El Partíu Nacionalsocialista Obreru Alemán (n'alemán, ; embrivíu como NSDAP), conocíu coloquialmente como Partíu Nazi, foi un partíu políticu activu n'Alemaña ente 1920 y 1945 que la so ideoloxía sofitar nel nazismu. El so predecesor foi'l Partíu Obreru Alemán (DAP), qu'esistió ente 1919 y 1920.

El partíu surdió al calor de la cultura racista, derechiega y ultranacionalista de los Freikorps, unidaes paramilitares que combatieron los llevantamientos comunistes que se producieron al términu de la Primer Guerra Mundial.Thomas D. Grant. Stormtroopers and Crisis in the Nazi Movement: Activism, Ideology and Dissolution. Londres, Inglaterra, Reinu Xuníu; Nueva York, EE.UU: Routledge, 2004. páxs. 30–34, 44. La defensa d'una forma de socialismu yera común en sectores derechiegos dende la dómina de Bismarck y hasta años dempués de la Primer Guerra Mundial, sectores qu'influyeron nel nazismu.Stern, Fritz Richard. The Politics of Cultural Despair: A Study in the Rise of the Germanic Ideology. University of California Press, 1974 . p. 296. Arthur Moeller van den Bruck, del Movimientu Revolucionariu Conservador, acuñó'l términu «Tercer Reich»Burleigh, Michael. The Third Reich: A New History. Pan MacMillan, 2001. p. 75. y abogaba por una ideoloxía que combinara'l nacionalismu típicu de la derecha y el socialismu de la esquierda.Redles, David Nazi End Times; The Third Reich as a Millennial Reich, en Kinane, Karolyn & Ryan, Michael A. (eds). End of Days: Essays on the Apocalypse from Antiquity to Modernity. McFarland and Co., 2009. páx. 176 Na práutica, el partíu utilizó'l términu socialismu pa intentar atraer a la clase obrera y asina alloñar del comunismu (KPD) y la socialdemocracia (SPD), de la qu'utilizó el términu nacionalismu p'atraer a los sectores nacionalistes y conservadores.Otis C. Mitchell (2008). Hitler's Stormtroopers and the Attack on the German Republic, 1919–1933. Jefferson, Carolina del Norte, EE.UU: McFarland & Company, Inc., páx. 47 Nun principiu el discursu del partíu centrar na llucha contra les grandes empreses, con una marcada retórica anti-burguesa y anticapitalista; sicasí, darréu fueron anidiando estos postulaos y llograron el sofitu y financiamientu de grandes empreses industriales y riques personalidaes. Dende la década de 1930, el partíu empobinó los sos postulaos al antisemitismu y al antimarxismo.Frank McDonough. Hitler and the Rise of the Nazi Party. Pearson/Longman, 2003. p. 64.

Dende 1921, el líder del partíu foi Adolf Hitler, quien foi nomáu canciller pol presidente Paul von Hindenburg en 1933, en llogrando'l partíu en 1932 dos victories con mayoría simple nes eleiciones democrátiques parllamentaries. Rápido, Hitler estableció un réxime totalitariuBurch, Betty Brand (1964). Dictatorship and Totalitarianism: Selected Readings, páx. 58 liquidando les instituciones democrátiques de la República de Weimar ya instauró el llamáu Tercer Reich. Los nazis impunxeron la so dictadura antidemocráticamente pero con una apariencia de llegalidá formal gracies al Decretu de la quema del Reichstag y a la Llei Habilitante de 1933. El primeru dexó-y esaniciar al KPD como fuercia política y la segunda autorizaba al gobiernu a llexislar ensin la intervención de les Cámares. L'aprobación d'esta llei suponía un cambéu de la Constitución y, por ello, riquía ser aprobada por dos tercios de los miembros del Reichstag, mayoría que solo pudo llograr cola ausencia obligada de tolos parllamentarios comunistes y axustando el votu favorable de los católicos de centru.Namái 94 socialdemócrates del SPD, d'un total de 120 que formaben el grupu parllamentariu, pudieron votar en contra de la Llei Habilitante. El restu de parllamentarios del grupu socialdemócrata non pudo presentase, al igual que'l grupu parllamentariu del Partíu Comunista, que los sos diputaos fueren yá deteníos na so totalidá y que con toa probabilidá votaren en contra. Si pudieren asistir, los nazis nun llograren los dos tercios de votos favorables necesarios pa un cambéu de la Constitución.

