El Missouri (n'inglés Missouri River, que deriva de la tribu de los misuris y significa «xente con canoes de madera») ye'l mayor ríu d'América del Norte. Flúi pel norte d'Estaos Xuníos en direiciones E y S'al traviés de siete estaos —Montana, Dakota del Norte, Dakota del Sur, Nebraska, Iowa, Kansas y Missouri— hasta desaguar nel ríu Mississippi, del que ye'l so principal afluente, mui cerca de la ciudá de Saint Louis (Missouri). Tien un llargor de 4090 km, pero si considérase'l sistema Mississippi-Missouri, algama los 6275 km, lo que lo asitia como'l cuartu más llargu del mundu, tres los ríos Amazones, Nilu y Yangtsé.
Drena una cuenca de , la sesta mayor del mundu, pocu poblada y de clima semiárido qu'inclúi parte de diez estaos de los Estaos Xuníos y de dos provincies canadianes. Les principales ciudaes que traviesa'l Missouri son Great Falls (Montana), Bismarck (Dakota del Norte), Sioux City (Iowa), Omaha (Nebraska) y Kansas City (Kansas).
Dende hai más de , munches persones dependieron del Missouri y los sos afluentes como fonte de sustentu y tresporte. Más de diez grandes grupos de nativos americanos poblaron la so cuenca, na so mayoría con un estilu de vida nómada, que dependíen de les enormes menaes de bisontes qu'una vegada analayaron al traviés de les Grandes Llanures. Los primeros europeos atoparon el ríu a finales del sieglu XVII: foi afayáu pol esplorador francés Étienne de Veniard. La rexón pasó por manes españoles y franceses antes de convertise en parte de los Estaos Xuníos, tres la compra de la Luisiana. Mientres enforma tiempu creyóse qu'esti ríu podría ser parte del Pasu del Noroeste —una vía d'agua qu'enllazaría'l Atlánticu y el Pacíficu—, pero cuando la espedición de Lewis y Clark llogró percorrelo per vegada primera en toa'l so llargor (1805), confirmóse qu'esa mítica vía pel interior del continente nun yera más qu'una lleenda.
Mientres el sieglu XIX, el Missouri foi una de les principales víes pa la espansión escontra'l Alloñáu Oeste. A principios de 1800, la crecedera del comerciu de la piel causó que los tramperos esploraren la rexón y abrieren nuevos caminos. A partir de la década de 1830, los pioneros dirixir en masa al Oeste, primero en carromatos, y depués nel creciente númberu de barcos de vapor qu'empezaron a operar nel ríu. Les antigües tierres de los nativos na cuenca fueron tomaes polos colonu, lo que llevó a delles de les guerres más llargues y violentes contra los pueblos nativos na historia d'Estaos Xuníos.
Mientres el sieglu XX, la cuenca del Missouri desenvolvióse llargamente pal riego, el control d'hinchentes y la xeneración d'enerxía hidroeléctrica. Quince preses embalsaron el cursu principal del ríu, con cientos más nos sos afluentes. Los meandros amenorgar y el ríu enriar p'ameyorar la navegación, amenorgando'l so llargor en más de . Anque la parte baxa del valle del ríu Missouri ye agora una rexón agrícola y industrial, poblada y altamente granible, el fuerte desenvolvimientu cobróse'l so preciu nes poblaciones de fauna y peces, según na calidá de les agües.
Dellos tramos del Missouri fueron declaraos como ríu selvaxe y paisaxísticu nacional: el 12 d'ochobre de 1976 un llargu tramu de , en Montana; el 10 de payares de 1978, otru tramu de , ente Nebraska y Dakota del Sur; y el 24 de mayu de 1991, un últimu tramu de , tamién ente Nebraska y Dakota del Sur.Vease en: «River Mileage Classifications for Components of the june 2008 National Wild and Scenic Rivers System», disponible nel sitiu del Serviciu Nacional de Parques de los EE. UU., en .
