El río San Llorienzo (; ; en tuscarora, Kahnawáˀkye;Rudes, B. Tuscarora English Dictionary Toronto: University of Toronto Press, 1999 en mohawk, Kaniatarowanenneh, que significa «gran vía navegable») ye unu de los principales ríos d'América del Norte, el colector de los Grandes Llagos que coneuta col océanu Atlánticu, nel golfu de San Llorienzo. Nel so primer tramu forma la frontera natural ente Estaos Xuníos y Canadá, bordiando l'oeste de la provincia d'Ontario, y depués enfusar en Québec travesándolo totalmente. Pertenez al sistema llacustre de Lawrence.
El San Llorienzo ye un gran ríu qu'escurre poles llatitúes medies del continente. Naz nel llagu Ontario, xunto a Kingston, pa depués pasar peles ciudaes de Brockville y Cornwall (na provincia d'Ontario); y Montreal, Trois-Rivières y la ciudá de Québec (na de Québec). Desagua nel Atlánticu dempués de travesar l'homónimu estuariu de San Llorienzo, l'estuariu más grande del mundu, tres un percorríu de más de (, siendo'l 2ᵘ ríu más llargu de Canadá y unu de los 25 ríos más llargos del mundu). Si fai casu omiso de les sos fontes nos Grandes Llagos, el ríu San Llorienzo, dende la salida del llagu Ontario, tien un llargor de . El so respaldera más alloñada ye la del ríu North, Ríu Saint Louis nel llagu Seven Beaver, na cordal Mesabi en Hibbing, Minnesota, la fonte más alloñada del llagu Cimeru.
El ríu forma parte del sistema fluvial del San Llorienzo, que taría formáu pola siguiente socesión de ríos y llagos: ríu North – ríu Saint Louis – llagu Cimeru – ríu St. Marys – llagu Furón – ríu Sainte-Claire – llagu Sainte-Claire – ríu Detroit – llagu Erie – ríu Niagara – llagu Ontario- río San Llorienzo – estuariu de San Llorienzo). El ríu forma parte tamién de la vía navegable de los Grandes Llagos.
La so cuenca hidrográfica —una bona parte del continente norteamericanu, qu'inclúi tola rexón de los Grandes Llagos, el mayor sistema de llagos d'agua duce del mundu y que supón casi'l 25 % de les reserves mundiales totales d'agua duce— drena un área de , de los que atópase en Canadá y n'Estaos Xuníos. La cuenca entiende parte de les provincies canadianes d'Ontario y Québec y de los estaos d'Illinois, Indiana, Michigan, Minnesota, Nueva York, Ohio, Pennsylvania, Vermont y Wisconsin. El caudal mediu na boca ye 9.850 m³/s.
Toponimia
Orixinalmente llamáu en mohawk Kakanoaakakagaalla, el ríu foi esploráu pol francés Jacques Cartier, que-y atribuyó'l nome de «Gran ríu de Hochelaga» (Grand fleuve de Hochelaga) y llamaba «baye sainct Laurens» a un reentrante de la Côte-Nord. Darréu, el términu San Llorienzo (Saint-Laurent) aplicóse tamién al golfu que sigue al ríu, que va ser más conocíu nel sieglu XVI como'l «gran ríu de Canadá» (Grande rivière de Canada). En 1603, Samuel de Champlain designó primero esti ríu col nome de «ríu de les Canadas» (riviere de Canadas) pero, dempués de 1604, el fundador de Québec optó nos sos escritos y cartes por referise a él como «gran ríu del santu Lorenzo» (grande riviere de sainct Laurens). Hasta'l sieglu XVII el topónimu de «río San Llorienzo» nun consiguió finalmente sustituyir a los sos competidores.Commission de toponymie du Québec
El ríu debe'l so nome a San Llorienzo, un santu cristianu que la ilesia celebra'l 10 d'agostu, día nel que Jacques Cartier saleó per primer vegada nes agües del ríu.
Xeografía
El ríu San Llorienzo aniciar na desaguada del llagu Ontario, na redoma de la ciudá canadiana de Kingston (Ontario), asitiada na oriella norte del llagu, la islla Wolfe, a metá de camín, y Vicente Cabu, Nueva York. A partir d'ende, pasa por Gananoque, Brockville, Ogdensburg, Massena, Cornwall, Montreal, Trois-Rivières y Québec hasta que desagua nel golfu de San Llorienzo al traviés del estuariu del San Llorienzo, el mayor estuariu del mundu.
