Un carru de guerra ye un vehículu con ruedes tiráu por caballos, un tipu especial de carru usáu pa la guerra.
En llatín llámase biga a un carru tiráu por dos caballos, y cuadriga a un carru de cuatro caballos, ente que carrus (carru) usábase puramente pa carros d'usu civil. El carru de guerra foi utilizáu mientres la Edá del Bronce y la del Fierro, y tamién pa los viaxes, los desfiles militares y nos xuegos, hasta muncho depués de que'l so usu militar quedara obsoleto.
Los primeros modelos teníen dacuando cuatro ruedes, pero nun yera lo avezáu. L'inventu crucial que dexó la construcción de carros llixeros tiraos por caballos pal so usu en combate foi la rueda con radios y llanta. Los primeros carros con ruedes radiaes daten de cerca del añu 2000 e.C. , y el so usu llegó al cenit escontra'l 1300 e.C. (Vease la batalla de Kadesh).
Los caballos d'esta dómina nun podíen soportar el pesu d'un home mientres el combate; los primeros caballos, descendientes d'animales selvaxes prindaos, teníen el tamañu averáu d'un poni grande. Pero nun carru, el caballu, amás de poder combinar la so fuercia cola d'otros, nun tenía que soportar nengún pesu na so grupa.
Los carros de guerra yeren naquella dómina bien eficaces sobre un campu de batalla llanu y estenu, y decidieron el resultáu de les guerres mientres cuasi siete siglos.
A midida que ameyoráronse les races de caballos en cautividá, faciéndolos más grandes y fuertes, los carros de guerra dexaron pasu a la caballería. Les razones nun yeren solamente práutiques, sinón tamién económiques: la caballería non solo podía emplegase de forma efectiva en más tipos de terrén, sinón qu'amás yera más barata al aforrase'l costu del carru. Los carros de guerra teníen dos usos tácticos básicos: como plataformes d'armes móviles, tresportando un arqueru o un llanzador de xavalines; y pa desbandar unidaes d'infantería por aciu cargues.
Les carreres de carros siguieron siendo populares en Constantinopla hasta'l sieglu VI.
Na guerra moderna, el papel tácticu de los carros antiguos ye retomáu, salvando les distancies y en ciertu mou, pol carru de combate.
Mientres la Primer Guerra Mundial, xustu antes de la introducción de los carros blindaos, los sidecares forníos con ametralladores teníen el mesmu papel que'l carru antiguu de guerra. Puede señalase tamién al tachanka rusu, qu'utilizaba de volao el conceutu de carru de caballos, que yera armáu con ametralladores, pero que de fechu yera una versión llixera de l'artillería a caballu, utilizada mientres más d'un sieglu nos campos de batalla europeos.
Primeros vehículos de ruedes en Sumeria 485px|thumb|Relieve de los primeres carros nel Estandarte de Ur, escontra'l 2500 e.C.
La primer representación de vehículos emplegaos pa la guerra atopar nel Estandarte de Ur, na Mesopotamia meridional, escontra'l 2500 e.C. Los vehículos representaos seríen llamaos más correutamente carros o carretes, entá de doble exa y tiraos por gües, asno adomaos o por onagros. Anque dacuando yeren montaos por llanceros amás del auriga, estos pesaos proto-carros, cubiertos con pieles, podríen ser parte de la recua d'equipaxe (por casu, mientres les procesiones aciages de los reis) más que vehículos de batalla. Los sumerios usaben tamién un carru más llixeru, de dos ruedes y tiráu por cuatro pollinos, anque inda con ruedes macices de madera. La rueda radiada nun apaeció na Mesopotamia hasta la metá del II mileniu e.C.
Indoiranios
Protoindoiranios thumb|250px|L'área en que s'atoparon carros con radios dientro de la cultura Sintashta-Petrovka (cultura andrónovo) ta indicada en púrpura.
