Munera ye un conceyu español asitiáu al sureste de la península ibérica, na provincia d'Albacete, dientro de la comunidá autónoma de Castiella-La Mancha. Ta allugáu na comarca del Campu de Montiel, en La Mancha. Atopar a 57 km de la capital provincial. En 2017 cuntaba con 3.572 habitantes, según los datos oficiales del INE.
Toponimia Esisten cuatro hipótesis de la procedencia etimolóxica del nome de Munera: L'investigador don Gonzalo Arias Bonet diz que la pallabra munera ye'l nominativu plural de la pallabra munus y que por tanto significa edificios públicos construyíos y regalaos por un particular. Estos edificios públicos podíen ser templos. Munera na antigua Roma yeren tamién les obres públiques y eventos ufiertaos poles clases altes al pueblu, un conocíu exemplu de munera yeren les lluches de gladiadores. La segunda hipótesis ye del académicu de la Real Academia de la Historia don Jaime Oliver Asín, qu'al so xuiciu la pallabra munera derivar del diminutivu árabe munayira, que significa talaya pequeña. La tercer hipótesis propón que la pallabra munera procede del actu de regalu que'l monarca reconquistador d'estes tierres, Alfonsu VIII, rei de Castiella, fixo en 1213 a favor de la so fía doña Berenguela. La cuarta hipótesis, atópase na obra del Padre fray Esteban Pérez de Pareja, sobre La Primer Fundación d'Alcaraz, del añu 1740, onde se comenta que Munera fundar el rei Muno, y de equí'l so antiguu nome íberu de Munóbriga (o probablemente celtíberu, onde briga significa fuerte, ciudá, población o cuetu).
Xeografía Altitú: 929 msnm Llatitú: 39º 01' 59" N Llargor: 002º 28' 00" O
Ta asitiáu en La Mancha, dientro del llamáu Campu de Montiel, a 57 km al oeste de la capital provincial.
El términu municipal de Munera llinda al norte col de Villarrobledo, al este col de La Roda, al sur col de Lezuza y al oeste col d'El Bonillo y el de Villarrobledo.
Cuenta amás con una estensión total de 22.943 ha.
Ta bañáu por dos ríos, el Quintanar y l'Ojuelo, que se xunen na entrada suroeste del pueblu pa formar un solu ríu que pasa a denominase Córcoles. Anque nes cartes xeográfiques más antigües del entós denomináu Institutu Xeográficu y Estadísticu, del añu 1889, yá apaez la nacencia del ríu Córcoles mui cerca de les navas de Navalcudia (Llamarga manantial del Tejar de los Monteros, xunto a la Casa del Gramal, nel términu municipal d'El Bonillo), dende onde deriva la caña fluvial del citáu ríu Ojuelo.
Alministración
Patrimoniu
Xacimientos arqueolóxicos El pueblu, el so términu, y concretamente ésti y la so redoma, puede considerase como una inmensa estación arqueolóxica de primer orde: hachos de piedra tallada apolazada -del Neolíticu y del Paleolíticu-, puntes de flecha de pedernal, de fierro y de cobre, candiles, etc., atopar con bastante frecuencia per estes tierres.
Los xacimientos arqueolóxicos formen como un arcu d'este a noroeste pasando pel sur del términu, como si fueren garrándose a les primeres estribaciones de la Sierra d'Alcaraz que per esta zona apunten.
L'actual términu municipal de Munera tuvo cruciáu per una vía romana de suroeste a nordeste, llamada n'otres dómines Camín Real, agora Sienda de los Serranos, que yera esta vía de les llamaes terrenales, esto ye, que nun taba fabricada con piedres superpuestes formando una calzada yá que el terrén que traviesa pertenez, según l'Institutu Xeolóxicu y Mineru d'España, al Xurásicu Inferior, terrén de dolomías y caliares, bien duru y cascayosu.
Molinos del Córcoles Tamién puede citase'l so estensu patrimoniu históricu-hidráulicu, en rellación cola ribera del ríu Córcoles, representáu polos antiguos molinos del Córcoles, canales, sifones y acueductos.