El ríu entiende dellos llagos importantes, como'l llagu Saint-Louis, al sur de Montreal; el llagu Saint-Françoi, en Salaberry-de-Valleyfield, Québec; y el llagu Saint-Pierre, al este de Montreal. Nes sos agües hai trés archipiélagos: les Thousand Islands (Mil Islles), una cadena d'islles próxima a Kingston (Ontario); el archipiélagu de Hochelaga, qu'inclúi la islla de Montreal y la Île Jésus (Laval) y el más pequeñu, el archipiélagu de Mingan. Otres islles nel ríu son la islla d'Orleans, cerca de la ciudá de Québec, y la islla de Anticosti, al norte de la península de Gaspesia.
El llagu Champlain y los ríos d'Ottawa, Richelieu (que naz nel llagu Champlain) y Saguenay drenan al traviés del ríu San Llorienzo.
Les marees cesen en Trois-Rivières (o la so redolada, o agües embaxo, o nel llagu Saint-Pierre) y el salín de l'agua empieza al este (ríu abajo) de la islla de Orléans: agua salao hasta Tadoussac y agua salobre hasta Cap Tourmente.
Hidroloxía y afluentes
El ríu San Llorienzo tien un caudal mediu de 7543 m³/s al altor de Cornualles, en Ontario. Al altor de la ciudá de Québec, dempués de recibir l'apurra de dellos afluentes importantes, el San Llorienzo tien un caudal mediu de 12.309 m³/s.Environnement Canada - -yos débits du Saint-Laurent et de ses principaux affluents
Ente estes dos ciudaes, los principales afluentes del ríu son los siguientes:
ríu Ottawa (2100 m³/s) ríu Saint-Maurice (663 m³/s); ríu Richelieu (355 m³/s); ríu Saint-François (190 m³/s); ríu Chaudière (109 m³/s);
Al este de Québec, dellos ríos importantes, cuantimás de la Côte-Nord, desagüen nel estuariu del San Llorienzo. Ente ellos destaquen:
ríu Saguenay (1460 m³/s); ríu Manicouagan (877 m³/s); ríu Outardes (391 m³/s); ríu Betsiamites (323 m³/s).
El caudal del ríu San Llorienzo agües arriba del ríu Ottawa tien un perfil bien regular. Esta regularidá natural foi reforzada pol desenvolvimientu de delles estructures de retención a lo llargo del so cursu y na rexón de los Grandes Llagos. El caudal mínimu midíu mientres el periodu 1860-1972 na estación hidrolóxica de Ogdenburg, foi de , ente que'l caudal máximu foi de . El ríu Ottawa tien un réxime muncho más irregular, con importantes crecíes en primavera, y la so influencia sentir nel réxime del ríu San Llorienzo agües abaxo del so confluencia.
Historia Formación xeolóxica ya hidrográfica
El sitiu actual del valle del ríu San Llorienzo tuvo ocupáu, dende hai casi mil millones d'años, por un pandu elevada similar a l'actual pandu del Tíbet. Hai alredor de 600 millones d'años, el supercontinente Pannotia estazar en cuatro sub-continentes, Laurentia, Baltica, Sibéria y Gondwana que dieron a lluz na rexón a un vastu océanu llamáu Japeto. Coles mesmes, formáronse munchos resquiebros y fueses a lo llargo de la exa que dieron llugar a la formación del futuru San Llorienzo.
Mientres la última glaciación, llamada Wisconsin, una enorme calota glaciar, el Inlandsis laurentidien, cubría una gran parte del continente norteamericanu.Environnement Canada - Portrait de la biodiversité du Saint-Laurent El xelu retiróse debíu al calentamientu global producíu ellí hai unos 12.000 años, dando pasu tres ellos nel actual valle del ríu San Llorienzo a un vastu mar interior, el mar de Champlain. Tres la elevación del continente por un fenómenu d'isostasia, el mar retiróse de la mesma, dando pasu al actual ríu San Llorienzo. La fusión completa del xelu del inlandsis laurentidien, alredor de 6500 e.C., creo l'actual sistema fluvial y llacustre, el relieve hidrográficu, del ríu San Llorienzo
El ríu San Llorienzo atopar nuna zona sísmicamente activa, onde la reactivación de la falla créese que se produció a lo llargo de finales del Proterozoico hasta principios del Paleozoicu, con falles normales rellacionaes cola apertura del océanu de Japeto. Les falles na zona son rift coneutaos, lo que se llama'l sistema de rift de Saint Lawrence (Saint Lawrence rift system).
El valle de San Llorienzo ye una provincia fisiográfica de la división mayor de los Apalaches, que contién el valle de Champlain y la seición fisiográfica Septentrional.
