Lluís Companys i Jover foi un políticu y abogáu español, d'ideoloxía catalanista y republicana, líder d'Esquerra Republicana de Catalunya, ministru de Marina d'España mientres 1933 y presidente de la Xeneralidá de Cataluña dende 1934 hasta 1940. Exiliáu tres la Guerra Civil, foi prindáu en Francia pola Gestapo, a pidimientu de la policía franquista, y treslladáu a España, onde foi torturáu, sometíu a un conseyu de guerra y finalmente fusiláu nel castiellu de Montjuïc.
Primeros años Lluís yera fíu d'una familia de propietarios rurales de bona posición de la comarca de Urgel na provincia de Lleida. El so padre, Josep Companys i Fontanet, yera un home ilustráu y d'idees lliberales. La so madre, María Luisa de Jover, yera d'orixe noble y ascendencia aragonesa. Lluís foi'l segundu de diez hermanos, de los que sobrevivieron ocho, cinco homes y tres muyeres. Con ocho años, los sos padres unviáronlu a estudiar, internu, a Barcelona nel prestixosu Llicéu Polyglota. Ellí cursó'l bachilleratu y conoció a Francesc Layret, dos años mayor qu'él.
En 1898 ingresó na Universidá de Barcelona pa estudiar Derechu. Arreyar n'actividaes polítiques de calter republicanu, posiblemente por influencia de Layret, que tamién estudiaba Derechu na universidá barcelonesa. En 1900 participó na fundación de l'Asociación Escolar Republicana na universidá xunto a Layret. Tamién publicaron un selmanariu, La defensa escolar, nel que Companys escribió los sos primeros artículos. Daquella tomó la pallabra nel so primer mitin políticu, un actu de calter anticlerical celebráu na plaza de toros de Barcelona.
Entamu de la so actividá política Llicenciáu en 1903, ingresó na Unión Republicana de Nicolás Salmerón. En 1906, con motivu de la quema por militares de les redaiciones de les revistes catalanistes Cu-Cut! y La Veu de Catalunya y l'aprobación, de resultes d'ello, de la llei de Xurisdicciones, formóse la coalición eleutoral Solidaridá Catalana. Unión Republicana estremar ente los partidarios de xunise a la coalición catalanista, encabezaos por Salmerón, y los contrarios a ello que, encabezaos por Alejandro Lerroux, abandonaron el partíu (creando dos años dempués el Partíu Republicanu Radical). Companys, al igual que Layret y la mayor parte de la militancia de les contornes del interior permanecieron n'Unión Republicana y xuniéronse a Solidaridá Catalana. A pesar del so ésitu nes eleiciones de 1907, la coalición evidenció llueu la so debilidá, sumiendo dempués de la Selmana Tráxica (1909), por cuenta de la heteroxeneidá y diversidá d'intereses de los sos integrantes. Na represión posterior a la Selmana Tráxica, Companys foi deteníu per primer vegada siendo lliberáu al nun se-y imputáu nengún cargu.
En 1909 la debilitada Unión Republicana, circunscrita básicamente yá a Cataluña, asociar col Centre Nacionalista Republicà y los federales nuna alianza eleutoral que se presentó a les eleiciones de 1910. N'abril de 1910, a iniciativa de Joaquim Lluhí, convertir nun únicu partíu, la Unión Federal Nacionalista Republicana. Companys foi nomáu presidente de la so seición xuvenil. De resultes de la so intensa actividá xuvenil foi deteníu quince veces siendo calificáu d'individuu peligrosu» nos informes policiales.
El 17 d'ochobre de 1910 Companys casóse cola so primer muyer, Mercé Micó, cola que tuvo dos fíos, Lluís Companys i Micó (Lluïset), Generalitat de Catalunya. nacíu en 1911, y Maria de l'Alba (igual qu'una de les sos tíes paternes), nacida en 1915. El so fíu mayor manifestó mientres la so mocedá síntomes d'esquizofrenia que s'agravaron y complicaron na edá adulta con una tuberculosis ósea. La enfermedá del so fíu mayor foi siempres fonte d'esmolición pa Companys.
