Viana do Bolo ye un conceyu español asitiáu al este de la provincia d'Ourense (Galicia). Ye cabeza de partíu xudicial del so nome, que ta asitiáu nel corazón del país del Bibei, a caballu ente les comunidaes de Galicia y Castiella y Llión, raspiando nel so estremu oriental les tierres del Parque Natural del lago de Sanabria. Esta contorna, conocida como la Maxia Verde de Galicia, forma parte de les sierres sur-orientales gallegues, caracterizaes peles sos altes montes y los sos fondos valles, percorríos per numberosos ríos como'l ríu Bibei, el Camba o'l Conso, qu'en munchos casos formen banzaos y cañones.
Pola so superficie (271,51 km²) ye, tres La Vega, el segundu conceyu más estensu de la provincia.
Ye un pueblu eminentemente agrícola y ganaderu. L'agricultura, llindada pol clima y el minifundiu, ye principalmente pal consumu particular, si salvamos la castaña, con gran espansión y demanda nel mercáu. Trátase d'una forma d'agricultura altamente ecolóxica, que dexa caltener el paisaxe nel so estáu orixinal, lo que convierte a esta zona nun focu turísticu bien demandáu. Tocantes a la ganadería, predomina'l vacunu, siguíu pol ovín, el caprino y el porcín. El so aprovechamientu en fundamentalmente cárnico, con una gran tradición nos procesos de tresformamientu autóctonos.
L'actividá forestal viose amontada notablemente, a pesar de les quemes sufiertes nos últimos años. Les coníferes fueron les especies más repoblaes.
L'actividá industrial centrar nes empreses de tresformamientu agrariu y na producción d'enerxía hidroeléctrica nos valles de Bibei, Camba y Conso. El ríu Bibei nel so cursu alto percuerre estes tierres montascoses y arredola el puexu sobre'l que s'alza la villa.
La principal vía de comunicación ye la carretera OU-533, que va de Freixido (A Rúa) hasta A Gudiña, y pola que falta 121 km de la ciudá d'Ourense.
Demografía A finales del sieglu XIX (1900) el conceyu cuntaba con 8016 habitantes, pero'l censu sufrió un llixeru descensu na primer metá de sieglu XX, rexistrándose 7906 habitantes en 1930. En 1950 la población aumentara a 8448 habitantes, pero a partir d'anguaño produzse un progresivu procesu d'emigración, principalmente a Brasil, según a diverses ciudaes españoles y a otros países d'América y Europa, destacando Alemaña y Francia. En 1981 el censu rexistraba 6.411 habitantes. Diez años dempués, en 1991, la población baxara a 4672. Mientres la década de los años 90 y los primeros años del sieglu XXI el númberu d'habitantes siguió menguando, anque a menor ritmu: 4398 habitantes en 1996; 3893 en 2001; 3743 en 2003; y 3663 en 2004, con una densidá de población de 13,53 habitantes per quilómetru cuadráu. En 2005 la población total rexistrada foi de 3575 habitantes. Dos años dempués, en 2007, la cifra asitiar en 3442 residentes. En 2008, el censu baxó hasta los 3368 habitantes.
Nel añu 2013 había 3180 habitantes.
Historia y arte Alto Edá Media thumb|330px|Vista del conceyu de Viana do Bolo. Tou paez indicar que los primeros pobladores asitiar nun castru, asitiáu nel llugar que güei ocupa la villa, onde s'atopó nel añu 1728 una plancha de bronce llabrada perteneciente a estos antiguos pobladores castreños, rellacionaos en diversos estudios cola tribu de los bíbalos y cola antigua ciudá romana de Forum Bibalorum. La presencia romana na zona queda reflexada pola gran cantidá de restos y edificaciones topaes en numberosos castros y mines. Destaquen los castros de "O Castelo", en Covelo; "O Forxancal", en Edroso; "O Buraco do Mouro", en La Bouza; "As Anta", en Fradelo; "O Castelo", en San Agustín; y "O Castelo dos Mouros", en Fornelos de Cova. Entá queden muertes de les antigües instalaciones mineres de "O Castrillón", en Pinza; "As Anta", en Fradelo; "As Borreas", en Caldesiños; y "A Fraga", en Pradocabalos. Coles mesmes, destaquen dellos restos d'orixe romanu como'l "Relieve" de Bembibre (datáu ente los sieglos I y III dempués de Cristu), según el "Ara" de Viana do Bolo y el "Camín Real" de Rubiais.
