspeutiva de la Tierra. Esto solo puede pasar mientres la lluna nueva (Sol y Lluna en conxunción).
Tipos d'eclís solar thumb|Ilustración d'un eclís solar dende De Magna eclipsi solari, quae continget anno 1764 (Acta eruditorum, 1762) framed|left|Cuando la Lluna nueva atópase más próxima a la Tierra (perigeo, esquierda), la umbra algama la superficie d'ésta y un observador en A va ver un eclís total. Si la Lluna nueva ta más lloñe (apoxéu, derecha) la umbra nun llega a la Tierra, y un observador en B, na anteumbra, va ver un eclís anular. Los observadores en C, na clarixa, van apreciar eclises parciales.
Esisten tres tipos d'eclís solar: Parcial: La Lluna nun cubrir por completu'l discu solar, apaeciendo una media lluna brillosa. Total: Dende una franxa (banda de totalidá) na superficie de la Tierra, la Lluna cubre totalmente el Sol. Fora de la banda de totalidá l'eclís ye parcial. va vese un eclís total pa los observadores asitiaos na Tierra que s'atopen dientro del conu de solombra llunar, que'l so diámetru máximu sobre la superficie del nuesu planeta nun va superar los 270 km, y que se mueve en direición este a unos 3200 km/h. La duración de la fase de totalidá puede durar dellos minutos, ente 2 y 7,5, algamando daqué más de les dos hores toa'l fenómenu, magar nos eclises anulares la máxima duración algama los 13 minutos y llega a más de cuatro hores nos parciales, teniendo esta zona de totalidá un anchor máximo de 272 km y un llargor máximu de 15 000 km. Anular: Asocede cuando la Lluna atópase cerca del apoxéu y el so diámetru angular ye menor que la cortil, de manera que na fase máxima permanez visible un aniellu del discu del Sol. Esto asocede na banda de anularidad; fora d'ella l'eclís ye parcial.
Por que se produza un eclís solar, la Lluna hai de tar n'o próxima a unu de los sos nodos, y tener la mesma llargor celeste que'l Sol.
Cada añu asoceden ensin falta dos clises de Sol, cerca de los nodos de la órbita llunar, magar pueden asoceder cuatro ya inclusive cinco clises. Asoceden cinco clises cortiles nun añu cuando'l primeru d'ellos tien llugar pocu tiempu dempués del primeru de xineru. Entós el segundu va tener llugar nel novilunio siguiente, el terceru y el cuartu van asoceder primero que trescurra mediu añu, y el quintu va tener llugar pasaos 345 díes dempués del primeru, yá que esi ye'l númberu de díes que contienen 12 meses sinódicos.
Por permediu asocede un eclís total de Sol nel mesmu puntu terrestre una vegada cada 200-300 años. Por que asoceda un eclís de Sol, ye precisu que la Lluna tea en conxunción inferior (Lluna nueva) y amás que'l Sol atopar ente los 18º 31´ y 15º 21´ d'unu de los nodos de la órbita llunar.
thumb|250px|Xeometría d'un eclís total de sol. La mayor o menor distancia de la Lluna a la so perigeo va determinar que l'eclís seya total o anular, como s'esplica na figura 2. Los valores estremos pal perigeo y apoxéu llunares nel sieglu XXI, tomaos del Anuariu del Observatoriu Astronómicu de Madrid, son los siguientes: Perigeo llunar: ente 356 375 km y 370 350 km Apoxéu llunar: ente 404 050 km y 406 712 km Considerando los valores estremos de los anteriores resulta que la distancia de la Lluna a la Tierra va variar nel nuesu sieglu en 50 337 km a lo más, cantidá importante que supón unos 4 minutos d'arcu pal diámetru angular llunar, en más o en menos, un 8 % del diámetru angular mediu del nuesu satélite.
Magnitú y escurecimientu framed|right|A una mesma magnitú nun-y correspuende necesariamente un igual escurecimientu (ver testu).
La magnitú d'un eclís solar ye la fracción del diámetru solar despintáu pola Lluna, ente que l'escurecimientu referir a la fracción de la superficie solar que queda oculta. Son cantidaes dafechu distintes. La magnitú puede dase en forma decimal o como un porcentaxe: vamos falar indistintamente d'una magnitú 0,2 o del 20 %, por casu.
