El totalitarismu ye la ideoloxía, los movimientos y los rexímenes políticos onde la llibertá ta seriamente acutada y el Estáu exerz tol poder ensin divisiones nin restricciones.
Los totalitarismos, o rexímenes totalitarios, estremar d'otros rexímenes autocráticos por ser dirixíos por un partíu políticu que pretende ser o se porta na práutica como partíu únicu y fúndese coles instituciones del Estáu. Estos rexímenes, polo xeneral aponderen la figura d'un personaxe que tien un poder ilimitao qu'algama tolos ámbitos y manifiéstase al traviés de l'autoridá exercida xerárquicamente. Impulsen un movimientu de mases nel que pretende encuadrase a tola sociedá (col propósitu de formar una persona nueva nuna sociedá perfecta), y faen usu intensu de la propaganda y de distintos mecanismos de control social y de represión como la policía secreta.
Definición El totalitarismu ye una forma d'Estáu, esto ye, una forma d'entamar los cuatro componentes del mesmu (territoriu, población, gobiernu, poder y según l'autor, tamién el xurídicu o'l derechu). El totalitarismu nun ye a cencielles una forma de gobiernu, ye una organización tocantes a les persones qu'exercen el poder, toa una forma d'estáu, de tipu non democráticu que se caracteriza al igual que l'autoritarismu na falta de reconocencia de la llibertá y los derechos humanos. Sicasí, estremar del autoritarismu en que nel totalitarismu esiste una negación de la llibertá y los derechos individuales, desconociendo amás la dignidá de la persona humana, convirtiendo les clases sociales en mases.
El totalitarismu considera l'Estáu como un fin en sí mesmu, y por tanto lo maximiza, y yá que el poder esiste pal fin de les coses, si consideramos al Estáu un fin, estos dos componentes de la política son correllativos, de resultes un Estáu más grande danos un poder más grande. Asina'l poder del estáu totalitariu poder tou porque'l fin tomar tou. Mussolini (qu'usó per primer vegada'l términu "totalitarismu") graficó esto nel eslogan "tou nel estáu, tou pal estáu, nada fuera del estáu, nada contra l'estáu".
Aspeutu sociolóxicu El totalitarismu ye un monismu sociolóxicu porque la so ideoloxía supón la inesistencia y consecuente negación de la persona como un elementu individual que tien llibre albedríu, y más bien considera al individuu en función de la sociedá, el ser humanu ye humanu tocantes a que ye parte o miembru d'una sociedá, non tocantes a que ye una persona pa sigo.
Nes dictadures de tipu marxista'l fenómenu totalitariu nun ye parte intrínseca de la doctrina que les determina pero sí paez ser una consecuencia necesaria de la so aplicación práutica. Les distintes corrientes marxistes dieron distintes respuestes al fenómenu dende les restricciones que'l marxismu impon a una definición particular de dominación política qu'implica tantu una inxeniería social consciente como una dominación determinada políticamente, dambes situaciones previstes namái unes poques vegaes nel analís históricu marxista de la sociedá (que considera irrelevante l'autonomía privada de la volición individual como pasu necesariu pa la espresión llibre d'una determinada consciencia de clase, y pa la cual basta -salvu nel analís de Marx sobre'l bonapartismo- cola "dominación económica" por que se exerza de la mesma la "dominación política"); muncho menos preve'l marxismu un fenómenu similar dientro d'una sociedá determinada pola mesma doctrina marxista, una y bones esta ye considerada como una sociedá en procesu d'emancipación y non, al contrariu, una en procesu de degradación del coleutivismu que pueda caltenese nel tiempu (lo qu'implicaría la posibilidá de la formación d'una nueva clase burocrática o l'autonomía bonapartista del Estáu per parte de la élite política, que complicaría la dialéutica de les hipótesis básiques del materialismu históricu).
