Thor (del nórdicu antiguu Þórr; Dzor, pronunciáu tradicionalmente n'español como Tor) ye'l dios del truenu na mitoloxía nórdica y xermánica. El so papel ye complexu yá que tenía influencia n'árees bien distintes, tales como'l clima, les colleches, la proteición, la consagración, la xusticia, trepar, los viaxes y les batalles.
Una vegada que'l procesu de cristianización foi completáu, la figura de Thor foi demonizada pola creciente influencia de misioneros cristianos. Dempués de que'l cristianismu cimentárase, restos de la so fe caltiénense de forma clandestina principalmente n'árees rurales, sobreviviendo asina hasta tiempos modernos nel folclor xermanu y más apocayá reconstruyíu nes sos diverses formes nel neopaganismu xermánicu.
Etimoloxía y oríxenes thumb|230px|Thor nuna ilustración de Arthur Rackham na obra escrita de Richard Wagner L'Oru del Rhin y La Valkiria (principios del s. XX.).
Etimoloxía El nome del dios ye Þórr en nórdicu antiguu, Þunor n'anglosaxón, Thunaer en saxón antiguu, Donar en holandés antiguu y antiguu altu alemán y þunraR en protonórdicu.
Toes estes formes deriven del protoxermánicu *Þunraz. Tien el mesmu orixe que la pallabra truenu n'inglés thunder, (inclusive la mesma pallabra castellana "truenu") al igual que la pallabra alemana Donner, la holandesa donder, la sueca tordön y la danesa y noruega torden. De la mesma puede topase interrellación, tanto descriptiva como etimolóxica, col dios de la mitoloxía griega Zeus, Ζεύς, del griegu antiguu, que coincide con Thor n'aspeutos xenerales. Por casu, tanto Zeus como Thor entienden deidaes del truenu, exercen un papel protagonista y dambos correspuenden como los dioses más veneraos nes sos respeutives mitoloxíes. En griegu antiguu'l nome del dios ye Ζεύς, (Zeús), nel casu nominativu y Διός, (Diós), nel xenitivu. La mesma pallabra llatina deus —de la cual deriven otres munches pallabres como dio (italianu), dieu (francés), dios (español), déu (catalán), deus (gallegu), etc.— coincide con Zeus y por tanto con Thor.
Oríxenes y paralelos indoeuropeos Los pueblos indoeuropeos y posteriores, teníen un dios del cielu, rescamplos y truenos. Thor surdió probablemente heredando les principales carauterístiques de les relixones indoeuropees y desenvolvióse so la idiosincrasia cultural y relixosa rexonal de los pueblos xermánicos. Según la teoría de Georges Dumézil había tres dioses principales ente los pueblos indoeuropeos, cada unu con una función particular, y ente ellos el dios del cielu y el truenu yera quien ocupaba la posición principal.
Tácito, na so obra Germania realiza una interpretatio romana a la cultura de los xermanos ya identifica a Donar con Hércules, de lo cual puede deducise que les sos carauterístiques esenciales yeren bien similares. Como personificación del poder y tocantes a los sos atributos compartíen munches semeyances, Thor con un martiellu y Hércules con un garrote y dambos dados a la glotonería. Amás Tácito menta que los teutones adoren a Hércules con cantares que llamen barditus, especialmente antes de les batalles. Esto puede comparase colo qu'asocedía na antigua Ática, onde los atenienses allegaben al oráculu de Delfos aconseyaos polos Peán cantando un esconxuru míticu de victoria. Esti cantar de Peán pasó al mitu de Apolo y el so victoriosu combati ante la culiebra Pitón.
Donar yera'l dios principal de los batavios col centru del so cultu na actual Nijmegen, Países Baxos onde s'atoparon dos templos al campu y un terceru na cercana ciudá de Elst. En Germania Inferior, datando de los primeros sieglos, atopáronse brazaletes, monedes y piedres con inscripciones llatines qu'indicaben que fueren ofrendadas a Donar. Les inscripciones na so mayoría teníen el nome de Hercules Magusanus que yera como los romanos llamaben al dios principal de los batavios. Inscripciones con esti nome atopáronse en diverses partes como Houten, Tielland, Ubbergen, Westkappelle y Vetera n'Holanda, Bonn n'Alemaña y Roma n'Italia. La razón pola cual el so nome esvalixóse tantu ye porque los batavios entraron al serviciu de los romanos y de esi manera sopelexar por tol imperiu, y al ser Donar un dios de la batalla, yera particularmente popular ente los guerreros batavios.