Los primeros carros dafechu desenvueltos de los que se tenga conocencia vienen de los entierros de carros de los xacimientos andronovos, correspondientes a la cultura Sintashta-Petrovka, nes actuales Rusia y Kazakstán, cerca del añu 2000 e.C. Esta cultura derivó, siquier parcialmente, de la más temprana cultura Yamna, y construyía asentamientos fuertemente fortificaos, dedicar a la metalurxa del bronce a una escala ensin precedentes hasta'l momentu y practicaba complexos rituales funerarios que recuerden a los rituales arios conocíos al traviés del Rig-veda (el testu más antiguu de la India, de mediaos del II mileniu e.C. ). Los carros funerarios de Sintashta-Petrovka teníen ruedes radiaes. Mientres los sieglos posteriores, la cultura de Andronovo estender poles estepes, dende los monte Urales hasta'l cordal de Tian Shan, correspondiéndose probablemente coles primeres cultures indo-iranies, que más tarde s'espandiríen escontra Irán ya India nel intre del II mileniu e.C.
Los carros apaecen en forma destacada dientro de la mitoloxía indo-iranina. Tamién son importantes nes mitoloxíes hindú y persa, onde la mayoría de los dioses pertenecientes a los sos panteones son representaos montaos nún. La pallabra en sánscritu pa carru ye ratha, derivada del plural *ret-h- de la pallabra protoindoeuropea *rot-o- (rueda), que tamién dio orixe en llatín a rota y amás yera emplegada en xermanu, celta y bálticu.
India
Esisten delles representaciones de carros ente los petroglifos na piedra arenisca de la cordal de Vindhya. Hai dos representaciones de carros en Morhana Pahar, distritu de Mirzapur. Una muestra un tiru de dos caballos y ye visible la cabeza d'un únicu tripulante. L'otru carru ye tiráu por cuatro caballos, tien seis ruedes radiaes y amuesa a un conductor de pies nun gran carru en forma de caxa. Esti carru ta siendo atacáu por una figura con maza y escudu que s'interpon na so trayeutoria, y otra figura armada con un arcu qu'amenacia'l so lladral derechu. Suxirióse que los dibuxos rellaten una hestoria procedente de xuru de los primeros sieglos e. C., en dalgún llugar nel área de la gran llanura ente'l Ganges y el Yamuna, territoriu na dómina de delles tribus cazadores del neolíticu.Sparreboom 1985:87 Les pintures seríen por tanto un testimoniu del alcuentru d'eses tribus cola teunoloxía estranxera, comparables a les pintures rupestres de los aboríxenes australianos na Tierra de Arnhem representando a occidentales. Los realistes carros grabaos nes estupes de Sanchi daten aproximadamente del sieglu I.
Tradicionalmente atribuyóse la invención del carru falcado a Ajatashatru, rei de Magadha, escontra'l 475 e.C. El carru falcado yera un carru de guerra forníu con una o más fueyes afiliaes a entrambos llaos del exa que s'estendíen de forma horizontal hasta cuasi un metro de distancia del carru. La función d'estos carros yera la de cargar contra formaciones enemigues, obligando a los sos integrantes a esvalixase so pena de sufrir tarrecibles mancaes por causa de les cuchielles. Al paecer Ajatashatru usó carros falcados contra los licchavi naquella dómina. Sicasí, estudios posteriores defenden el desenvolvimientu de carros falcados polos perses como respuesta a la necesidá d'enfrentase a les formaciones fuertemente acorazaes de la infantería pesada griega, ente los años 467 e.C. y 458 e.C.
La Edá del Fierro en Mesopotamia thumb|left|150|Senaquerib, rei d'Asiria. Relieve del so palaciu de Nínive. Probablemente a partir de los hitites y de Mitani, el carru espublizar por toa Mesopotamia y el Elam nel I mileniu e.C. Los asirios y los babilonios fixeron un gran usu d'él, anque la so utilidá militar fuera cada vez más llindada, yá que'l so apoxéu haber algamáu na Edá del Bronce Final. El carru yera naquella dómina un símbolu del poder militar y el vehículu de los reis y los líderes militares qu'inspeccionaben el campu de batalla.
Persia
thumb|Darío III nel so carru na Batalla de Issos. A la izquierda apréciase a Alexandru Magnu. Mosaicu de la Casa del Faunu en Pompeya, espuesta nel Muséu Arqueolóxicu de Nápoles.
Los perses conquistaron Elam escontra la metá del primer mileniu e.C. , y pudieron ser los primeres n'engabitar cuatro caballos a los sos carros, en llugar de dos. Tamién utilizaron carros falcados, al igual que Ciro el Mozu emplegó un gran númberu d'esta clase de carros.