Poblamientu del valle
Les escavaciones arqueolóxiques dexen evaluar la presencia amerindia bordiando'l ríu hasta cerca de 9000 años antes de Cristu. El ríu, muncho primero de ser nomáu como Fleuve Saint-Laurent, foi llamáu Magtogoek, que significa «el camín que cola» polos pueblos amerindios que vivíen na rexón.-y musée des histoires oubliées - -y canal de Soulanges Per otra parte, ye probable (pero ensin pruebes concretes enagora) que tamién los navegantes viquingos percorrieren la rexón.
En 1534, el malouino Jacques Cartier tomó posesión oficialmente d'estes tierres en nome del rei Francisco I de Francia. Cartier ye xeneralmente consideráu como'l descubridor del valle del San Llorienzo.Article Jacques Cartier, Dictionnaire biographique du Canada en ligne, lire en ligne Yá nel sieglu XVII, los franceses teníen el costume de nomar como río San Llorienzo al tramu agües arriba de la ciudá de Montreal y del ríu Ottawa. El San Llorienzo sirvió como itinerariu principal pa la esploración del interior del Norteamérica.
Historia de la ocupación europea thumb|right|250px|Mapa de 1543 amosando los descubrimientos de Cartier thumb|right|250px|Ruta del segundu viaxe de Cartier
L'estuariu de San Llorienzo recibió la visita de munchos navegantes (como John Cabot y Jacques Cartier) y polos pescadores vascos pocu dempués del descubrimientu d'América (o seique inclusive antes). Pero'l primer esplorador européu conocíu que saleó la parte interior del San Llorienzo foi Jacques Cartier, mientres el so segundu viaxe a Canadá en 1535, cola ayuda de los dos fíos del xefe iroqués Donnacona. Al llegar al estuariu de San Lawrence na festividá de San Llorienzo, Cartier llamar Golfu de San Llorienzo.William Henry Johnson, French Pathfinders in North America (Project Gutenberg) La tierra a lo llargo del ríu taba habitada nesi momentu polos pueblos Iroqueses del San Llorienzo. El ríu San Llorienzo ta en parte nos EE.XX. y como tal, ye'l sestu topónimu sobreviviente européu más antiguu d'esi país.The Spanish names Florida, Dry Tortúes, Cape Canaveral, Appalachian, and California appeared earlier.....From Spanish historien Antonio d'Herrera y Tordesillas's accounts, published in 1601 --
Hasta principios de 1600, los franceses utilizaron el nome de Rivière du Canada pa designar el ríu San Llorienzo agües arriba de Montreal y el de ríu Ottawa dempués de Montreal. El ríu San Llorienzo sirvió como la principal vía pa la esploración europea de l'América del Norte interior, en primer llugar pol pioneru esplorador francés Samuel de Champlain.
El control del ríu yera crucial pa la estratexa británica pa prindar la Nueva Francia nos Guerra de los Siete Años. Dempués de prindar Louisbourg en 1758, los ingleses navegaron ríu arriba hasta Québec l'añu siguiente, gracies a les cartes ellaboraes por James Cook. Les tropes britániques fueron tresportaos al traviés del ríu San Llorienzo p'atacar la ciudá dende l'oeste, lo cual fixeron con ésitu na Batalla de les Llanures de Abraham.
Por cuenta de los rabiones casi intransitables llamaos Lachine Rapids, el San Llorienzo yera navegable de manera continua namái hasta Montreal. La canal de Lachine, inauguráu en 1825, foi'l primeru que dexó que los barcos pudieron pasar los rabiones. Un ampliu sistema de canales y esclusas, conocíu como la vía marítima del San Llorienzo (Saint Lawrence Seaway), inauguróse oficialmente'l 26 de xunu de 1959 pola reina Isabel II (en representación de Canadá), y el presidente Dwight D. Eisenhower (en representación de los Estaos Xuníos). La vía marítima dexa agora'l pasu de barcos oceánicos hasta'l Llagu Cimeru.
Mientres la Segunda Guerra Mundial, la batalla del San Llorienzo arreyó un númberu d'aiciones de submarinos y anti-submarinos a lo llargo del cursu baxu del San Llorienzo y de tol golfu de San Llorienzo, l'estrechu de Belle Isle y l'estrechu de Cabot, dende mayu a ochobre de 1942, en setiembre de 1943 y nuevamente n'ochobre y payares de 1944. Mientres esti tiempu, submarinos alemanes fundieron tres buques de guerra canadianos según gran númberu de mercantes.