Orkoien ye un conceyu de la Comunidá Foral de Navarra, asitiáu na Merindad de Pamplona, na Cuenca de Pamplona y a 5 km de la capital de la comunidá, Pamplona formando parte de la so área metropolitana. La so población ye de . La estensión del conceyu ye de 5,26 km² polo que la densidá poblacional ye de hab./km². Pertenez al partíu xudicial de Pamplona.
El conceyu atópase allugáu nuna de les árees más industriales del área metropolitana de Pamplona, que la so principal consecuencia ye la so proximidá de la fábrica automovilística Volkswagen, allugada nel vecín conceyu d'Arazuri. Esta condición materializóse nes últimes décades en que se fueron asitiando diverses empreses, principalmente del sector de la automoción, nel so términu, abandonando'l so antiguu perfil agrícola.
La so población tamién rexistró un gran aumentu dende los años 1970 paralelamente al restu de la redolada de la capital navarra.
Orkoien foi un conceyu de la cendea de Olza hasta qu'en 1991 constitúyese como conceyu independiente.
Topónimu El significáu del nome d'Orkoien ye desconocíu anque'l llingüista Luis Michelena rellaciónalo colos nomes d'otres llocalidaes navarres que tamién termina en «en» como Labayen, Ituren, Yaben o Locen, anque dulda de que «en» sía xenitivu vascu. Ramón Menéndez Pidal sicasí rellacionar col nome de persona, Orcuius al que la añader el sufixu «en» llargamente espublizáu nel mundu ibéricu. Popularmente traducióse como 'abedurios', 'pacional' o 'aguada cimera'.
A lo llargo de la historia, tal que se recueye nel Nomenclátor Euskérico de Navarra (NEN), el nome de la llocalidá escribióse de distintes formes; Orcheia o Orcheian ente los años 1097 y 1109, ente los años 1099 y 1153 apaez como Orcheien o Orcheyen en 1366 como Orcoyen, ente 1099 y 1153 como Orkeian o Orkeien, en 1226 como Orqueienco, ente 1350 y 1366 como Orqueyan, ente 1345 y 1393 como Orqueyen y en 1244 como Orquoyen.
El nome oficial de la llocalidá foi Orcoyen, a lo menos dende 1842, fecha de la publicación del primer censu del Institutu Nacional d'Estadística (onde figura como conceyu ente los censos de 1842 y 1857) hasta que camudó pol de Orkoien, nome afechu a la normes de la ortografía del euskera y designáu como denominación nesti idioma pola Real Academia de la Llingua Vasca (Euskaltzandia) nel añu 2005 en siendo aprobáu pol plenu del so conceyu en 2001, ser darréu refugáu pol Gobiernu de Navarra, refugu que foi tornáu nuna sentencia del Tribunal Cimeru de Xusticia de Navarra en xunu de 2003 y finalmente la nueva denominación foi aprobada pol Gobiernu de Navarra en 2005 acatando dicha sentencia.
El so xentiliciu ye "orcoyendarra" atribuyible tanto al masculín como al femenín.
Símbolos
Escudu
L'escudu d'armes del llugar d'Orkoien tien el siguiente blasón:
Esti blasón correspuende al que fuera señor d'Orkoien Charles de Artieda.
Bandera La bandera de llocalidá oficializar nel añu 2017. La bandera, foi ellaborada por Marian Fernández, Txema Lestón y José Osete pa un concursu públicu que se fixo en 1988. Magar nun ser oficial, la bandera llució pintada nuna de les parés del vieyu frontón Gure Jokoa, de 1990. La bandera consta de tres franxes llonxitudinales, una en color oro dominante qu'copa dos tercios del total y representa mies, y otros dos franxes iguales; una de color verde en representación de los campos que bordien la llocalidá, y otra de color coloráu en representación al color de Navarra. Esiste tamién una figura poligonal de color blancu nel so llau esquierdu con una espiga dorada nel so interior, símbolu de los conceyos de la Cendea de Olza a la que perteneció antes d'independizase y convertise en conceyu propiu. Finalmente, tien l'escudu na parte central de la bandera..Diario de Navarra: Orkoien oficializa la so bandera y escudu pa celebrar los 25 años como conceyu.Diariu de Noticies: Un cumpleaños de bandera.
Xeografía física
Situación thumb|Allugamientu del conceyu d'Orkoien en Navarra y el Área metropolitana de Pamplona. La llocalidá d'Orkoien ta asitiada na parte central de la Comunidá Foral de Navarra dientro de la Cuenca de Pamplona, 5 km. al nordeste de la ciudá Pamplona y a una altitú de 437 msnm. El so términu municipal tien una superficie de 5,6 km² y llinda al norte col conceyu de Berrioplano, al este col de Pamplona, al sur col de la cendea de Olza; y al oeste col d'Iza.
