Anguiano ye una llocalidá y un conceyu de la Rioxa Alta, na comunidá autónoma de La Rioxa, España.
Esti pueblu ta formáu por trés barrios Mediavilla, Eras y Cuevas. Mediavilla ye'l barriu más grande, y onde s'atopen el Conceyu, la Ilesia parroquial de San Andrés y numberoses Cases Fidalgues. Cueves ye un barriu tradicionalmente ganaderu nel que s'atopa la Ilesia de San Pedro, esti barriu ta dixebráu de Mediavilla pol Ríu Najerilla y xúnese al traviés de la ponte de Madre de Dios. Eras ye un barriu agrariu y ganaderu, nél tamién s'atopen delles Cases Fidalgues y nél taben la mayoría de los payares del pueblu; ta dixebráu de Mediavilla pol ribayu de Aidillo, que d'antiguo namái se podía travesar pela ponte de la Puentecilla.
Ye famosu pola celebración de los danzadores de zancos, de la que se diz que ye la tradición folclórica más antigua de La Rioxa.
Historia Anguiano ye nomáu per primer vegada a principios del sieglu XI nel famosu fueru de Nájera col nome de "Anguidano", pol rei Don Sancho'l Mayor. Les escritures falen de la concesión de comunidá de camperes concedida al monesteriu de Valvanera pol Rei Don Alonso VI nel añu de 1092, y nómase a Anguiano col nome d'anguaño, ensin alteraciones. Nel fueru de Nájera creyeron que yera más sonoru'l nome en llatín y por ello nomáronlu como la villa de Anguidano.
En dicha escritura de concesión de comunidá de camperes cítense diverses villes como la de Matute, Tobía, Villanueva de Matute (anguaño sumida), la Matriz y otros llugares como la Granxa de Anguiano, conventu que perteneció al Monesteriu de Valvanera y que güei s'atopa en ruines.
Años más tarde va nomase a Anguiano el 29 de payares de 1502, alrodiu de la sentencia asocedida na Chancillería de Valladolid avera del señoríu de la villa de Anguiano en favor del monesteriu de Valvanera y en contra de Juan de Leiva, Capitán de les sos Alteces, que la so casa y llugar ye Leiva y contra Pero Manrique que la so villa ye la d'Ezcaray. Anguiano y la so granxa de Villanueva yeren del partíu de Santo Domingo de la Calzada y villa realenga.
En 1610 naz en Anguiano el flaire Mateo Anguiano Nieva, que escribiría numberosos llibros, ente ellos el Compendiu Historial de La Rioxa, publicáu en 1701, una de les obres históriques más importantes de la rexón.
Otres cites dicen: n'amestar al censu de la población de Castiella nel sieglu XVI, ta Anguiano na tierra de Briones empadronáu por 385 vecinos y 1925 almes (qu'anguaño ye a lo que llamamos habitantes). Nel censu pa la formación de la provincia de Logroño, Anguiano ta constituyíu por 314 vecinos y 1386 almes.
Toponimia Anque nun ta del tou esclariáu l'orixe etimolóxicu de Anguiano, podría venir del eusquera, col significáu de «llomba de la campera acutada».
Demografía A 1 de xineru de 2010 la población xubía a 540 habitantes, 301 homes y 239 muyeres.
Alministración
Tres les eleiciones de 2007 el Conceyu d'Anguiano compónse asina:
Partíu Conceyales VoceruPartíu Rioxanu
Partíu Popular
Partíu Socialista Obreru Español 3
2
2Ángel Romero
José Neila
Marcos García
Como puede reparase nel cuadru'l PR ye'l partíu con mayor númberu de conceyales pero nun llega a la mayoría absoluta polo que mientres tola llexislatura precisó del sofitu del PP pa gobernar el conceyu, quedando asina'l PSOE na oposición.