Castiellu y Los Casares left|thumb|380px|Castiellu de Munera. Antes de les aveníes controlaes documentalmente tuvieron d'asoceder otres y por esta razón, sumada a la destrucción del castiellu, los homes responsables del pueblu decidieron treslladar l'allugamientu del cascu urbanu, a finales del sieglu XV, a un llugar más ventaxosu, topándose l'allugamientu ideal a pocos metros del antiguu, llugar que güei ocupa.
Hai que tener en cuenta que la ilesia parroquial empezar a construyir nel añu 1500, polo que'l nuevu allugamientu ye anterior a esi añu.
El conxuntu de restos arquiteutónicos y arqueolóxicos constituyíu pol castiellu y la Casa Fuerte o Los Casares asítiase al suroeste de l'actual población de Munera, ocupando una pequeña elevación y la redoma de la mesma xunto al calce del ríu Córcoles.
L'orixe del castiellu de Munera puede remontase a dómina de la dominación musulmana, como punxeron de manifiestu dellos historiadores, y la so construcción puede tar rellacionada coles diverses campañes militares mientres la conquista árabe y la Reconquista y col control de les víes de comunicación, cola vixilancia estratéxica d'un ramal interior del antiguu camín ente la mariña mediterránea y Andalucía, el llamáu Camín d'Aníbal o Vía Augusta, que siguió utilizándose mientres la Edá Media.
Esisten poques noticies documentales en rellación al castiellu. Tres reconquistar del territoriu en que s'atopa Munera pol rei Alfonsu VIII nel sieglu XIII, paez ser qu'ésti pasó a formar parte del señoríu de Villena, integrándose nel conceyu d'Alcaraz, como puede demostrase al traviés d'un documentu posterior, fecháu en 1365, relativu a una carta de confirmación dada pol conceyu d'Alcaraz al llugar de Munera d'una devesa boyal. D'esta manera integrar nuna zona de repoblación problemática por estrema y estremera colos territorios de dominiu de les órdenes militares de San Juan y Santiago. A partir d'estos momentos l'aportar históricu del castiellu apaez amestáu al propiu del marquesáu de Villena, y a les sos lluches feudales, la so final pudo asoceder pocos años dempués del asediu d'Alcaraz en 1475, de resultes de la orde de baltadera per parte d'Isabel la católica de los castiellos de la conflictiva rexón.
El castiellu, que cunta cola condición de Bien d'Interés Cultural, foi sometíu a diverses intervenciones arqueolóxiques y arquiteutóniques de restauración, de manera esporádica, mientres les décades de 1980 y 1990, anque a mediaos de la década de 1990 l'estáu de deterioru en dellos puntos del edificiu resultaba esmolecedor. Por eso, a partir de 1998 entamóse un proyeutu de puesta en valor del mesmu, según del edificiu de Los Casares, al norte del castiellu, col fin d'evitar la degradación acelerada de los restos, llograr datos arqueolóxicos que dexen arriquecer la conocencia sobre'l conxuntu y recuperar el mesmu pal so usu y esfrute per parte de la sociedá, convirtiéndolo nun centru cultural visitable. Dichu proyeutu ye promovíu y financiáu pol Conceyu y cuenta cola subvención económica de la Xunta de Comunidaes de Castiella-La Mancha, habiéndose lleváu a cabu cinco fases d'actuación hasta'l momentu.
Les premises d'intervención que se tomaron contemplen, de primeres, l'afitamientu arquiteutónicu de los restos, por cuenta de la inminencia del derrumbe de dalgunos de los mesmos al empecipiar el proyeutu, como yera'l casu de la torre del homenaxe y de gran parte de los llenzos de Los Casares; de segundes, la documentación arqueolóxica, una y bones munchos restos atopábense soterraos poles mesmes ruines del castiellu, casu del muro barbacana, polo cual ye necesaria la escavación, qu'amás va dexar conocer l'orixe y evolución arquitectónica y histórica de los edificios; y de terceres, la restauración de munchos de los restos que dexe ufiertar al visitante una idea de l'arquiteutura orixinal del conxuntu, anque fuxendo siempres de la reconstrucción sistemática que pueda amazcarar los restos orixinales, estremándolos por aciu diversos procedimientos de les restituciones entamaes. Los trés frentes d'actuación fueron encetaos en paralelu, dada la so interrellación, col fin de dar la mayor eficacia na puesta en valor.