Pal marxismu, la dictadura del proletariáu (de la mesma unificada y entamada pol marxismu por aciu el movimientu y el partíu Comunista) exerzse como forma de discriminación y persecución política contra les clases enemigues (ente que permanecería siendo democrática y políticamente tolerante pal proletariáu y el campesinado como clase aliada), pero casi nun contempla namás: el marxismu analiza la coerción estatal siempres como "dominación d'una clase por otra", y la dictadura del proletariáu namái variaría de toles demás dominaciones de clase (según la categorización marxista de maneres de producción: "dictadura" de la burguesía, "dictadura" de la nobleza, etc.) en qu'esta sería una dictadura política consciente, planiada y manifiesta. Sicasí nel particular casu del proletariáu esiste una cierta subordinación de los individuos de la clase, a la clase como coleutividá qu'exerz sobre ellos la dictadura:
Esta subordinación ye parte necesaria de la capacidá del socialismu d'exercer un control consciente sobre la construcción de tola sociedá, y que se fai imposible pa otres clases dominantes que nun apoderen la so economía conscientemente por aciu la planificación económica una y bones les sociedaes civiles basaes na propiedá privada nun pueden colectivizarse o subordinase totalitariamente al coleutivismu estatal ensin sumir,Karl Marx, Sobre la cuestión xudía, Prometeo Editorial, 2007, páxs. 21-22 y por tanto apenes pueden llograr subordinar a los sos miembros a un pixín "interés públicu" non determinable o a parciales formes de "aición coleutiva". Los críticos del marxismu (o bien los críticos marxistes que s'oponen a la caricatura totalitaria na que se convertiríen los rexímenes marxistes) llamen l'atención avera del calter totalitariu d'esta subordinación política del proletariu a la coleutividá de la so clase, una y bones esta dase n'ámbitos personales que van más allá de la socialización de la producción; y de la mesma señalen la subordinación de la clase a la so propia "debida" consciencia de claseJosif Stalin, "La dictadura del proletariáu" en Cuestiones del leninismu, Ediciones en llingües estranxeres de la República Popular China, 1977, páxs. 40-43 (que se convierte en sucedaneu d'un nexu democráticu ente la participación obrera y la dirigencia política que controla una ideoloxía única) encarnada na causa revolucionaria de la elite intelectual que lidera'l partíu únicu (el que de la mesma lleva a nivel nacional y estatal la so propia propaganda de mases), particularmente nos cualos esta subordinación nun ye voluntaria sinón coercitiva, y la so competencia interna pol poder va delegando les xefatures hasta un individuu únicu, líder ya ideólogu, tomáu como referente pal exerciciu d'un cultu a la personalidá.
Nes dictadures de tipu fascista, el suxetu individual esiste en tantu y cuanto ye pa una población étnico y nacional que comparte un mesmu pasáu y cultura, polo que l'individualismu si ta presente, primen los intereses non de la razón d'una mayoría sinón de la voluntá” d'una etnia. El pensamientu doctrinariu fascista reconoz abiertamente'l so calter totalitariu y toma el términu p'autodenominase, según adopta deliberadamente pal nuevu Partíu-Tao la forma d'un cultu a la personalidá qu'asegure por presión social la subordinación de toles xerarquíes al líder de les mases, como espresión del trunfu de la voluntá sobre la inercia de la historia, contra toa forma lliberal de pluralismu políticu o social, o siquier contra toa autonomía "plutocrática" de les distintes formaciones sociales. Nel fascismu (sía so la forma exercida pol partíu Fascista o so la so espresión más radicalizada nel casu del partíu Nacionalsocialista) niégase la esistencia de necesarios antagonismos socioeconómicos ente clases y afírmase una falsación de la historia per parte de quien traten de combatila.
Aspeutu políticu El totalitarismu ye un monismu políticu porque rixe tola estructura de poder en redol al poder políticu, xeneralmente un solu líder, absorbiendo los poderes que s'afinen a ésti y negando los que son independientes o contrarios. D'esta forma, al contrariu de les formes d'estáu democrátiques, onde'l poder político ye una forma más de poder, que s'atopa nuna xerarquía, sobre'l poder social, nel totalitarismu nun esiste esa xerarquía de poderes, por cuenta de que namái esiste unu, el poder político total.