Noroeste: Iza(conceyu d'Iza) Norte: Berrioplano(conceyu de Lloza) Nordeste: Berrioplano (conceyu de Berrioplano) Oeste: Iza(conceyu d'Iza) 75px Este: Pamplona Suroeste: Cendea de Olza(conceyu d'Arazuri) Sur: Cendea de Olza conceyu d'Arazuri) Sureste: Pamplona
Clima El clima del conceyu ye submediterráneo. La temperatura medio añal bazcuya ente los 10 °C y los 12 °C, la precipitación media añal ta alredor de los 900 y 1.000 mm rexistrándose una media añal de 100 díes de precipitación. Mientres el periodu 1975–2000, la estación de referencia de Pamplona-Aeropuertu de l'Axencia Estatal de Meteoroloxía (AEMET) rexistró unos valores medios añales de temperatura de 12,5 °C y una precipitación media de 721 mm. Nesi mesmu periodu, el númberu mediu añal de díes estenos foi 58, el númberu de díes medios añales de xelada foi 42, ente que'l númberu d'hores de sol fueron 2201.
Rexistros históricos del observatoriu del Aeropuertu de Pamplona (1971-2000) 1975-2000 Xin Feb Mar Abr May Xun Xnt Ago Set Och Pay Avi Añu Temperatura medio (°C) 5,0 6,5 8,6 10,2 14,0 17,5 20,7 20,9 18,0 13,6 8,6 6,0 12,5 Temperatura máximo media (°C) 8,9 11,1 14,0 15,5 19,8 23,9 27,6 27,8 24,4 18,7 12,8 9,7 17,8 Temperatura mínimo media (°C) 1,2 1,9 3,3 4,9 8,2 11,2 13,7 14,0 11,7 8,4 4,3 2,4 7,1 Precipitación (mm) 63 52 52 77 74 47 40 43 43 74 80 75 721 Nel observatoriu de Pamplona, los valores de temperatura y precipitación estremos fueron rexistraos ente 1885 y 1931:
+Valores climatolóxicos estremosConceutu !Valor numbéricu !Fecha |----- Precipitación máxima nun día (l/m²) 180 l/m²8 de setiembre de 1928 Temperatura máximo absoluta (°C) 39,0 °C 12 de xunetu de 1931 Temperatura mínimo absoluta (°C) -18,0 °C 20 de xineru de 1885
Nel observatoriu de Pamplona-Aeropuertu, bien cercanu al conceyu, los valores estremos de temperatura fueron rexistraos el 8 de xunetu de 1982 (+41,2 °C) y el 12 de xineru de 1985 (-16,2 °C). La máxima precipitación nun día rexistrada algamó los 107,4 l/m² el 9 d'ochobre de 1979.
Historia Ilesia parroquial de San Miguel|180px|thumb
Edá Media La primer noticia histórica de la llocalidá foi a principiu del sieglu XIII cola mención d'una donación de la Señora d'Orkoien al monesteriu de Leyre.
Mientres la Edá Media foi un señoríu realengu qu'en 1280 pagaba una pecha (tributu) añal de 23 cahíces y mediu de trigu, 20 de cebada y 30 d'avena.
Estes rentes fueron asignaes en 1356 pol infante Luis al obispu de Pamplona y en 1413 el rei Carlos III el Noble dar al so fíu Godofré, pasando en 1472 a Gracián de Agramont y darréu al condestable Luis de Beaumont (Conde de Lerín).
Carlos III tamién concedió a Orkoien les medies primicias por que pudiera reparase la ilesia de San Miguel y la basílica de San Esteban.
Tuvieron heredaes nel so términu dende'l sieglu XIII el monesteriu de Iranzu y la Orde Hospitalaria de San Xuan de Xerusalén y dende el sieglu XIV la Real Colexata de Santa María de Roncesvalles.
Mientres esta dómina tiense constancia celebraciones d'ordalíes o xuicios de Dios n'Orkoien.
Edá Moderna Mientres la conquista de Reinu de Navarra poles tropes de Fernando'l Católicu comandadas pol Duque d'Alba, el señor d'Orkoien, Charles de Artieda que cuntaba con un palaciu de cabu d'armería na llocalidá, yá sumíu, foi vasallu de Luis de Beaumont, conde de Lerín y líder del bandu beaumontes el cual sofitaba a les tropes de Fernando'l Católicu.
En 1571 el señor d'Orkoien yera Francisco de Artieda y percibía de acostamiento 30.000 maravedinos añales. En 1723 el palaciu taba en manes de los condes de Ayanz.
