Anton van Leeuwenhoek (Nota alrodiu de los sos propios esperimentos cola escritura del so nome y apellíos.) ([ˈɑntɔn vɑn ˈleːoənɦuk]) , conocíu como'l "padre de la microbioloxía", foi un comerciante neerlandés que, arriendes, sobresalió por ser el primeru en facer observaciones y descubrimientos con microscopios qu'él mesmu perfeicionó la so fabricación. La historia de la bioloxía considéralu precursor de la bioloxía esperimental, de la bioloxía celular y de la microbioloxía.
Datos biográficos
Nacencia y familia Anton van Leeuwenhoek nació en Delft, Países Baxos, el 24 d'ochobre de 1632.Rooseboom (1950) p. 79. Yera fíu de los comerciantes de cestes menonites Philips Teunisz Leeuwenhoek y Margriete Jacobsdr van den Berch, casaos nesa mesma ciudá'l 30 de xineru de 1622, que vivíen nuna casa acomodada de la cai Leeuwenpoort.Payne (1970) p. 23.Hall (1989) p. 252. Enantes de cumplir Anton los seis años, dos de les sos hermanes menores y el so padre finaren. La so madre volvió casase en 1640. Unviáronlu a un internáu nel pueblu de Warmond, cerca de Leiden,Payne (1970) p. 26. y pocu dempués foise a vivir con un tíu en Benthuizen, un pueblu asitiáu al nordeste de Delft.
Distintes ortografíes del so nome y los sos apellíos La escritura del so nome Leeuwenhoek ye particularmente diversa. Foi bautizáu como Thonis, pero siempres utilizó Antonj. La lletra j qu'apaez a la fin del nome ye'l tiempu verbal neerlandés i. Hasta 1683, siguió roblando como Antonj Leeuwenhoeck (con terminación –oeck). Dende mediaos de la década de 1680 empezó a buscar nueves formes d'escribir el so apellíu, y pa 1685 empezó a decidise pola ortografía agora más reconocida, van Leeuwenhoek.Dobell, páxs. 300–305.
Primeros años: comerciante de teles A los 16 años, el so padrastru finó y la so madre unviólu a Ámsterdam como aprendiz de tratante de teles.Payne (1970) p. 27. Dempués del so aprendizaxe, trabayó como contable y caxeru en casa del so maestru. En 1653, vio'l so primer microscopiu simple, una lente montada nun pequeñu soporte qu'usábase polos comerciantes testiles, con una capacidá d'ampliación de tres aumentos y qu'adquirió pal so propiu usu.
Prosperidá económica: entamos de la microscopía En 1654 tornó a Delft, onde moró'l restu de la so vida, y montó'l so propiu comerciu de teles y mercería, de que la so actividá comercial sábese bien pocu. El 11 de xunetu casóse con Berber de Mey (Bárbara de Mey), fía d'un comerciante de teles. Cuatro de los sos cinco fíos morrieron nuevos. En 1660, llogró'l cargu de chambelán del Lord Rexente de Delft. En 1669, convirtióse n'agrimensor, y a partir de 1679 desempeñó'l puestu d'inspeutor y controlador de vinos,Rooseboom (1950) p. 80. lo qu'indica qu'algamó una posición social próspera.Hall (1989) p. 252. Créese que dexó'l so negociu de teles pocu dempués de 1660, porque na so correspondencia nun lu menta,Rooseboom (1950) p. 82. y al paecer los sos puestos de trabayu municipales dexáben-y dedica-y un tiempu considerable a la microscopía. En 1666, la so esposa morrió y en 1671 casóse con Cornelia Swalmius, quien tamién finó (en 1694)Life and work of Antoni van Leeuwenhoek of Delft in Holland; 1632-1723 (1980). Publicáu polos Archivos Municipales de Delft, p. 3. y dexóla al cargu de María, única sobreviviente de los sos cinco fíos.Porter (1976) p. 266.
thumb|left|Vista de Delft, de Johannes Vermeer (1660-1661). Van Leeuwenhoek pasó tola so vida na ciudá de Delft.
Les sos finances taben saniaes. Un reflexu de la so fortuna ye l'heriedu qu'a la so muerte en 1745 dexó la so fía María, de 90000 guinees, una suma considerable pa la dómina. Sicasí, sábese qu'ocupó un modestu emplegu municipal hasta la so muerte.Por casu Hamraoui (1999) p. 970.