Tres les eleiciones municipales del 22 de mayu de 2011 el PSOE ganó les eleiciones, con 3 votos de diferencia'l PR pasó a ser la segunda fuercia y el PP pasó a ser la tercer fuercia política, pero tres un pactu PP-PR, Gerardo Sobrón (candidatu popular) y por tanto tercer fuercia, pasó a ser alcalde de Anguiano colos votos rexonalistes. El conceyu compónse asina: Partíu Conceyales VoceruPartíu Rioxanu
Partíu Popular
Partíu Socialista Obreru Español 3
1
3Ángel Romero
Gerardo Sobrón
Gemma López
Nes eleiciones del 24 de mayu de 2015, el PSOE gana por mayoría absoluta polo que Gemma López convertir n'alcaldesa. El conceyu confórmase asina:
Partíu Conceyales VoceruPartíu Rioxanu
Partíu Popular
Partíu Socialista Obreru Español 2
1
4Ángel Romero
Gerardo Sobrón
Gemma López
La comparancia col restu d'eleiciones municipales en rellación de votos y porcentaxes, dende 1987 ye:
Fecha colspan=2| 22 de mayu de 2015 colspan=2| 22 de mayu de 2011 colspan=2| 27 de mayu de 2007 colspan=2| 25 de mayu de 2003 colspan=2| 13 de xunu de 1999</center> ! <center> colspan=2| 28 de mayu de 1995 colspan=2| 26 de mayu de 1991</center> ! <center> colspan=2| 10 de xunu de 1987 Conceutu Total % Total % Total % Total % Total % Total % Total % Total % Censu d'electores 488 100,0 479 100,0 683 100,0 517 100,0 759 100,0 643 100,0 652 100,0 658 100,0 Participación 368 76,83 410 85,59 456 66,76 459 88,78 499 65,75 504 78,38 474 72,8 491 74,62 Votos a PP 59 16,30 62 15,20 152 33,63 185 40,66 267 56,33 249 50,51 205 44 0 0 Votos a PSOE 183 50,55 174 42,65 108 23,89 102 22,42 63 13,29 109 22,11 147 31,55 187 39,6 Votos a PR 117 32,32 171 41,91 187 41,37 166 36,48 132 27,85 129 26,17 110 23,61 60 12,58 Votos a Agrupación Independiente d'Electores de Anguiano 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 225 47,17 Alcalderesultante colspan=2| Gemma López colspan=2| Gerardo Sobrón colspan=2| Ángel Romero colspan=2| Ángel Romero colspan=2| Luis López colspan=2| Luis López colspan=2| Alejandro Sedano colspan=2| Eduardo Hernández
Monumentos Ilesia parroquial de San Andrés : Declaráu Bien d'Interés Cultural na categoría de Monumentu el 15 de xineru de 1982.Ministeriu de Cultura - Patrimonio Históricu. Ye una construcción de sillarejo y mampostería que consta de tres naves de planta cuadrangular cubiertes con bóveda de crucería estrellada, torre al sur y portada clasicista y coru baxu a los pies. Destaca nel so interior el retablu barrocu del altar mayor. Empecipió la so construcción escontra 1546 Juan Pérez de Solarte. El retablu mayor, obra barroca, realizar ente 1672 y 1686 Diego de Ichaso Eztala Urrutia, casáu con Madalena de Urrutia, natural de Anguiano. El retablu ta formáu por dos cuerpos en res calles y áticu en fornu, con salomóniques pareadas. La imaginería coetanea ye obra de Pedro de Oquerruri representa con bayura de talles, relieves y símbolos, toa una lletanía de Santos, escenes evanxéliques y virtúes cristianes. Ilesia de San Pedro de Cueves : L'edificiu foi construyíu ente los sieglos XV y XVI; ye de planta rectangular y consta de nave de dos tramos y cabecera con cubierta de bóvedes de cruceríes estrellaes. Dispón de sacristía adosada al mediudía de la cabecera; a los pies, coru altu y torre de dos plantes asitiada al oeste, que'l so últimu cuerpu sirve de bautisteriu y cúbrese con crucería senciella. Ermita de Santa María Madalena : Incoado espediente como Bien d'Interés Cultural na categoría de Monumentu el 20 de xunu de 1984.Ministeriu de Cultura - Patrimonio Históricu. Ermita del sieglu XVIII ye un edificiu d'estilu barrocu d'una nave de tres tramos, capiya mayor cuadrangular, cabecera ochavada de tres paños y sacristía cubierta con bóveda de cañón. En dicha ermita atópase la Santa mientres 8 meses del añu, dende setiembre que se xube en Gracies hasta mayu que se baxa a la Ilesia. Fonte Intermitente : Fonte de caudal variable, asitiada al llau de la ermita de la Madalena que ta constituyida por un templete en forma d'arcu de mediu puntu ente pilastres y segundu cuerpu piramidal. Nesti segundu cuerpu hai un escudu y nel baxu una imaxe de la