right|thumb|400px|Panorámica del conxuntu de Los Casares, en Munera. El castiellu tien delles partes estremaes. De primeres, la parte más elevada atópase ocupada pola cortil fortificáu puramente dichu, que cunta al oeste cola muralla ciñendo un espaciu de planta ovoide, defendíu pol mesmu muriu y torres macices cuadrangulares. Interviénose apocayá nos llenzos septentrionales del recintu fortificáu, empezándose a restituyir l'alzáu de la muralla, bien deterioráu nesta zona, y consolidando tolos cubos defensivos; coles mesmes, empecipióse la escavación arqueolóxica nel interior d'esta zona, dafechu colmatada por cuenta de la realización de xeres agrícoles en tiempos modernos. thumb|left|250px|Manantial de La Fonte, en Munera. Al este del recintu fortificáu atópase un cuerpu cuadrangular comunicáu con ésti, constituyíu polos restos de la torre del homenaxe, delles entraes al castiellu y un patiu central a un nivel inferior al de la cortil anterior, col que se comunica al traviés d'un vanu nun gran muro norte-sur qu'estrema les dos árees. En toa esta zona llevóse a cabu la escavación arqueolóxica n'estensión, poniendo al descubiertu na parte oriental un accesu abovedáu similar al conocíu al sur, pero dafechu destruyíu, anque caltién los restos pa encastrar el garabatu defensivu. Al norte un gran muriu d'una etapa constructiva bien tardía de la hestoria del castiellu sotierra una rampla d'accesu a la torre del homenaxe. Ésta, foi la construcción que foi oxetu d'afitamientu d'urxencia mientres les primeres fases d'actuación, dáu'l so estáu de caltenimientu, bien precariu naquellos momentos. Namái caltenía una parte considerable del muriu septentrional y restos bien precarios del restu, anque pudo documentarse la esistencia d'una puerta con arcu de mediu puntu al sur y una plataforma pavimentada sobre'l pasu abovedáu oriental. Más al este y yá extramuros del castiellu, atópase un edificiu de planta rectangular dixebráu d'ésti por un pasiellu paralelu a la torre del homenaxe, nel que se realizaron xeres de llimpieza y afitamientu.
El castiellu atópase arrodiáu en tol so perímetru, sacante al este, por un muriu barbacana de notables dimensiones, bien esfarrapáu, que yera visible bien parcialmente en dellos puntos, pero que foi dafechu desenterráu, consolidáu y restauráu na zona nororiental, onde amás s'han documentáu dos nuevos accesos en coldu a la cortil al traviés d'esta barbacana.
Mientres les escavaciones realizaes na campaña de 2006, afayóse qu'arrodiando'l muriu barbacana, nel so perímetru esterior, esistió un foso del que se tenía nicios dende la campaña anterior, pero ensin poder asegurar que fuera asina. El datu más interesante d'esti descubrimientu ye que podría venir de la Edá del Bronce, colo que sería unu de los pocos xacimientos fortificaos d'esta dómina de los que se tien conocencia.
Los Casares constitúi un conxuntu arquiteutónicu pernotable poles sos dimensiones y calidá de construcción, calteniendo na actualidá llenzos de murios de tapial de cerca d'una decena de metros d'altor. El so estáu de caltenimientu a finales del sieglu XX yera bien precariu, polo que se llevó a cabu una intervención d'afitamientu ininterrumpíu dende 1999. Les escavaciones arqueolóxiques nel mesmu dexaron conocer hasta'l momentu gran parte de la planta del edificiu, que s'atopaba soterrada so sedimentos modernos, configurándose como un gran conxuntu arquiteutónicu con planta d'enclín rectangular y compartimentación interna en diverses naves alredor de un espaciu central.
Ilesia parroquial de San Sebastián La ilesia parroquial de San Sebastián, asitiada na Plaza de la Constitución, ye un exemplu d'arquiteutura relixosa d'estilu góticu, que data de los sieglos XV y XVI. Foi declarada Bien d'Interés Cultural el 22 d'avientu de 1992 col númberu d'identificador dau pol Ministeriu de Cultura d'España: RI-51-0007367.
Ermita de La nuesa Señora de la Fuente La ermita de La nuesa Señora de la Fuente foi declarada Bien d'Interés Cultural el 22 d'avientu de 1992 col númberu d'identificador dau pol Ministeriu de Cultura d'España: RI-51-0007368.
Fiestes Feria