El racismu foi una exa central de la ideoloxía nazi. Los nazis trataron d'ampliar l'área d'espansión de los pueblos xermanos al traviés de la pureza racial, la euxenesia, amplios programes de bientar social y un despreciu sistemáticu del valor del individuu, que podía ser sacrificáu pol bien del Estáu nazi y en pos d'una raza aria cimera». Pa caltener la supuesta pureza y fuercia de la raza aria, los nazis esterminaron a xudíos, romaninos, discapacitaos, homosexuales, testigos de Xehová, africanos y disidentes políticos fundamentalmente d'esquierda por toa Europa, qu'ocuparen mientres la primer metá de la Segunda Guerra Mundial. Si nun yeren asesinaos, imponíase-yos la segregación y esclusión de la sociedá.Simone Gigliotti, Berel Lang. The Holocaust: a reader. Malden, Massachusetts, Estaos Xuníos; Oxford, Inglaterra, Reinu Xuníu; Carlton, Victoria, Australia: Blackwell Publishing, 2005. p. 14. En total unos 11 millones de persones finaríen por cuenta de estes polítiques, lo que nel casu xudíu (ente cinco y seis millones de víctimes) conozse como Holocaustu. Anguaño, les teoríes raciales propies de la ideoloxía nazi son refugaes de manera universal por escarecer de fundamentos científicos.Encyclopedia of Pseudoscience: From Alien Abductions to Zone Therapy, "Racial Theories", editáu por William F. Williams, páxs. 293-294

Tres la derrota alemana na Segunda Guerra Mundial en 1945, foi declaráu illegal y organización criminal, y los líderes que nun se suicidaron fueron arrestaos, culpaos y xulgaos por crímenes de guerra, contra la humanidá y contra la paz nos Xuicios de Núremberg, celebraos ente payares de 1945 y ochobre de 1946.

Historia Oríxenes En xineru de 1919, el mecánicu ferroviariu Anton Drexler fundaba en Múnich (xunto con Gottfried Feder, Dietrich Eckart, Alfred Rosenberg, Hermann Esser y Karl Harrer) el Partíu Alemán de los Trabayadores (Deutsche Arbeiterpartei), como unu de los movimientos etnicistas (n'alemán völkisch) qu'esistíen en Baviera y n'Alemaña como resultáu de la derrota teutona na Primer Guerra Mundial. Pa investigar a los distintos grupos políticos de Múnich, el Serviciu d'Intelixencia del Exércitu alemán unvió al nuevu cabu Adolf Hitler por que controlara les actividaes de dichu partíu.

Hitler participa nuna xunta'l 16 de setiembre de 1919 y ye convidáu a xuntase al movimientu poles sos dotes como orador, anque muncho depués declaró ser el miembru númberu 7 del Partíu», pa faer creer que fuera unu de los fundadores. En realidá foi'l 7º miembru del comité central y responsable de propaganda. Mientres la so xestión empezaron a cuntase los miembros del partíu, empecipiándose la cuenta nel númberu 500 pa dar idea de gran cantidá, polo cual quedó asignáu'l 555 a Hitler. Según el llibru Datos pa la historia del NSDAP, una publicación nazi de la dómina, el partíu cuntaba con 64 miembros en 1919.

El 24 de febreru de 1920 celebróse, a pidimientu de Hitler, el primer mitin multitudinariu del partíu en Múnich, onde'l mesmu Hitler lleó los 25 puntos del Programa del Partíu, escritos por él y Anton Drexler y que pretendíen, entemeciendo antiliberalismo, panxermanismu y antisemitismu, ganase al proletariáu pa la causa nacionalista. Dichos puntos constituyeron el programa dogmáticu del nazismu y nunca fueron camudaos. Nesta mesma asamblea decidió'l cambéu de nome del movimientu, pasando a denominase Partíu Nacional Socialista Alemán de los Trabayadores, que les sos sigles n'alemán son NSDAP. En 1921, Hitler yera'l so máximu dirixente, y el so oratoria considerábase'l principal motivu de la crecedera del partíu, qu'en 1923 tenía 50 000 afiliaos.

thumb|280px|Asamblea del Partíu Nazi na cervecería Bürgerbräukeller, en Múnich, l'añu 1923.