La historia de Viana do Bolo trescurre a la solombra del so castiellu, que, edificáu na Edá Media, gociaba de fueros y gobiernu propios. L'aportar históricu d'estes tierres ta estrechamente venceyáu a esta fortaleza medieval. Entá perdura la llamada Torre do Homenaxe, de base cuadrada y con un altor de 18 metros, que foi llevantada alredor del añu 800 pa la defensa contra los moros y foi destruyida mientres les lluches que los vianeses sostuvieron con ellos.
Nel añu 1180 llega a Viana do Bolo Fernandu II, qu'atopa la fortaleza destruyida, la reedifica y repuebla la villa. La Torre del Homenaxe perteneció en primer instancia a Fernando Osorio de Castro.
Baxa Edá Media thumb|230px|Escudu d'armes del conde Pedro Enríquez y del so fíu, el duque Fadrique Enríquez. Afinales del sieglu XIV la villa perteneció al magnate Pedro Enríquez de Castiella, que yera nietu del rei Alfonsu XI de Castiella y tamién conde de Trastámara, Lemos, Sarria, Viana y El Bollu, condestable de Castiella, pertigueru mayor de Santiago y comendero mayor del obispáu de Mondoñedo y d'otros munchos monesterios gallegos. Y el conde Pedro yá apaecía nun documentu de mayu de 1372 expedíu na ciudá de Santiago de Compostela, y citáu por Eduardo Pardo de Guevara y Valdés, colos títulos de «conde de Trastámara, de Lemos y de Sarria, del Bollu y de Viana, y señor de Robreda y pertigueru mayor de Santiago».
Y a la muerte del conde Pedro Enríquez, que finó na ciudá d'Ourense el 2 de mayu de 1400, el so fíu Fadrique Enríquez de Castiella heredó los condaos de Trastámara y Lemos y el señoríu de Sarria, ente otros munchos, como señaló Franco Silva. Y tamién heredó'l títulu de conde de Viana y El Bollu y aportó a duque de Arjona, pertigueru mayor de Santiago y señor de Ponferrada y Villafranca de Valcárcel.
Pero en 1429 el duque Fadrique foi prindáu por orde del rei Xuan II de Castiella y desaposiáu de tolos sos títulos y posesiones, y morrió a finales de marzu de 1430 nel castiellu de Peñafiel con barruntos de ser asesináu por orde del rei Xuan II de Castiella, anque otros afirmen que morrió por causes naturales.
Edá Moderna y Contemporánea El rei Felipe II alzó la villa en cabeza d'un marquesáu a favor de Pedro Pimentel de Velasco, fíu del conde de Benavente, quien se tituló primer marqués de Viana do Bolo. Nel sieglu XV, tres socesivos conflictos, tuvo que ser reconstruyida y mientres les guerres carlistes foi de nuevu escenariu de duros enfrentamientos.
Arte La Torre del Homenaxe foi declarada Monumentu Históricu-Artísticu'l 22 d'abril de 1949. Na Torre del Homenaxe allúgase'l Muséu Etnográficu de Viana do Bolo, nel que puede contemplase una amplia representación de la cultura popular tradicional d'estes tierres. Los sos fondos distribuyir en delles seiciones: L'arquiteutura popular, el llar y la vida doméstica, les téuniques agrícola y ganaderu y a lo último, l'artesanía y los oficios tradicionales. Na planta baxa ta allugada una pequeña pinacoteca con cuadros de pintores como Nelson Zumel y Sofía García Mares.
Toles parroquies, sacante Vilarmeao, formaben parte de la xurisdicción de Viana do Bolo, que'l so señoríu correspondía al rei. Cola formación a principios del sieglu XIX de los primeros conceyos, apaecen equí cuatro municipios: Grixoa, Rubiais, Solveira y Viana do Bolo, pero en 1836 toos integrar nel de Viana do Bolo.
La villa de Viana do Bolo, col so pintorescu y singular allugamientu, ye un bon puntu de partida pa empecipiar un percorríu pola contorna. Ocupa un pequeñu puexu, arrodiáu per unu de los brazos del banzáu de Bao y coronáu polos restos de l'antigua fortaleza medieval. En redol a la plaza Mayor xira la vida de los habitantes d'esta villa. Edificios barrocos con portalaes, un frontón semicircular, pináculos, gárgoles y balconaes coesisten con nobles galeríes acristalaes y la so fonte, conocida como "el pilón", un monumentu que se llevantó pa conmemorar l'alzamientu lliberal lideráu por Antonio Rodríguez Bordás que tuvo llugar na villa nel mes d'ochobre de 1830, que foi afogáu cola execución na plaza de los protagonistes de la revuelta.