La idea d'un dios del cielu y la nube con una arma refundiza tal como'l martiellu de guerra de Thor y con un carru ye una antigua imaxe de dios. La deidá hitita Teshub ye representada de forma bien similar, sacantes con un hachu y el dios hindú Indra tamién tien un carru y la so arma principal son los rayos.
En munches pintures escandinaves en roques y llábanes atopen figures masculines alzando martiellos o hachos y en dellos casos tamién labrys o destras, n'ocasiones en representaciones fáliques (p. ex. la tumba de Kivik), lo cual puede ser interpretáu como un símbolu de poder y representar una deidá. El martiellu de Thor nel área norte d'Alemaña y el garrote de Donar nel sur fueron mientres el paganismu tardíu, posterior a los petroglifos, un amuleto de fertilidásobremanera femenina.
Otros paralelos a mitos del Indo ye'l de la llucha del dios del truenu con culiebres o dragones. Nel casu de Thor combatiendo cola culiebra del Midgard, pa los griegos esisten casos análogos como la llucha d'Apolo contra Pitón, Heracles contra la Hidra de Lerna, na mitoloxía hitita el dios Teshub y la culiebra dragón Illuyanka, y na mitoloxía hindú la llucha del dios Indra col dragón Vritra según rellatar el Rig Vedá. El mitu de la llucha cola culiebra ye una carauterística evidente en toes estes cultures, como un símbolu de llucha na rexón dominante.
Esiste tamién, ciertu paralelismu ente les formes de diálogu ente Thor y Odín en Hárbardsljód, colos rexistraos ente Indra y Varuna d'alcuerdu al Rig Veda. Según Dumézil estos diálogos nun amuesen un tonu agresivu de conflictos ente distintos cultos, sinón más bien una antigua forma de diálogu basáu na distinta naturaleza de los dioses y la so función en distintes árees.
La mayoría de les carauterístiques antropomórficas de Thor son comparables coles d'Indra respeuto a pode y al usu de barba. Indra ye de melota y barba rubia según ye descritu en Rig Veda, ente que Thor ye pelirroxuy dambos son n'esencia dioses filantrópicos.
Esisten semeyances tocantes a la veneración d'árboles consagraos al dios del truenu. Los xermanos veneraben montes sagraos y l'árbol del dios del truenu, yera'l carbayu. Pa los griegos Zeus tamién gobernaba sobre los truenos, rescamplos y l'agua y n'ocasiones conocíase-y col nomatu de "Tonante" o "Tronituante". Los carbayos yeren los árboles consagraos a Zeus ya inclusive teníen un carbayu oracular en Dódona, el so paralelu romanu Xúpiter, que tamién yera adoráu como dios de l'agua y el truenu yera igualmente acomuñáu con ellos. Los eslavos veneraben estos árboles que yeren consagraos al dios del truenu Perun del cual atopáronse en Nóvgorod imáxenes del dios con un hachu con rayos na mano. Los lituanos teníen por deidá principal a Perkunas, dios del truenu y del rescamplu al cual al igual qu'a los anteriores consagrábenlu los carbayos.