Si l'eclís ye total considérase'l cociente ente los diámetros angulares llunar y solar. Nel momentu de la totalidá esti cociente va valir 1,0 o más, nel casu d'una Lluna nueva bien próxima al perigeo.
Per otra parte, nun puede dase una correspondencia única ente magnitú y escurecimientu porque por cuenta de la variable distancia Tierra-Lluna varia coles mesmes el diámetru angular d'ésta y a eclises d'igual magnitú nun-yos correspuende siempres un mesmu escurecimientu. Esto represéntase –de forma bien esaxerada– na figura de riba: tantu n'A como en B la magnitú ye de 0,5 –despinta la metá del diámetru solar–, pero l'escurecimientu –fracción de superficie solar tres la Lluna– ye mayor n'A qu'en B.
Enclín de la órbita thumb|250px|Animación del pasáu eclís de sol, del 3 de payares de 2013. thumb|250px|Animación del pasáu eclís de sol, del 22 de xunetu de 2009. thumb|250px|Animación del pasáu eclís de sol, del 1 d'agostu de 2008. thumb|250px|Animación del pasáu eclís de sol, del 3 d'ochobre de 2005. thumb|250px|Animación del pasáu eclís de sol, del 29 de marzu de 2006. thumb|250px|Animación del pasáu eclís de sol, del 4 de xineru de 2011. thumb|250px|Animación del pasáu eclís de sol, del 11 de xunetu de 1991. Nun eclís los centros del Sol, la Tierra y la Lluna tán totalmente alliniaos, tando la Lluna siempres cerca de la llinia que xune la Tierra y el Sol. Si la órbita de la Lluna tuviera sobre la eclíptica (planu de la órbita de la Tierra), en cada revolución llunar daría llugar a un eclís de sol mientres el novilunio y a un eclís de lluna mientres el plenilluniu, al cabu d'unos 15 díes. En realidá'l planu de la órbita llunar ta inclináu al respective de la eclíptica un ángulu de 5°08'13", lo que motiva, les más de les vegaes, que la Lluna pase percima o per debaxo del Sol o penriba o debaxo del conu de solombra de la Tierra ensin que tenga llugar l'eclís. Solo va haber eclises nes sizigies (pallabra que engloba les conxunciones y oposiciones del Sol y la Lluna) cuando'l Sol tea cerca de los Nodos de la Lluna o puntos en que la órbita llunar curtia a la eclíptica. Esti nome provién de que los eclises siempres asoceden na proximidá a dichu planu.
Si l'alliniación ye bastante perfecta, la Lluna ta mui cerca del nodo mientres la sizigia, o la so llatitú nun entepasa d'un determináu valor, asocede un eclís total. Si la coincidencia nun ye completa por non tar la Lluna sobre la eclíptica, anque sí cerca d'ella, produzse un eclís parcial, quedando'l Sol parcialmente ocultu pola Lluna (eclís parcial de Sol) o ta parcialmente somorguiada nel conu de solombra de la Tierra (eclís parcial de lluna).
Periodu Saros Esta serie de condiciones son motivu de que los eclises sían fenómenos raros que se reproducen al cabu de 223 llunaciones, esto ye 18 años 11 díes, y que se llama periodu Saros y que ye múltiplu común de dos de les distintes revoluciones llunares.
Nun añu hai dos estaciones d'eclises cuando'l Sol pasa cerca de los Nodos. A lo llargo d'un añu nun pueden asoceder menos de dos clises, que van ser obligatoriamente de sol, nin más de 7: 5 de sol y 2 de lluna, 4 de sol y 3 de lluna, 2 de sol y 5 de lluna. Hai ocho clises cada seis llunaciones que se denominen series curties. Tres un periodu Saros hai un eclís homólogu bien similar, pero que va evolucionando a lo llargo de los distintos Saros, formando una serie llarga que puede durar unos 1280 años.
Importancia histórica de los eclises Esisten numberoses referencies históriques d'esti tipu de fenómenos en distintes dómines y cultures; asina consten documentaos eclises nel añu 709 e.C. en China o nel 332 e.C. en Babilonia. L'eclís solar más antiguu del qu'esiste constancia asocedió en China'l 22 d'ochobre de 2137 e.C. , y al paecer costó la vida a los astrónomos reales Hsi y Ho, que nun supieron predicilo a tiempu.