Estimación del so trabayu: la Royal Society Constantijn Huygens escribió:
Observaciones como esta amenaron l'almiración de los científicos contemporáneos, pero darréu criticóse la so falta de preparación científica académica, amás del so desconocimientu de llingües estranxeres. Sicasí, precisamente la so falta de conocencies científiques dexólu realizar les sos observaciones dende una perspeutiva novedosa, llibre de los prexuicios de los anatomistes de la so dómina.Rooseboom (1950) p. 83. Dexó una inmensa obra, constituyida namái por más de 300 cartes (delles publicaes en Philosophical Transactions of the Royal Society), totalmente redactaes en neerlandés, y la mayoría unviaes a la Real Sociedad.Boutibonnes (1999) páxs. 58-59.Parker (1965) p. 443. Nuna d'elles, dirixida a Henry Oldenburg, fechada'l 30 d'ochobre de 1676, escríbelu qu'espera recibir de los sos corresponsales les oxeciones a les sos observaciones, y que se compromete a correxir los sos errores.Ruestow (1983) p. 187. Per otra parte, tamién respuende por un evidente enfotu en sigo mesmu a les primeres señales d'escepticismu que provoca la publicación de les sos observaciones. Les sos observaciones foron lo suficientemente famoses como pa recibir a numberosos visitantes del altor de la reina María II d'Inglaterra, Pedru'l Grande o Federicu I de Prusia,Porter (1976) p. 263. amás de filósofos y sabios, médicos y eclesiásticos. Fizo énte ellos numberoses demostraciones: amosó, por casu, a Pedru'l Grande la circulación sanguínea na cola d'una anguila.
Fallecimientu Morrió'l 26 d'agostu de 1723 en Delft, a los 90 años.Parker (1965) p. 442. El 31 d'agostu foi enterráu na Oude Kerk (Ilesia Vieya) de la ciudá. Mientres la so vida fabricó más de 500 lentes. El so desarrollu del microscopiu foi utilizáu y ameyoráu por Christiaan Huygens pa la so propia investigación sobre microscopía. Destacóse tamién la influyencia qu'exerció sobre la Monadoloxía, de Gottfried Wilhelm Leibniz.
Contribuciones
Primeres observaciones microscópiques: calidá de les teles thumb|left|upright|150px|Réplica d'un microscopiu de van Leeuwenhoek. Mientres desenvolvía'l so trabayu como comerciante de teles y n'aprendiendo pola so cuenta sopláu y apolazáu de vidriu, construyó pa la observación de la calidá de les teles lentes de meyor calidá que les que podíen consiguise nesi momentu.Rooseboom (1950) p. 80. Desenvolvió tanto fixaciones pa pequeñes lentes biconvexes montaes sobre platines de latón (que se sosteníen mui cerca del güeyu, a la manera de los antegüeyos actuales), como estructures tipu microscopiu na que podíen afitase tantu la lente como l'oxetu a reparar. Al traviés d'ellos podía reparar oxetos, que montaba sobre la cabeza d'una anfiler, ampliándolos hasta doscientes vegaes (potencia visual qu'entepasaba con muncho la de los primeros microscopios de lentes múltiples).
Observaciones biolóxiques: Academia de Ciencies de París El médicu y anatomista neerlandés Regnier de Graaf (1641-1673) ye quien presenta les primeres observaciones de van Leeuwenhoek a la Royal Society en 1673. Nelles describe la estructura del mofu y del aguiyón de l'abeya.Porter (1976) p. 261. Empieza entós un intensu intercambiu de cartes ente van Leeuwenhoek y los miembros de la sociedá científica londinense, que va prosiguir mientres cuasi 40 años, hasta la so muerte en 1723.Ver fundamentalmente Palm (1989). La Royal Society almitiólu como miembru en 1680, y l'Academia de les ciencies de París almitiólu como miembru correspondiente en 1699.
thumb|Dibuxu de los microscopios de van Leeuwenhoek fechu por Henry Baker.
