El Pozu Santa Bárbara ye una instalación minera construyida pa la estracción de mineral de carbón asitiada nel valle de Turón, nel conceyu asturianu de Mieres. Foi declaráu Bien d'interés cultural el 29 d'ochobre de 2009, convirtiéndose nel primer pozu mineru asturianu en recibir esta distinción.
Trátase d'un exemplu paradigmáticu d'esplotación minera, na que son apreciables les distintes etapes que caracterizaron la téunica estractiva a lo llargo del sieglu XX. Axunten les sos instalaciones interés constructivu, por caltener pieces de dellos momentos históricos, y tamién téunicu, por cuntar con un compresor y subestación llétrica que dexaron la mecanización global de la esplotación nuna fecha bien temprana del sieglu XX.
La instalación ye propiedá d'HUNOSA y Hulleres del Turón y el conxuntu ta compuestu por dos pozos verticales con dos talos castilletes, caseta de maquinaria, llavaderos, escombreres, estaciones llétriques, depósitos de madera y ferramientes, túneles de ventilación, botiquín, etc.
Ye conocíu tamién como Grupo Santa Bárbara o Grupo Turón
Historia Foi inauguráu 1913 baxo la titularidá d'Hulleres del Turón, con una fondura de 113 metros. Asítiase na paraxa conocida como La Rabaldana, nuna franxa de terrén plana, estrecha y allargada llindada pela carretera actual, el ríu, y la carretera de serviciu d'Hunosa.
Foi un importante centru de producción, que dexaba esplotar un xacimientu soterrañu sol nivel del valle, que se correspuende coles capes inferiores de los grupos de montaña San Vítor y San Pedru.
El pozu Santa Bárbara constitúi un conxuntu orgánicu d'elementos arquiteutónicos ya industriales que s'integra nel valle de Turón formando un tou d'induldable homoxeneidá. El fechu de presentar exemplos de distintes cadarmes, elementos industriales ya inclusive d'edificios residenciales o de serviciu; la coherencia formal de la mayor parte d'ellos, que magar presenten una cronoloxía inicial a caballu ente la segunda y la tercer década del sieglu XX, foron tresformaos o alzaos ex novo a un tiempu a lo llargo de los años sesenta; según la mesma evolución diacrónica del conxuntu de la esplotación, que se convierte por sigo mesma nun exemplar tipu, arriendes de ser unu de los primeros pozos afondaos n'Asturies, son argumentos que xustifiquen l'interés patrimonial del Pozu.
El clima previu a la Gran Guerra anunciaba bones perspeutives pal sector mineru nacional, d'ende qu'en 1913 la Sociedá Hulleres del Turón plantegara llograse un aumentu de la producción, un amenorgamientu del preciu de costu y una mecanización como alternativa a la dependencia de la mano d'obra, too ello al traviés del que se nomó «Nuevu Campu d'Esplotación», un plan de trabayos qu'atacaría les capes de los grupos San Vítor y San Pedru, asitiándose ente dambos.
Na historia de la compañía'l papel desempeñáu por esti pozu ye crucial, yá que foi una pieza clave nel aumentu de la producción esperimentáu nos años 1920, y tamién un campu privilexao na introducción de maquinaria pal llabor, na mecanización (introducción de martiellos picadores) y ameyora del tresporte, que requirió la introducción d'ameyores nel restu d'instalaciones y qu'esplica que se construyera, en paralelu, el nuevu llavaderu de La Cuadriella, inauguráu en 1926. La so remodelación nes décades centrales del sieglu XX tamién s'esplica pola voluntá de progresu de la compañía y el so interés nes meyores téuniques, convirtiéndose nun importante pozu inclusive dientro d'Hunosa y del so Grupu Turón.
Como'l restu de les instalaciones de la Sociedá, el pozu Santa Bárbara entró a formar parte d'Hunosa en 1970, cuando la crisis del sector yá yera insalvable. Magar atopase ente los pozos «indultaos» d'ente los propuestos pal zarru nel Plan de Futuru de la empresa 1991-1993, por cuenta de la fuerte presión social exercida, a la entrada n'Hunosa de la compañía Mines de Lieres, en 1992, aceleró'l procesu de zarru de la esplotación. Anque oficialmente la clausura del pozu produzse en setiembre de 1994, el rexistru d'actividaes dientro del mesmu conclúi'l día 2 d'avientu d'esi añu, produciéndose'l zarru definitivu de les instalaciones el 31 de xunetu de 1995.