Cursu
thumb|left|El llagu Holter, un banzáu nel altu Missouri
Trés son les corrientes que cuerren peles fasteres de los montes Rocosos de Montana y Wyoming pa formar les cabeceres del ríu Missouri, los ríos Jefferson, Madison y Gallatin. La más llarga empieza cerca de Brower's Spring, a sobre'l nivel del mar, na fastera sureste del monte Jefferson nos montes Centennial. Flúi primero al oeste y depués al norte, corriendo primeru nel regueru Hell Roaring, depués escontra l'oeste nel ríu Red Rock; volver al nordeste hasta convertise nel Beaverhead, que finalmente se xune col Big Hole pa formar el ríu Jefferson. El ríu Firehole aniciar nel llagu Madison, nel Parque nacional de Yellowstone, en Wyoming, y xúnese col ríu Gibbon pa formar el ríu Madison, ente que'l ríu Gallatin naz nel llagu Gallatin, tamién nel parque nacional. Estos dos ríos flúin depués escontra'l norte y noroeste nel estáu de Montana.
El ríu Missouri empieza oficialmente na confluencia del Jefferson y del Madison nel parque estatal Missouri Headwaters, cerca de Three Forks (Montana), y depués xúnese-y el Gallatin a apenes 1,5 km agües embaxo de la nacencia. El Missouri pasa depués al traviés del llagu Canyon Ferry, un banzáu asitiáu al oeste de los montes Big Belt. Sale de los montes cerca de la llocalidá de Cascade y flúi escontra'l nordés hasta la ciudá de Great Falls, onde cai sobre les Great Falls of the Missouri, una serie de cinco importantes tabayones. De siguío cuerre en direición este al traviés d'una pintoresca rexón de cañones y tierres baxes conocida como Missouri Breaks [Saltos del Missouri], tramu nel que recibe al ríu Maríes (de ), que llega dende l'oeste, y depués enánchase nel banzáu del llagu Fort Peck a pocos quilómetros percima de la confluencia col ríu Musselshell (de ). Más palantre, el ríu pasa al traviés de la presa de Fort Peck, y darréu agües embaxo, recibe al ríu Milk () que se-y xune llegando dende'l norte.
Fluyendo escontra l'este al traviés de les llanures del este de Montana, el Missouri recibe al ríu Poplar (), procedente del norte, antes de travesar la frontera estatal y entrar en Dakota del Norte, onde'l ríu Yellowstone, el so mayor afluente por caudal, xúnese-y dende'l suroeste. Na confluencia de dambos ríos, el Yellowstone ye en realidá'l ríu más caudalosu. El Missouri serpentea depués escontra l'este más allá de Williston y llega a lo cabero del gran llagu Sakakawea, un banzáu artificial formáu pola gran presa Garrison. Agües embaxo de la presa, el Missouri recibe depués al ríu Knife, que lu enceta dende l'oeste, y flúi escontra'l sur hasta Bismarck, la capital de Dakota del Norte, onde se-y xune'l ríu Heart, que lu enceta dende l'oeste. Ralentízase depués el Missouri nel banzáu del llagu Oahe xustu antes de la confluencia col ríu Cannonball. Mientres sigue escontra'l sur, llega finalmente a la presa Oahe, yá en Dakota del Sur, onde se-y xunen los ríos Grand, Moreau y Cheyenne, toos llegando dende l'oeste.
El Missouri describe de siguío una amplia curva escontra'l sureste, y serpentea al traviés de les Grandes Llanures, recibiendo al ríu Niobrara y munchos pequeños afluentes dende'l suroeste. Darréu da en formar la frontera ente Dakota del Sur y Nebraska, y de siguío, dempués de recibir al ríu James pel norte, forma la llende ente los estaos de Iowa y Nebraska. En Sioux City el ríu Big Siux vien dende'l norte. El Missouri flúi escontra'l sur hasta llegar a la ciudá d'Omaha onde recibe al so afluente más llargu, el ríu Platte, que llega dende l'oeste.Twentieth Century Encyclopædia: A Library of Universal Knowledge, Vol. 5, páx. 2399 Agües embaxo, el Missouri marca la frontera ente Nebraska y Missouri, depués flúi ente Missouri y Kansas. El ríu Missouri banciar escontra l'este en Kansas City (), onde recibe al ríu Kansas dende l'oeste, y asina socesivamente nel centru norte de Missouri. Pasa al sur de Columbia y recibe a los ríos Osage y Gasconade dende'l sur agües abaxo de Jefferson City. El ríu entós arrodia'l llau norte de la gran ciudá de Saint Louis pa xunise al ríu Mississippi na frontera ente Missouri y Illinois.