Construcción de microscopios simples Facía les sos observaciones usando microscopios simples qu'él mesmu constrúyía. A la so muerte, mandó a la Royal Society 26 microscopios qu'enxamás s'usaron y que, un sieglu más tarde, perdiéranse dafechu. El 29 de mayu de 1747, dos años dempués de la muerte de la so fía María, viéndese un llote de más de 350 de los sos microscopios, asina como 419 lentes. 247 microscopios taben completos, y munchos d'ellos calteníen inda l'últimu espécime reparáu. Dos d'estos preseos teníen dos lentes, y unu cuntaba con trés.Porter (1976) p. 264.
Especificaciones téuniques Los sos meyores aparatos consiguíen más de 200 aumentos.Wiesmann et ál. (2006) p. 7. Nun dexó nenguna indicación sobre los sos métodos de fabricación de les lentes, y hubo qu'esperar delles décades pa disponer de nuevu d'aparatos tan potentes.Wiesmann et ál. (2006) páxs. 8-9. Inórase cómo allumaba los oxetos reparaos, según la so potencia. El más potente de los sos preseos calteníos anguaño tien una tasa d'ampliación de 275 vegaes y un poder de resolución de 1,4 μm.Porter (1976) p. 262. Anque regaló munchos de los sos microscopios a los sos allegaos, enxamás vendió nengunu. Envalórase qu'anguaño namái caltiénense una decena de los sos microscopios.
"Derechos d'autor" de les sos lentes Van Leeuwenhoek afirmaba qu'había aspeutos de la construcción de los sos microscopios «que namái guardo pa mi». En particular, el so secretu más importante yera la forma na creaba les lentes. Mientres munchos años naide foi a reconstruyir les sos téuniques de diseñu. Finalmente, nos años 1950 C. L. Stong usó un delgáu filu de cristal fundíu en vegada del apolazo, y creó con ésitu delles muestres funcionales d'un microscopiu del diseñu de van Leeuwenhoek.
El descubrimientu de los protozoarios Foi probablemente la primer persona en reparar bacteries y otros microorganismos. Nuna carta fechada'l 7 de setiembre de 1674, remembra per primer vegada les minúscules formes de vida que reparó nes agües d'un llagu cerca de Delft. Méntalos de nuevu n'otros dos cartes, una del 20 d'avientu de 1675 y otra del 22 de xineru de 1676. Nuna estensa carta de diecisiete fueyes, fechada'l 9 d'ochobre de 1676, describe lo qu'anguaño denomamos protozoarios, especialmente los ciliaos que s'alimenten de les algues (Euglena y Volvox).Boutibonnes (1999) p. 59.Finlay y Esteban (2001) p. 125.
Describió numberosos microorganismos que la so determinación ye más o menos posible anguaño: Vorticella campanula, Oicomonas termu, Oxytricha sp., Stylonychia sp., Enchelys, Vaginicola, Coleps. Nuna carta del 1 de xunu de 1674 unviada a Henry Oldenburg, secretariu de la Royal Society, van Leeuwenhoek acompaña unes muestres de los organismos que reparara. Pero los científicos de la dómina reciben con escepticismu les sos observaciones. Por ello, axunta a una carta del 5 d'ochobre de 1677 el testimoniu d'ocho persones (pastores, xuristes, médicos), qu'afirmen ver esos numberosos y variaos seres vivos.Boutibonnes (1999) p. 62. Tamién recibe'l sofitu de Robert Hooke (1635-1703), que, nel so Micrographia, ufierta la primer descripción espublizada d'un microorganismu, y que, na sesión del 15 de payares de 1677 de la Royal Society, afirma la realidá de les observaciones de van Leeuwenhoek. El traductor de les cartes qu'apaecen en Philosophical Transactions, la espublización de la Royal Society, denoma a estos organismos animálculos.Boutibonnes (1999) p. 64.
El descubrimientu de los espermatozoides thumb|Espermatozoides de coneyu y perru dibuxaos por Leeuwenhoek en 1678.
En 1677, mentó per primer vegada los espermatozoides, nuna carta unviada a la Real Sociedad, na que fala de animálculos, bien numberosos nel espelma.Hamraoui (1999) p. 970.
Leeuwenhoek foi consciente de que les sos observaciones, qu'amosaben que na grana contenida nos testículos taba'l principiu de la reproducción de los mamíferos, diba topetar col paradigma de la so dómina, porque contradicíen les tesis desenvueltes por grandes sabios de la dómina, como William Harvey o Regnier de Graaf.
La teoría de la xeneración espontáneo