Descripción
Pozu principal Pozu de seición circular de 5,5 metros de diámetru y 545 metros de fondura n'once pisos, con escales na caña del pozu y con rexes de proteición. Sobro'l mesmu llevanta un castillete de fierru d'unos 30 m d'altor. La cadarma d'esti castillete ye recta, ensin remaches pero soldada, con dos xaules en serviciu y otros dos en reserva d'un pisu con capacidá para dos vagones. Tien dos tirantes que converxen n'altor y dan estabilidá al conxuntu.
El pozu y l'área inmediata al mesmu atópense cubiertos por un tendeyón fabricáu en fierru de perfiles laminados y cubierta de cinc, que según l'informe Galtier puede fechase en 1960. Sicasí, nuna fotografía qu'apaez nel Catastru Mineru d'Asturies, editáu pola Direición Xeneral de Mines en 1944, yá apaez esta cubierta alredor de la cadarma del castillete.
El castillete foi construyíu en 1962. Ye un cuerpu vertical de 37 m d'altor. La superficie de la proyeición del castillete y el tendeyón en planta baxa ye de 417,9 m². La superficie construyida (planta baxa, cubierta y forxaos) ye de 466,45 m².
Cunta'l castillete con cadarma de fierru recta de perfiles metálicos soldaos. Dos tornapuntes oblicues xuníes por tirantes opónense a encomalo qu'exerz el motor, para ello converxen na zona cimera de les polees dando estabilidá al conxuntu. El tendeyón ta soportáu por cuatro pares de pies derechos metálicos que soporten cerchas metáliques roblonadas. La cubierta ye de chapa de cinc y uralita tresparente.
La so función yera sofitar les polees y allugar les xaules que tresportaben los materiales nel interior del pozu principal.
Casa de máquines del pozu principal Trátase d'un edificiu d'una sola planta sobre semisuétanu y suétanu, llevantáu con sillería, mampostería, formigón armado y lladriyu. Tien unos 7 o 8 m d'altu y dende esti llugar creábase y tresmitía la fuercia necesario para xubir y baxar les xaules con mineru y mineral.
Yá que se construyó sobro la vera del ríu, nun terrén desaniveláu, fueron necesarios gruesos cimientos de formigón, como s'aprecia na seición. La cadarma formada por pilastres y dinteles ye coles mesmes de formigón de perfil rectangular, realizándose l'alzáu con lladriyu macizu y morteru.
L'edificiu foi construyíu en 1960. Ye un inmueble ensin planta rectangular y volume paralepipédico. Planta baxa sobre semisuétanu y suétanu. Les dimensiones del volume son 22 x 18,3 x 16,3 metros d'altor. La ocupación en planta baxa ye de 447,9 m² y la superficie construyida de 1296,8 m².
Cadarma de formigón armao. Murios de zarramientu de lladriyu. Carpintería metálica en baldíos practicables y prefabricada de formigón nel restu. Forxáu de llosa de formigón armado. Cubierta de llosa de cerámica armada, fibra de vidriu y chapa de betume asfáltica con rasilla catalana.
La so función yera allugar la maquinaria que remana la xaula del castillete principal.
Pozu auxiliar Asitiáu agües embaxo del Turón, el pozu auxiliar tien 550 m de fondura partíos en 11 plantes y una seición circular de 4 m de diámetru.
Sobro'l mesmu álzase'l segundu castillete de La Rabaldana, una cadarma d'unos 17 m d'altor que mueve dos xaules d'un pisu con capacidá pa un vagón caúna. Les escales manuales cunten con rexes de proteición.
Construyíu hacia 1962, ye un cuerpu vertical de 20,1 metros d'altor. La superficie de la proyeición del castillete en planta baxa ye de 58,2 m². La superficie construyida (planta baxa cubierta y forxaos): 34,5 m²
Cadarma de fierro recta que la so base se constitúi por cuatro sofitos con treme de perfiles metálicos roblonados reticulaos. La estabilidá asegúrase por aciu dos tornapuntes oblicuos converxentes n'altor y enllazaos por tirantes que se refuercen n'aspa. La so función ye sofitar les polees y allugar les xaules que tresportaben los materiales nel interior del pozu auxiliar.