Edá Contemporánea Nel final de la Guerra de la Independencia, dempués de la batalla de Vitoria, el Duque de Wellington, Mariscal de Campu y comandante de les tropes britániques y les sos aliaes frente a Napoleón, tuvo'l so cuartel xeneral no que güei ye la casa del cura” mientres dirixía les operaciones militares para tomar de Pamplona.
Nes Guerres Carlistes, Orkoien tenía que dar raciones tanto a carlistes como a lliberales.
A partir de los años 1970 Orkoien amonta notablemente la so población por cuenta de la rápida industrialización de la Cuenca de Pamplona. La llocalidá qu'en 1973 cuntaba con 238 habitantes algamó los 1.091 en 1981. Esti tresformamientu refléxase tamién na so estructura económica yá que pasó de ser un pueblu agrícola, a ser un pueblu industrial.
A partir del añu 2000, con a la execución del nuevu planiamientu urbanísticu, Orkoien foi creciendo en población (les mayores proporciones en Navarra nestos años), cola construcción, principalmente, de viviendes residenciales individuales, con una perspeutiva de población de 3.000 habitantes.
Demografía
Pirámide de población
El conceyu tien una estructura típica nel réxime demográficu modernu, que carauterízase pola evolución escontra l'avieyamientu progresivu de la población, anque nos últimos años l'establecimientu de población más nueva aumentó la tasa de natalidá.
Evolución de la población La evolución de la población d'Orkoien foi dende 1900 d'enclín ascendente anque nun ye sinón a partir de los años 1980 cuando esta produzse de forma más considerable. Dende l'añu 1900 hasta l'añu l'aumentu foi del %. Ente 1970 y 1981 % y ente 1981 y del %.
Si analizamos los padrones municipales de los postreros años de forma xeneral, tamién s'aprecia un aumentu de la so población del % ente l'añu 2000 y .
Política y alministración Casa del Conceyu d'Orkoien.|thumb|230px
Alministración municipal Orkoien conforma un conceyu desque en 1991 se secesiona de la Cendea de Olza, que ta gobernáu por un conceyu de xestión democrática, formáu por 11 miembros escoyíos nes eleiciones municipales según ta dispuestu na Llei Orgánica del Réxime Eleutoral Xeneral. La sede del consistoriu ta asitiada na plaza Iturgain, e/n de la llocalidá d'Orkoien.
De siguío detállase los resultaos de les últimes cites eleutorales: Eleiciones municipales n'OrkoienPartíu políticu201520112007200319991995 Votos %Conceyales Votos %Conceyales Votos %Conceyales Votos %Conceyales Votos %Conceyales Votos %Conceyales Euskal Herria Bildu (EH Bildu) 35,74% 4 - - - - - - - - - - Bildu (Bildu) - - 11,33% 1 - - - - - - - - Aición Nacionalista Vasca (ANV) - - - - 6,59% 0 - - - - - - Euskal Herritarrok (EH) - - - - - - - - 19,53% 2 - - Herri Batasuna (HB) - - - - - - - - - - 22,59% 2 Unión d'Esquierdes d'Orkoien (UIO) 30,17% 4 35,17% 5 47,26% 6 - - - - - - Izquierda Xunida (IUN-NEB) - - - - - - 51,19% 5 72,61%% 7 70,65% 7 Unión del Pueblu Navarro (UPN) 18,70% 2 14,51% 2 14,14% 1 - - - - - - Partíu Socialista de Navarra-PSOE (PSN-PSOE) 8,52% 1 5,81% 0 14,29% 2 - - - - - - Partíu Popular (PP) 2,84% 0 3,87% 0 - - - - - - - - Orkoien Egunero - - 26,86% 3 - - - - - - - - Nafarroa Bai (Na-Bai) - - - - 16,38% 2 - - - - - - Agrupación Independiente d'Orkoien (AIO) - - - - - - 38,99% 4 - - - -
En 2015, Orkoien Egunero nun se presentó y solicitó el votu espreso para EH Bildu, coalición compuesta por Sortu, EA y Aralar en Navarra.
En 2011, Bildu taba compuestu pola allegaes a l'antigua Batasuna, EA y Alternatiba. Orkoien Egunero por persones allegaes a Nafarroa Bai 2011 coalición compuesta por Aralar, PNV ya independientes.
En 2007, conceyales que compunxeron la candidatura de AIO en 2003 formaron parte de les candidatures del PSN-PSOE y Orkoien Egunero.
En 2003, UIO surdió tres la marcha de tola candidatura qu'hasta 1999 presentáronse como IX.
En 2007, 1999 y 1995 les candidatures de ANV, Euskal Herritarrok y Herri Batasuna recoyíen el mesmu espectru ideolóxicu (esquierda abertzale).
Alcaldes