Les llingües gurunsi, gurũsi o grũsi son un grupu de les llingües gur (centrales), qu'inclúin cerca d'una ventena de llingües falaes poles etnies gurunsi. Les llingües grũsi falar nel norte de Ghana y les rexones axacentes de Burkina Fasu y Togu. La llingua grũsi demográficamente más importante ye'l kabiyé, faláu en Togu central, que tien aproximadamente 1 200 000 persones (de los cualos unos 550 mil tener como llingua materna y el restu como segunda llingua).

Clasificación Les llingües grũsi estremar en tres subgrupos: Grũsi oriental: qu'inclúi'l lukpa, el kabiyé, el tem, el lama, eldelo, el bago-kusuntu y el chala. Grũsi septentrional: qu'inclúi'l lyélé, el nuni, el kalamsé, la pana y el kasem. Grũsi occidental: qu'inclúi'l winyé, el deg, el puguli o phuie, el paasaal, el sisaala, el chakali, el tampulma y el vagla.

Comparanza léxica Los numberales reconstruyíos pa distintos grupos de llingües grũsi orientales son:Niger-Congo languages {|class=wikitable style=text-align:center; |- ! rowspan=2|GLOSA ! colspan=8|Oriental |- ! Bago-Kusuntu !! Chala !! Delo !! Kabiyé !! Lama !! Lukpa !! Tem ! PROTO-GRŨSIORIENTAL |- | '1' || ŋʊrʊk͡pák͡pá || re-, rʊ / -dʊ́ndʊlʊŋ || daːle || kʊ́yʊ́m || kóɖə́m | kʊ̀lʊ̀m || káɔ́ɖe || *ka-ɖum |- | '2' || bàːlɛ̀ || -la || ala || nàálɛ̀ || násə̂l || naːlɛ̀ || síːɛ̀ || *-lɛ |- | '3' || bàtòːro || -toːro || atoːro || nàádozó || nàsìsɨ̀ || tòːsó || tóːzó || *toːro |- | '4' || bànásá || -náːrá || anaːra || nàã́zá || násə́násá || naːsá || náːzá || *naːsa |- | '5' || bàːnʊ́ || -nʊ́ŋ || anoŋ || kàɡ͡bã́nzì || násə́ná || kàk͡pásɪ̀ || nʊ́ːwa || *-nʊŋ |- | '6' || lèːjò || lʊːrʊ || loːro || loɖò || lə̀ɖə̀ || náːtòsò || loɖo || *lʊː-ɖu |- | '7' || lʊ̀ŋlè || lɪkaːrɛ || nyetoːro || lʊ̀bɛ̀ || naosana-utɨsɨ | náːtòsò m̀pɔ̀ɣɔ̀laɣá || lʊbɛ || *lʊ-bɛ |- | '8' || ɖìk͡pèːrè || jiŋináːrá || gyanaːra || lùtoːzo || násə́nnásá | pə́lé fɛ́jɪ́ || lutoːzo || *lʊ-toːro |- | '9' || kàkàːrè || saŋɡʊ́ || kadaːle || nakʊ̀ || nàkò | pɔ̀ɣɔ̀láɣáfɛ́jɪ́́|| kéːníːré || |- | '10' || sàlá || gifí || kufu || híu /náánʊ́wá || hʲú || náːnʊ́á || fuú || *fi~fu*nʊa

{|class=wikitable style=text-align:center; |- ! rowspan=2|GLOSA ! colspan=6|Septentrional |- ! Kasem !! Lyélé !! Nuni septent. !! Nuni merid. !! Pana !PROTO-GRŨSISEPTENT. |- | '1' || kàlʊ̀ || èdù || ùdù || nə̀dʊ̀ || ténɡí || *-du |- | '2' || ǹlè || sə̀lyè || bìlə̀ || bə̀lə̀ || ɲǐː || *-lye |- | '3' || ǹtɔ̀ || sə̀tə̀ || bìtwàː || bàtwà || cɔ́ɔ̀ || *-to |- | '4' || ǹnā || sə̀na || bìna || bànīān || nàːsí || *-na |- | '5' || ǹnū || sə̀nu || bìnu || bònū || nṍn || *-nũ(n) |- | '6' || ǹdʊ̀n || ʃə̀ldù || badù || bàrdʊ̀ || nõ̀mpí || *-ldu |- | '7' || m̀pɛ̀ || ʃàlpyɛ̀ || bàpà || bàrpɛ̀ || nõ̀ncó || *-lpe |- | '8' || nānā || lyɛlɛ || lɛlɛ || nānā || bàndá || |- | '9' || nʊ̀ɡʊ̄ || nə̀bɔ́ || nìbu || nʊ̀ɡʊ́ || ɟèːfó || |- | '10' || fúɡə́ || ʃíyə́ || fígə́ || fúɡə́ || fó || *fu(gə)*fi(gə)

<div style="overflow: auto;"> {|class=wikitable style=text-align:center; |- ! rowspan=2|GLOSA ! colspan=10|Occidental |- ! Chakali !! Deg !! Paasaal !! Sissala !! Tumu-lung !! Tampul-ma !! Winye(Kõ) ! PROTO-GRŨSIOCCIDENTAL |- | '1' || dɪ́gɪ́máŋá || k͡peː || kɪ́dɪ́ɡɪ́díːŋ || balá || dɪ̀áŋ || diːɡɛ || ndo || *dɪɡɪ |- | '2' || álìɛ̀ || nɛː || lìyà || bɛllɛ || lɪ̀a || alɛːwa || nyɪ̃ɛ || *-lia |- | '3' || átʊ̀rʊ̀átʊ̀lì || toːro || tóː || botoro || tórí || atoːra || ntɔː || *-tori |- | '4' || ànáːsì || naːrɛ || náː || baná || nɛ̀sɛ́ || anaːsi || nná || *-naːsi |- | '5' || āɲɔ̃̄ || nue || nɔ́ːŋ || bɔmmʊ́ɔ́ || nɔ́ŋ || anyúːn || nwɔ̃́ || *-nʊŋ |- | '6' || állʊ̀rʊ̀ || nʊmɛl || dʊ́ː || balɡo || -lídú || anɔːrà || ngo || *-lʊ-du |- | '7' || àlʊpɛ̀ || nʊanɛ || pɛ́ː || balpɛ || -lɪ̀pɛ́ || anɔpɛ || npiɛ || *-lʊ-pɛ |- | '8' || ŋmɛ́ŋtɛ́l || nʊatoto || kyórí || córí || ʧòrí || ŋmɛnaːsa || npɔː || * |- | '9' || dɪ́gɪ́tūː || nʊanaːrɛ || níbí || nɛ́mɛ́ || nìbí || diɡtó || nlɛbɪ || * |- | '10' || fí || fi || fí || fí || fíː || fí || fʊ̃́ || *fi

Referencies

Bibliografía Manessy, Gabriel (1968/71)'Langues voltaïques sans classes' in Actes du huitième congres international de linguistique africaine. [Congress was 1968, proceedings published 1971] Abidjan, Université d'Abidjan, 335–346. Naden, Anthony J. (1989) 'Gur', in Bendor-Samuel, John & Hartell, Rhonda L. (eds) The Niger–Congo languages. A classification and description of Africa's largest language family. Lanham, New York, London: University Press of America, 140–168.

Categoría:Llingües gur