Casa de máquines del pozu auxiliar Edificiu de planta rectangular y un solu nivel sobro dos suétanos, tien un altor d'unos 8 m. Les sos fachaes son dafechu abiertes por grandes baldíos adintelados. La estructura del mesmu ye de formigón encofráu de seición rectangular con sólides cimentaciones gradiaes para salvar el desnivel de la vera del ríu. Amás de les pilastres perimetrales, los dinteles, zunchos y la llosa de la cubierta son coles mesmes de formigón. La obra maestra álzase con lladriyu macizu revocáu con morteru de cementu.
Edificiu construyíu en 1960. Ye un inmueble ensin planta rectangular y volume paralepipédico. Planta baxa sobro semisuétanu y suétanu. Dimensiones de 15,4 m x 15,8 m x 16, metros d'altor (con semisuétanu ). La ocupación en planta baxa ye de 278,8 m² y la superficie construyida de 780,8 m².
La cadarma ye de formigón armao. Murios de lladriyu pintaos. Carpintería metálica en baldíos practicables y prefabricada de formigón nel restu. Forxáu con llosa de formigón armao y solera de rasilla. Cubierta con llosa de cerámica armada, fibra de vídriu chapa de betume asfáltica con rasilla catalana.
El so usu orixinal yera l'allugar la maquinaria que remana la xaula del castillete auxiliar.
Antigua casa de máquines L'edificiu qu'allugó l'antigua casa de máquines común para dambos pozos d'estracción ye un gran edificiu rectangular, que'l so aspeutu y funcionalidad anguaño pocu tien que ver cola instalación orixinal de la década de 1920.
Na actualidá l'allargada nave de l'antigua casa de máquines acueye nel so estremu occidental una subestación tresformadora, la parte más cercana al pozu principal dedicóse a oficines asina comu a les dependencies de la brigada de salvamentu nel pisu primeru, y l'entro de la cadarma alluga una gran sala de compresores.
La cadarma del edificiu orixinal taba formada por un cuerpu central d'una sola altor (6/7 m) cubiertu por un teyáu a dos agües de cinc sobro cadarma metálica, que cuntaba con una especie de sobreteyáu a manera de lucernariu; y dos talos cuerpos nos testeros occidental y oriental, daqué más altos que'l central (dos altores) y tamién destacaos en planta, col remate cimeru de les sos fachaes en daqué paecíu a un frontón triangular.
Construyíu en dos fases, primero na década de 1920 y otra va 1961, reformáu en 1965.
Ye un edificiu ensin planta rectangular y forma simétrica al respective de la so exe tresversal, con trés cuerpos estremaos. Los llaterales son mayores n'altor, con planta baxa y dos cimeros. El cuerpu central ye más baxu, con un solu altor, retranqueándose al respective de los otros. Les dimensiones del edificiu son 12,5 x 60,4 x 14,4 metros d'altor. La ocupación en planta baxa ye de 706,2 metros y la superficie construyida de 1.523,7 m².
L'inmueble cuenta con murios esternos de lladriyu macizu. Distribución interior de tabiques de lladriyos. Pilastres de fábrica de lladriyu macizu y formigón armao. Vigues de formigón armao de seición rectangular y perfiles laminados d'alma llena. Forxáu de viguetas metáliques con bovedilles de lladriyu y rellenu de formigón. La cubierta ye plana, de llosa de formigón armao nos cuerpos llaterales. Nel cuerpu central la cubierta ye a dos agües con texa plana. Un lucernario acristaláu llevántase nel centru por aciu d'una cadarma de madera y teyadín realzáu.
Los cuerpos esternos sirvíen orixinalmente como sales de máquines de los dos castilletes. Cuando se construyeron les nueves sales de máquines exentes, pasaron a ser usaos como almacén, archivos llaborales, oficines y aseos polo xeneral. El cuerpu llateral Este sirvió, amás, pa la brigada de salvamentu, y l'oeste pa subestación tresformadora. El nucleu central allugaba los compresores que producíen l'aire qu'alimentaba los martiellos pa los llabores de picáu. Na actualidá sigue usándose parte de la subestación tresformadora.