La Unión Federal Nacionalista Republicana tuvo'l so mayor ésitu nes eleiciones de 1910 nes que llogró once diputaos. Sicasí la muerte del so líder, José María Vallés, en 1911, produció la escorribanda del partíu en 1912. Esti fechu coincidió cola creación del Partíu Reformista de Melquíades Álvarez, nel qu'ingresó l'ala menos nacionalista de la UFNR, ente que los sos integrantes atopábase Companys. Tamién entró na órbita del reformismu nel periódicu republicanu La Publicidá, pal cual trabayó Companys dende 1904 na seición de política municipal barcelonesa. Ellí coincidió con José Zulueta, Laureano Miró y Eusebio Corominas. Mientres esa dómina, el periodismu constituyía la mayor fonte d'ingresos de Companys. Tamién foi'l fundador de los selmanarios L'Aurora y La Barricada, del que foi redactor xefe en 1912.
En 1913 foi candidatu en Barcelona del Partíu Reformista nes eleiciones municipales nel distritu Sants-Les Corts, ensin resultar escoyíu. Al añu siguiente abandonó'l reformismu anque caltuvo la so vinculación con La Publicidá. Nesta publicación coincidió en 1915 con Marcelino Domingo (direutor del periódicu, del que Companys yera redactor xefe), col que caltendría una rellación bien estrecha y compartiría trayeutoria política hasta'l advenimiento de la República. En mayu d'esi añu, Domingo, Companys y Layret crearon el Bloc Republicà Autonomista (BRA), el cual presentóse a les eleiciones del añu siguiente. Domingo presentóse candidatu pol distritu de Tortosa, en Tarragona, del que yera natural, en cuantes que Companys, encabezando una candidatura republicana obrera», facer por Roquetas, distritu próximu al tortosino. Domingo resultó escoyíu, en cuantes que Companys foi ganáu per un ampliu marxe pol candidatu dinásticu lliberal. Esta candidatura de Companys foi la primer candidatura republicana naquel distritu.
Hasta entós trabayara como periodista. En xunu de 1916 fixo los exercicios de grau y recibió el títulu de llicenciáu en Derechu, inscribiéndose nel Colexu d'Abogaos de Barcelona. Dempués de trabayar como pasante en dos bufetes, empezó a exercer como abogáu llaboralista de militantes obreros y otros veceros ensin recursos. Paralelamente, Companys siguió'l so llabor periodísticu. En setiembre de 1916, Companys, Layret y Domingo fundaron un nuevu periódicu, La Llucha, como órganu d'espresión del BRA. Companys yera'l redactor xefe y responsable de la información política, Domingo'l direutor y Layret yera'l financiador de la empresa.
N'abril de 1917, el BRA fundir con más de 150 formaciones pa formar el Partit Republicà Català (Partíu Republicanu Catalán, PRC). La Llucha convertir nel so órganu d'espresión. Bien ideologizado y combativu, nella publicaron líderes obreros y socialistes como Pablo Iglesias o Miguel de Unamuno. La Llucha opúnxose rotundamente a la guerra de Marruecos, abogaba pola autonomía catalana (el PRC foi unu de los principales defensores del proyeutu d'estatutu d'autonomía catalán de 1919) y la causa aliada na Primer Guerra Mundial. Tou ello llevó a la publicación a tener frecuentes problemes cola censura.
thumb|200px|left|Marcelino Domingo compartió trayeutoria política con Companys nel Bloc Republicà Autonomista y nel Partit Republicà Català. Dambos participaron na fundación del Partíu Republicanu Radical Socialista y de la Esquerra Republicana de Catalunya. Los sos caminos dixebrar en 1932, cuando Domingo optó pol PRRS.
Mientres 1917, el PRC participara na Asamblea de Parllamentarios, una xunta de la mayoría de los parllamentarios catalanes (salvo los de los partíos dinásticos) que, coles Cortes zarraes, defendía la convocatoria d'eleiciones a Cortes Constituyentes, de cara a una nueva organización del Estáu que reconociera l'autonomía de les rexones. Sicasí, la disolución de l'Asamblea per parte del gobiernu y la fuelga revolucionaria de 1917 fizo que la conservadora Lliga Rexonalista estremar de los sos aliaos republicanos. Ante ello, estos presentáronse xuníos na convocatoria d'eleiciones municipales de payares de 1917. Companys resultó escoyíu conceyal pol distritu barcelonés del Raval dientro d'una candidatura radical. Les sos postures polítiques taben entós lloñe del catalanismu. Tal como narra l'historiador Hilari Raguer, al ser tamién escoyíu Manuel Carrasco Formiguera como conceyal en Barcelona, Companys negar a dexa-y pasar alegando que yera un separatista y que tenía de glayar primeru "¡Viva España!".