Dempués de protagonizar el fracasáu Putsch de Múnich el 9 de payares de 1923, el NSDAP foi prohibíu y, con Hitler en prisión, producióse una cierta fragmentación del movimientu nazi. Llevantada la prohibición, el partíu foi refundado el 25 de febreru de 1925 col mesmu nome, y Hitler consiguió la xefatura del partíu. Mientres Hitler centrar na actividá política y nel cultu a la so imaxe, ésti mandó n'otros l'alministración del partíu; Philip Bouhler, Franz Xaver Schwarz y Max Amann fueron en bona midida los autores de la reconstrucción del partíu.David R.L. Litchfield (2013). Hitler's Valkyrie: The Uncensored Biography of Unity Mitford, The History Press, páx. 117 Franz Xaver Schwarz, concienzudo y refechu, convertir nel tesoreru nacional del partíu y reconstruyó la estructura alministrativa y financiera del NSDAP. Foi tamién Schwarz el que punxo'l dineru pa financiar la publicación del llibru de Hitler, Mein Kampf,Charles Hamilton (1984). Leaders & Personalities of the Third Reich, Vol. 1, R. James Bender Publishing, páx. 340 y el qu'axustó l'alquisición de la nueva sede central del partíu, la llamada "Casa Parda", en 1930.

Dempués de que'l so intentu de golpe d'estáu fracasara en Baviera, los nazis participaron nes eleiciones restantes de los años venti. Nes eleiciones de la década de 1930, impulsaos polos problemes económicos d'Alemaña debíos a la incipiente Gran Depresión, amontaron los sos votos considerablemente convirtiéndose nel segundu partíu mayor nel Reichstag, lo qu'ameyoró la so posición n'años vivientes.

Nes eleiciones parllamentaries de xunetu de 1932, a pesar de l'amenaza de proscripción de les SA (Sturmabteilung, Seiciones d'Asaltu, l'exércitu priváu del partíu) en 1932, los nazis algamaron un total de 13,57 millones de votos, y convirtiéronse nel bloque más votáu nel Parllamentu. Sicasí, esta victoria foi insuficiente por que Hitler aportara a la Cancillería.

Toma del poder

Depués de forxar una alianza col Centru Católicu y los Nacionalistes nel Parllamentu, y en vista de que los nazis ganaren 2 procesos eleutorales, Hitler foi nomáu pol presidente Hindenburg canciller el 30 de xineru de 1933. Darréu realizáronse nueves eleiciones parllamentaries, y los nazis y los sos aliaos nacionalistes algamaron la mayoría de la que se sirvieron p'aprobar la Llei Habilitante de 1933, destinada a poner el poder absoluto nes manes de Hitler.

Dempués de la proscripción o cancelación de tolos demás partíos (5 de xunetu de 1933) y la prohibición de formar nuevos (14 de xunetu de 1933), los nacionalsocialistes convertir nel únicu partíu políticu restante. Esto yera parte de la Gleichschaltung (lliteralmente 'sincronización', términu usáu nun sentíu políticu pa describir el procesu por aciu el cual el réxime nazi estableció socesivamente un sistema de control totalitariu sobre l'individuu).

Nomaron a les SA como brazu armáu del Réxime y a les SS como un organismu auxiliar de les SA, amás de crear la Policía Secreta del Estáu (n'alemán: Geheime Staats Polizei, coles sigles Gestapo).

El himnu del Partíu Nazi yera'l Horst Wessel Lied (Cantar de Horst Wessel) dedicada a unu de los mártires iniciales del movimientu, Horst Wessel, muertu mientres les habituales esfriegues caleyeres con oponentes políticos. Cada miembru del Partíu al ingresar recibía una constancia por escritu que duraba seis meses, anovable por seis meses más. Al añu recibía un cartón onde se dexaba constar que la persona yera militante activu y tenía un espaciu pa pegar los dolce estampillas correspondientes a la mensualidá, pos el partíu yera financiáu polos sos propios miembros. A los dos años recibía un llibru coloráu de membresía onde constaben los datos y semeyes del militante, les sos aportaciones políticu y financieru, según los sos deberes y derechos como miembru del partíu.

El fin