Heródoto menta que los libios y la satrapía del ríu Indo suministraron caballería y carros al exércitu de Xerxes I. Sicasí, la mayor movilidá y eficacia de la caballería comparada col carru de guerra y la derrota de Darío III na Batalla de Gaugamela nel añu 331 e.C. , onde l'exércitu d'Alejandro'l Grande a cencielles abrió'l so llinia de formación pa dexar pasar los carros perses y ataca-yos dende tras, marcaron el final d'una era pa estos vehículos.
Creciente fértil y Anatolia Dellos estudiosos caltienen que'l carru de guerra nació na zona del creciente fértil y Anatolia nos empiezos del II mileniu e.C.
Hitites
thumb|250px|Carru de combate hitita. L'artista exipciu representó la exa na posición qu'ocupaba nos carros exipcios. Nos hitites allugábase más palantre.
El reinu de Mitani paez que foi'l responsable de la introducción del caballu de tiru y del carru de guerra na Edá del Bronce nel Oriente Mediu. El testimoniu más antiguu del carru de guerra ye'l testu d'Anitta, testu hitita del sieglu XVIII e.C. , que menta 40 tiros de caballos nel asediu de Salatiwara (40 ṢÍ-IM-DÌ ANŠY.KUR.RAḪI.A).Salatiwara foi una ciudá de la Edá del Bronce asitiada n'Anatolia y que foi asediada por Anitta con 1400 infantes y 40 carros de guerra. Puesto que namái se cita explícitamente a los caballos y non a los carros, poner en dulda la presencia d'estos. La primer noticia cierta de carros nel Imperiu Hitita data del sieglu XVII e.C. (Hattusili I). Caltiénse un testu hitita sobre l'entrenamientu de caballos, atribuyíu a Kikkuli de Mitanni nel sieglu XV e.C. Peter Raulwing (2005): «The Kikkuli Text (CHT 284). Some interdisciplinary remarks on hittite training texts for chariot horses in the second half of the 2nd millennium B.C.», n'A. Gardeisen (ed.): Les équidés dans le monde méditerranéen antique. Lattes, páxs. 61-75.
Los hitites fueron hábiles aurigues. Desenvolvieron un nuevu diseñu, con ruedes más llixeres, con cuatro radios en llugar d'ocho y capaz de tresportar a trés guerreros en cuenta de dos. La prosperidá hitita dependía en gran midida del control de les rutes comerciales y de los recursos naturales, especialmente los metales. A midida que los hitites estendieron el so dominiu por Mesopotamia, surdieron conflictos colos sos vecinos asirios, hurritas y exipcios. Mientres el reináu de Suppiluliuma I, los hitites conquistaron Qadesh y quiciabes toa Asiria. La Batalla de Qadesh en 1299 e.C. paez ser la más grande batalla con carros nunca vista, na que tomaron parte 5000 carros de guerra. Según l'historiador Francisco Gracia Alonso, l'exércitu del rei hitita Muwatalli II cuntaba con 3700 carros, de los que solo 500 yeren hitites: el restu venía de los contingentes de los dieciocho estaos aliaos.
Exiptu thumb|Ramsés II combatiendo nel so carru mientres la Batalla de Qadesh.
El carru, xunto col caballu, foi introducíu n'Exiptu mientres el dominiu de los hicsos nel sieglu XVI e.C.
Nos restos que llegaron hasta nós del arte del Antiguu Exiptu y Asiria hai numberoses representaciones de carros nes que s'aprecia la riqueza de los sos ornamientos. Los carros exipcios y asirios, nos que la principal arma yera l'arcu, solíen dir forníos con aljabes llenes de fleches. Los exipcios añadieron el xugu a los sos carros escontra 1500 e.C. Los exemplares meyor calteníos de carros exipcios son los seis que se toparon na tumba de Tutankamon.Littauer, M. A.; Crouwel, J. H. (1985), Chariots and related equipment from the Tomb of Tut'ankhamun. Tuth'ankhamun's Tomb Series VIII, Oxford, Griffith Institute.
Nel Antiguu Testamentu
Los carros de guerra son remembraos con frecuencia nel Antiguu Testamentu, particularmente polos profetes, como símbolos de poder o de gloria. La primer mención atópase na hestoria de José, nel Xénesis.Xénesis 50:9