Los años que trascurrieron ente 1917 y 1922 fueron d'una estrema violencia social en Barcelona. Foi la dómina del pistolerismo nos que s'enfrentaron, d'una parte, los sectores más violentos del anarcosindicalismu, partidarios de la "aición direuta" y d'otru escuadrones de pistoleros pagos polos empresarios, cola intervención de la represión estatal en sofitu de los patronos. Tou ello saldóse con centenares de muertos, na so mayoría obreros. Exerció entós, xunto al so amigu Layret, como abogáu defensor de numberosos sindicalistes averándose al anarcosindicalismu. Tamién retomó una antigua amistá de la infancia con Salvador Siguí (el «El Noi del Sucre»), que naciera en Tornabous, pueblu vecín de Tarrós. El padre de Siguí trabayaba pa la familia de Companys, y dambos compartieren xuegos infantiles. En 1918, nun ambiente de fuelgues xeneralizáu, el gobiernu decretó'l estáu d'esceición y, ente otros munchos, Companys permaneció deteníu mientres dellos díes. En febreru de 1919 empezó la fuelga de La Canadenca, que duró casi dos meses y desaguó nuna fuelga xeneral. Companys intervieno nes negociaciones ente güelguistes y patronos, convencíu de la necesidá d'establecer aliances ente l'obrerismu anarquista y l'esquierda republicana autonomista. Companys trató d'arreyar al gobiernu na negociación y, ante la so negativa, intentó que fora'l conceyu de Barcelona, del que yera conceyal, el que mediara. La negativa del alcalde fizo que Companys llomara al consistoriu de "esquirol", razón pola que foi encarceláu mientres un mes. La radicalización y l'acercamientu a los postulaos obreristes per parte de Companys y Layret acentuar mientres esi añu. En setiembre, dambos solicitaron l'adhesión del PRC a la III Internacional. Anque la solicitú nunca se materializó, el movimientu significó qu'abandonaron el partíu los sectores más centristes y nacionalistes.
thumb|right|250px|Entrada a la fortaleza de la Mola, en Mahón (Menorca), onde Companys foi deportáu en 1920.
N'avientu de 1919 y xineru de 1920 producióse un zarru patronal en Barcelona, fechu que marcó'l trunfu de la patronal nel conflictu social. En payares esi añu, el gobernador civil Martínez Anido ordenara la detención de los dirixentes obreros. Companys, xunto a Salvador Siguí, Martí Barrera, Josep Viadiu, ente otros sindicalistes, foi encarceláu. El 30 de payares, trés díes depués de la so detención, y con otros trenta y cinco presos, foi deportáu al castiellu de la Mola en Mahón (Islles Baleares). Layret foi asesináu cuando se disponía a asumir el so defensa. A pesar de la so deportación, nes eleiciones llexislatives d'avientu de 1920 Companys foi escoyíu diputáu por Sabadell na candidatura del PRC nel llugar que tenía d'ocupar el fináu Layret, qu'ostentaba l'escañu, llogrando la inmunidá parllamentaria, lo que lu llibró de la cárcel. Paralelamente, Companys siguió colos sos llabores periodística. Anque La Llucha tuviera que cerrar en xunu de 1919, en saliendo de la cárcel facer cola direición del diariu republicanu L'Avenir de Sabadell, fundáu por Layret y nel que yá collaboraba. Mientres 1922, foi unu de los impulsores de la Xunió de Rabassaires, un sindicatu de viticultores non propietarios que tamién espandió'l so ámbitu d'aición a comuñeros y renteros, según fundador del so órganu d'espresión, el bisemanario La Terra, del que tamién sería direutor. El sofitu de Xunir foi trascendental pa revalidar el so escañu per Sabadell nes eleiciones d'abril de 1923.
La dictadura de Primo de Rivera