Paganismu tardíu La idea de Thor ente los pueblos xermánicos yera uniforme, pero hubo munchos desarrollos y cambeos, p. ex. na so posición y rangu, particularmente ente'l periodu romanu, el periodu de les grandes migraciones y la era viquinga. Odín ocupa la mayor posición dientro del panteón nórdicu, reemplazando al antiguu dios del cielu Tyr, polo que Thor atopar nun nivel inferior de xerarquía, siquier según lo que rellata la poesía escáldica. Sicasí Thor yera'l principal dios veneráu polos llabradores. Tenía templos, arbolees sagraes, y munchos topónimos entá presentes mayormente en Noruega, Suecia, Islandia ya Inglaterra faen referencia al so nome. La imaxe de Odín como dios mayor yera común principalmente ente los nobles y en consecuencia reflexar nos poemes de los escaldios, lo que tuvo gran impautu darréu nes Eddas, escrites nel sieglu XIII. Como'l procesu de cristianización de los pueblos y tribus xermániques diba xuníu a la destrucción de tolo pagano, caltúvose bien poca información sobre'l dios. La mayor fonte d'información sobre Thor atópase nes sagues islandeses y les Eddas, sicasí munches d'estes obres nun se llibraron de les influencies cristianes.
Carauterístiques thumb|200px|Thor col so martiellu, Mjolnir, y la so petrina de fuercia, Megingjörð, nun manuscritu islandés del sieglu XVIII. Thor tenía una gran área d'influencia dende controlar el clima y les colleches hasta la consagración, xusticia, proteición y batalles. Por ello en munches ocasiones considerar como una deidá suprema. L'atributu más obviu del dios ye'l so aspeutu guerreru, gran cantidá de mitos describir abrir pasu col so martiellu de guerra ente hordas de xigantes. Sicasí Thor nel papel de guerreru cumple un rol proteutor, a diferencia de Odín que llamaba a los sos siguidores a la batalla pa la muerte y la gloria, por ello Thor tuvo un cultu más estendíu ente les comunidaes más pacífiques de llabradores y artesanos. Pa los islandeses Thor yera'l patrón de la llei, y el þing abría los xueves nel so honor y yera invocáu na mayoría de los xuramentos.
En Haustlöng unu de los kenningars pal dios ye "pensador fondu", y magar na mayoría de les ocasiones prefier l'aición direuta a la estratexa, numberosos mitos ilustren la so sabiduría, tal como ye'l casu del poema éddico Alvíssmál onde Thor engaña al sabiu nanu Alvíss, pretendiente de la so fía, con una competencia de cosadielles que Thor encargar d'estender hasta la mañana por que los primeros rayos del sol conviertan en piedra al nanu. Na saga de Gautrek rellátase que Thor desafía a Odín sobre'l destín del nietu de xigantes, Starkad, con una serie de maldiciones que compensen munches de les bendiciones que-y da Odín. Amás, Thor ye acomuñáu coles runes y cola consagración, tamién ye posesor d'habilidaes máxiques, la resurrección de les sos cabres, el so cambéu de tamañu y forma.
Como dios del cielu, tamién tien un rol de fertilidá. Creíase que los rescamplos de les nubes de branu maurecíen los cultivos. El martiellu de Thor sobre la falda de la novia, tal como se rellata en Þrymskviða, suxer un ritual de fertilidá y una interacción simbólica ente'l cielu y la Tierra.
Xenealoxía Thor ye fíu del dios mayor Odín y de la diosa Jörð, personificación de la Tierra. La so esposa ye Sif, con quien tuvo una fía llamada Þrúðr, la cual ye una valquiria que'l so nome significa "fuercia" o "poder". Cola giganta Járnsaxa tuvo otru fíu llamáu Magni, que significa "fuerte". Tamién ye padre de Móði, que'l so nome significa "roxura", pero nun hai información nos mitos sobre quién ye la so madre. Los nomes de los sos fíos paecen ser personificaciones de tolos atributos que caracterizaben a Thor. Amás, el dios tamién tien un fiyascu llamáu Ullr, fíu de Sif del cual nun se menta al so padre.
Nel prólogu evemerista de la Edda prosaica tamién s'indica que tien un fíu con Sif llamáu Lóriði, y méntense unos diecisiete xeneraciones de descendientes; pero esti prólogu ye apócrifu y tenía la intención de dar una posible esplicación sobre cómo los Æsir aportaron a adoraos dende una óptica cristiana.
Posesiones
Mjolnir thumb|150px|right|Ilustración d'un martiellu de plata enchapado n'oru atopao en Bredsätra, Öland, Suecia.