La comarca de Viana do Bolo cunta con numberoses ilesies d'orixe románicu y gran riqueza arquitectónica. Destaquen les ilesies de Bembibre, Grixoa y San Cibrao. Relluma con lluz propio la ilesia del Padre Eternu, un santuariu neoclásicu del sieglu XVII onde se celebra añalmente, nel día de la Trinidá, una famosa romería popular. Tamién cabo destacar la ilesia parroquial de Viana, que caltién restos románicos nes sos ventanes, de doble arcu de ferradura, con clara influencia mozárabe.
Tocantes a l'arquiteutura civil, los palacios constitúin una interesante representación del arte y de la historia del conceyu. Ente los más representativos atópense'l Palaciu de Humoso (del sieglu XVIII, que caltién un patiu interior, representativu de la cultura paciega ourensana), el Palaciu de Fradelo, el Palaciu de Punxeiro y el Palaciu de Grixoa, escenariu d'una de les noveles d'Eduardo Blanco Amor.
Flora y fauna La riqueza paisaxística d'estes tierres de monte constitúi una razón abonda pa la so visita. Nesta redolada natural destaca l'equilibriu ente'l monte baxu y la superficie arbórea, con formosos praos chiscando los pequeños valles, onde podemos atopar abondosos sotos de castaños centenarios, carbayos, coníferes, abedurios y omeros. Nún d'estos sotos destaca'l llamáu Pai dos Rebolos, un exemplar de Quercus robur (carbayu) de grandes dimensiones.
Esisten distintes rutes qu'escurren ente estos espacios naturales pa la práutica del senderismo. Puede afirmase qu'atopamos ante uno de los escasos espacios d'España onde la naturaleza caltién un altu grau de virxinidá, colos sos centenarios árboles nos que tienen la so morada aves como'l uxu real, l'águila real, el picatueru y la filomena. Tamién el llobu ibéricu tien equí unu de los sos últimos apartaces, xunto con menaes de corzos, xabalinos y foinos; y nes paraxes más intransitables de los ríos vive la llondra, la foína, la martalena, el martín pescador y el patu xavaz.
Gastronomía Los díes 13 y 28 de cada mes celebrar na villa les tradicionales feries, a les qu'asisten los aldeanos del conceyu con ganáu y productos agrícoles pa la so venta, aprovechando pa saborguiar unes raciones de pulpu a la gallega.
Les tierres de Viana do Bolo ufierten una amplia gama de prestos culinarios lideraos pola esquisita androlla, un embutíu ellaboráu a base de costiella de gochu adobada y curada al fumu de les tradicionales lareires, que cada añu ye homenaxada y festexada el domingu d'Antroxu. Dizse que la androlla inventar, hai aproximadamente dos mil años, un gallegu ourensán d'El Bollu llamáu Petrus Petri, d'ende que dalgunos llamen Pedro Prez a esti embutíu. La androlla presentar en tripa gorda, afumada como si fuera un chorizu y rellena de costiella estazada con carne; too ello sazonado con sal, pimentón duce, pimentón picante y ayu na so xusta midida pa nun degradar el so particular sabor. Dempués correspuénde-y pasar unos diez díes afumándose y unos venti díes d'ensugáu. Esti embutíu recuerda un pocu al botillo d'El Bierzo, pero esisten dos estremes ente dambos manxares: pa la androlla utilízase la tripa gorda y pal botillo utilízase l'estómagu; amás, la androlla rellenar de costiella de gochu adobada y estazada, ente que'l botillo rellenar de güesos y carne de la cabeza del gochu.
El "Domingo Gordu" del Entroido de Viana do Bolo celebra la llamada Fiesta de la Androlla, una comida multitudinaria que tien llugar nel interior del pabellón polideportivu y na so contorna, qu'acueyen a 3.000 comensales. El menú empieza con un caldu con picatostes, siguíu de los cachelos (pataques cocíes) con grelos, llacón, chorizu y androlla. De siguío sírvese'l corderu asáu (criáu na zona), pa rematar la comida cola bica de Viana (una especie de bizcuechu) y los afamaos vianos, unos bombones rellenos de miel.
Entroido (Antroxu)