A diferencia del lliberalismu y del marxismu que cunten con una coherente esposición de principios ideolóxicos, les doctrines totalitaries configúrense al par qu'estos movimientos surden col propósitu d'algamar el poder y establecer el so sistema de dominación. Nun hai doctrina. Una primer carauterística ye la so esaltación del Estáu, d'un Estáu omnipotente o totalitariu y llevar el respetu a los líderes d'estos a un nivel de casi "cultu a la personalidá".
A ello, el nacionalsocialismu amiesta la configuración d'un Estáu sofitáu en supuestos étnicos y racistes. Por ello, el fin supremu del Estáu nazi ye la preservación de la pureza racial, la que xustifica la política racista y antisemita del Tercer Reich. Antiparlamentarismo so la direición d'un xefe o caudiellu -Duce (Mussolini), Führer (Hitler), Caudiellu (Franco)- dotáu d'un poder carismático y capaz de crear por sigo solo la voluntá nacional y de dirixila en beneficiu de la coleutividá insustituible.
El so odiu febril a la democracia y a les sos manifestaciones más comunes, la llibertá y la igualdá polítiques. Asina frente a la “falacia” de la igualdá democrática (vale destacar que dende'l paradigma totalitariu la democracia lliberal ye tamién un totalitarismu), exhiben como ideal la dicotomía cimeres-inferiores. Nel códigu social fascista l'home ye cimeru a la muyer, el militar al civil, el miembru del partíu al que nun lo ye, puede espresase les principales carauterístiques:
Tópase un imperialismu militarista. El dogmatismu de les idees y les intolerancia enconten la fe ciega nel caudiellu. Utilicen los símbolos y los nuevos medios de propaganda de mases. Esiste un partíu únicu.
Aspeutu xurídicu thumb|300px|Mapa fechu con cranios de les víctimes del réxime de Kampuchea Democrática, exhibíu nel Muséu Tuol Sleng. Remana la so propia concepción del derechu afirmando que namái esiste un derechu positivu que l'Estáu da a les persones. Esto ye, que nun esisten derechos naturales nes persones, pol namái fechu de ser persones, amás niega la esistencia de dignidá na persona humana de manera natural. Los derechos naturales que pudieren esistir, el totalitarismu considera que son daos pol estáu, polo tanto pasen a ser derechos positivos.
Orixe y evolución del términu Si tratamos d'establecer la xenealoxía de la noción de totalitarismu, ye necesariu remontanos a los primeros tiempos del fascismu efeutu ye na reflexón surdida tres l'apaición del fascismu italianu cuando s'utiliza per primer vegada l'axetivu "totalitariu" qu'apaez primero que'l sustantivu. Paez ser que fueron los adversarios políticos de Mussolini quien utilizaron l'axetivu per primer vegada mientres los Años 1920 pa estigmatizar el réxime de Mussolini. El dictador italianu nun tardó n'utilizar el términu, evidentemente con connotaciones positives. Una frase bien citada d'un testu realizáu conjuntamente por Mussolini y el so principal ideólogu Giovanni Gentile diz asina: «pal fascismu, tou ta dientro del estáu y nada humanu o espiritual esiste nin tien valor fuera del estáu, nesi sentíu'l fascismu ye totalitariu».
El términu realcuentra la so connotación peyorativa na pluma de los intelectuales alemanes opuestos a Hitler, a destacar Herbert Marcuse o Franz Neumann, pocu dempués, en 1941 apaez per primer vegada escritu'l sustantivu «totalitarismu».
El términu va emigrar d'Italia y Alemaña a los principales países d'acoyida de los opositores políticos, predominantemente Estaos Xuníos y Francia. Paralelamente, el términu "totalitarismu" empieza a circular pola oposición política a Stalin, mayormente en boca d'intelectuales como Victor Serge o Boris Souvarine.