Santa en alabastru. La Fonte ye del sieglu XVII. Tien cuatro pisos de caños a distintu nivel: 5 caños nel pisu inferior, 4 caños nel segundu pisu, 3 nel terceru y 3 de boca más ancha nel cuartu lo que constitúin un total de 15 caños. Lo sorprendente d'esta fonte ye que ye intermitente, ye dicir que varia constantemente'l nivel d'agua, polo que va aumentando y menguando el númberu de caños polos qu'esquita agua. Dependiendo de la dómina del añu la cantidá d'agua del acuíferu varia, esti caudal enllena un sifón natural que cuando se completa tresvierte y balérase, dando llugar a la crecida, en función de la cantidá d'agua del acuíferu esti fenómenu puede producise dende cada hora a namái un par de vegaes al día * Ponte de Madre de Dios : Ponte sobre'l ríu Najerilla, del sieglu XVIII que xune los barrios de Mediavilla y Cueves. Esta ponte ye unu de los más espectaculares de La Rioxa pol so serrapatosu enclave yá que el ríu flúi 30 m embaxo. La ponte consta d'un namái arcu d'unos 12 m de lluz sobre la roca natural en dambes márxenes d'esti fondu gargüelu. Monesteriu de Valvanera: Declaráu Bien d'Interés Cultural na categoría de Monumentu el 11 d'abril de 2003.Ministeriu de Cultura - Patrimonio Históricu. El Monesteriu de Valvanera atopar a 17 km de la villa de Anguiano (dientro del so términu municipal), pela marxe izquierda del ríu Najerilla. Acordies con unos documentos que daten del sieglu XI, el monesteriu foi llevantáu en tiempos del rei visigodu Leovigildo. Nel añu 1072, Sancho'l de Peñalén fixo significatives donaciones al monumentu. En 1092 Alfonsu VI dio-y comunidá de camperes conxuntamente con Matute, Tobía, Anguiano, Nájera y el valle d'Ojacastro. En tiempos de la guerra de la Independencia, el templu foi escaláu poles huestes de Napoleón. Dellos años más tarde, en 1839, foi abandonáu polos monxos benedictinos arriendes de la Desamortización de los bienes eclesiásticos protagonizada por Mendizábal. En 1885 volvieron los monxos una vegada s'hubo restauráu'l monesteriu. La imaxe de la Virxe, que la so talla d'estilu románicu data del sieglu XII, foi llargamente reformada a lo llargo de los sieglos. L'actual traza arquitectónica data de 1949. Un añu más tarde inauguróse la hospedería. Los monxos aprovecharon l'abondosa vexetación que los arrodia pa ellaborar el famosu y melecinal Llicor de Valvanera, conocíu pol so esquisitu sabor. La Virxe de Valvanera xugó un destacáu papel na historia de la rexón, siendo la Santa patrona de La Rioxa. L'interior de la ilesia caltién un claru estilu góticu del sieglu XV. Na biblioteca hai que destacar, ente numberosos llibros y manuscritos que tienen un gran valor históricu-artísticu, un códiz miniado perteneciente al sieglu X. Cuesta de los Danzadores : Cai empedrada nel centru del pueblu que comunica la Ilesia cola Plaza Mayor, por esta cuesta tírense los danzadores na Madalena y en Gracies. Casones Nobles y Fidalgues : Abonden na llocalidá polo que se deduz la importancia de la villa nel pasáu. Estes casones son de piedra de sillar y mampostería y suelen contener entraes con arcos de mediu puntu o cuadraes de gran guapura. La mayoría d'estes cases tienen escudos del sieglu XVII.
Monumentos sumíos Santa Escuela de Cristu : Anque por desgracia, yá sumió l'edificiu (derruido a principios de sieglu XXI), al llugar qu'ocupaba sigue llamándose-y de la mesma manera. Este yera un edificiu senciellu de mampostería que sirvía de llugar de xunta y cultu a la Hermandá de la Venerable y Santa Escuela de Cristu de Anguiano. Ermita de Santu Tomás: Antigua ermita esistente nel barriu d'Eres, la primer vegada qu'apaez documentada foi en 1551, nun informe d'inspección del obispáu de Calahorra a les sos parroquies, conocíu como “Llibru de Visita del llicenciáu Martín Gil”. Créese que s'asitiaba xunto a la fonte de la cai del Carmen d'Eres, y yera por tanto'l llugar de cultu particular de los habitantes d'Eres, a pesar de compartir parroquia con Mediavilla. Ermita de Madre de Dios: Antigua ermita esistente xunto a la ponte de Madre de Dios, antes de pasar al barriu de Cueves. Anguaño úsase como almacén.