Comunidaes a lo llargo del ríu
Munches de les comunidaes a lo llargo del ríu Mississippi numbérense de siguío; la mayoría tienen un significáu históricu o tradición cultural que les rellaciona col ríu. Tán secuenciaos dende la nacencia del ríu hasta la so final y los habitantes correspuenden toos el Censu de 2010.
Cuenca thumb|El Missouri en Dakota del Norte, que foi'l llugar más alloñáu agües enriba al que los esploradores franceses llograron llegar.
Con una cuenca hidrográfica de , el Missouri drena casi una sesta parte de los Estaos Xuníos, o pocu más del 5% d'América del Norte. Comparable en tamañu cola provincia canadiana de Québec, la cuenca entiende la mayor parte de les Grandes Llanures centrales, estendiéndose dende los montes Rocosos, nel oeste, hasta'l valle del ríu Mississippi, nel este, y escontra l'estremu sur del oeste de Canadá hasta la frontera de la cuenca del ríu Arkansas. En comparanza col ríu Mississippi percima del so confluencia, el Missouri ye dos veces más llargu y drena un área tres veces mayor. El Missouri representa'l 45% del caudal añal del Mississippi pasada la ciudá de Saint Louis, y hasta un 70% en dómina de ciertes seques. Note: This gauge is just below the Missouri confluence, so the Missouri discharge was subtracted from to get this amount.
En 1990, vivíen na cuenca del Missouri cerca de 12 millones de persones, casi tola población del estáu de Nebraska, parte de la de los estaos de Colorado, Iowa, Kansas, Minnesota, Missouri, Montana, Dakota del Norte, Dakota del Sur y Wyoming, y pequeñes porciones de la de les provincies del sur canadianu d'Alberta y Saskatchewan. La ciudá más grande de la cuenca ye Denver, Colorado, con una población de más de seiscientos mil habitantes. Denver ye la ciudá principal del Front Range Urban Corridor que les sos ciudaes teníen una población combinada de más de cuatro millones en 2005, siendo l'área metropolitana más grande de la cuenca del Missouri. Otros de los principales centros de población –na so mayoría allugaos na porción sureste de la cuenca– son Omaha (Nebraska), Nebraska, asitiada al norte de la confluencia de los ríos Missouri y Platte; Kansas City (Missouri) – Kansas City (Kansas), asitiáu na confluencia del Missouri col ríu Kansas, y l'área metropolitana de Saint Louis, asitiada al sur del ríu Missouri xusto percima de la so desaguada nel Mississippi. En contraste, la parte noroeste de la cuenca ta escasamente poblada. Sicasí, munches ciudaes del noroeste, como Billings, Montana, atopar ente les de más rápida crecedera na cuenca del Missouri.
Con más de sol aráu, la cuenca del Missouri inclúi más o menos una cuarta parte de toles tierres agrícoles de los Estaos Xuníos, aproviendo más d'un terciu de la producción de trigu, llinu, cebada y avena del país. Sicasí, solo de la tierra de cultivu na cuenca ye de regadío. Otres de la cuenca dedicar a la cría de ganáu, principalmente ganáu vacunu. Les árees forestadas de la cuenca, na so mayoría de segunda crecedera, son un total d'alredor de . Les zones urbanes, per otru llau, representen menos de de tierra. Les árees más urbanizaes atopar a lo llargo del cursu principal y en dellos afluentes importantes, como'l Platte y el Yellowstone.
L'altitú na cuenca varia llargamente, dende pocu más de les na desaguada del Missouri hasta les del visu del monte Lincoln nel centru de Colorado. El mesmu ríu Missouri cai un total de dende Brower's Spring, la so fonte más alloñada. Anque les llanures de la cuenca tienen bien pocu relieve vertical local, el terrén álzase unos 1,9 m/km d'este a oeste. L'altitú ye de menos de nel cantu oriental de la cuenca, pero tien más de sobre'l nivel del mar en munchos llugares na base de les Predreses.