Los eclises de Sol y Lluna representaron enforma pal desenvolvimientu científicu. Fueron los griegos los qu'afayaron el periodu Saros que-yos dexó predicir eclises. Per otra parte, Aristarco de Samos (310 e.C. -230 e.C. ) determinó per primer vegada la distancia de la Tierra a la Lluna por aciu un eclís total de Lluna. Hiparco (194 e.C. -120 e.C. ) afayó la Precesión de los equinoccios basándose n'eclises llunares totales cerca de los Equinoccios y nunes tables pal Sol, y ameyoró la determinación de la distancia de la Tierra a la Lluna realizada por Aristarco. Kepler propunxo usar los eclises de Lluna como una señal absoluta pa midir el llargor xeográficu d'un llugar sobre la Tierra.
Escontra 1695 Edmond Halley, comparando observaciones contemporánees con rexistros históricos d'antiguos eclises, suxirió que la Lluna túvose acelerando gradualmente na so órbita. Unos años más tarde Richard Dunthorne cuantificó l'efeutu en diez segundos d'arcu/sieglu^2 en términos de la diferencia de llargor llunar. Güei ye sabíu que lo que realmente ta asocediendo ye un perllixeru amenorgamientu na velocidá de rotación de la Tierra. Mientres sieglos, el fenómenu de resfregón de marea foi ralentizando la velocidá de rotación de la Tierra tal que la duración del día foi aumentando a un ritmu de 2,3 milisegundos cada sieglu.
Mientres el sieglu XIX produz un gran meyora n'espectroscopia que dexa afayar el heliu nel Sol y Einstein resuelve l'enigma del escesivu meyora del periheliu de Mercuriu y la combadura de la lluz cerca del Sol. Los eclises del Sol son una brillosa confirmación de la Teoría de la Relatividá.
Llista d'eclises na Antigüedá Fecha del eclísDatos estrayíos d'un sitiu d'astronomía indiu: VedicAstronomy.net Nome Referencia Allugamientu30 de payares de 3340 e.C. megalitu irlandés LoughcrewGriffinIrlanda9 d'agostu de 2133 e.C. Hsi/HoChina3 de mayu de 1375 e.C. Ugarit5 de xunu de 1302 e.C. China16 d'abril de 1178 e.C. na OdiseaHomeroNorte d'África20 d'abril de 899 e.C. Doble atapecerChina15 de xunu de 763 e.C. Eclís asiriuMesopotamia6 d'abril de 648 e.C. Eclís d'ArquílocoGrecia28 de mayu de 585 e.C. Medos contra lidiosHeródotoGrecia19 de mayu de 557 e.C. Sitiu de LarisaGrecia2 d'ochobre de 480 e.C. XerxesGrecia3 d'agostu de 431 e.C. Guerra del PeloponesoGrecia21 de marzu de 424 e.C. octavu añu de la Guerra del PeloponesoGrecia
Circunstancies locales Los eclises de Sol y Lluna estremar en dos aspeutos fundamentales: Los eclises de Lluna son: Fenómenos oxetivos Iguales y únicos pa tolos observadores. Los eclises de Sol son: Fenómenos suxetivos Distintos pa cada observador local. Esto significa que l'eclís de Lluna ye oxetivu porque la lluna allumada pol Sol entra nel conu de solombra de la Tierra mientres l'eclís y dexa de recibir la radiación solar. El suelu llunar (de la cara visible y na parte de la Lluna qu'entra na solombra) sufre en poques hores una fluctuación de temperatura que bazcuya ente 130 y -100 °C. Mientres la cara oculta namái sufre esta oscilación amodo cada 29,5 díes.
Supongamos el polu formáu pol observador que tien la Lluna na so cenit nel momentu del eclís de Lluna. Tolos observadores d'esti hemisferiu ven l'eclís de Lluna y ver toos igual. Basta la descripción d'un observador pa ser fiel reflexu del fenómenu.
Otra manera, los eclises de Sol son fenómenos suxetivos, pos moren na sensación del observador y non nel oxetu clisáu, el Sol.
Un observador qu'esfruta d'un eclís total de Sol, vive sobre la Tierra nuna zona circular d'unos 200 km de diámetru. La rotación de la Tierra encargar de qu'esta zona se vaya moviendo pola superficie de la Tierra siempres d'oeste a este, formando una banda de totalidá. Fora d'ella los observadores van falar d'eclís parcial, y entá más lloñe'l Sol rellumaría como tolos díes. Asina pos les carauterístiques del fenómenu y la hora a la qu'asocede son distintes pa cada observador.