Michel Ney, duque de Elchingen y príncipe de la Moscova , tamién llamáu Le Rougeaud («el rubicundo»), y Le Brave des braves («el valiente d'ente los valientes»), foi mariscal del exércitu de Francia y lluchó nes Guerres Revolucionaries Franceses y nes Guerres Napoleóniques.
Infancia y mocedá
Michel Ney yera hijo Pierre Ney, un toneleru de Saarlouis, Sarre, y de la so esposa Margarethe Grewelinger. El so padre yera amás veteranu de la Guerra de los Siete Años, polo que'l mozu Michel supo pela so boca cómo yera la vida del soldáu, anque ésti nunca la quixo pa él. Ney va recibir una educación básica nuna escuela de monxos agustinos, pero al ser la so madre d'orixe alemán, siempres foi perfectamente billingüe.
Siendo entá neñu, empezó a trabayar na oficina d'un importante comerciante de llicores de la rexón alemana del Sarre y depués como aprendiz de vendedor d'una fundición. Sicasí, en 1787 decide reorientar la so vida y apúntase voluntariamente al 5º de Húsares, en contra de los deseos del so padre.
Dende la so entrada nel Exércitu, Ney encarnó fielmente toles virtúes del soldáu: valiente, arrogante, abiertu y solidariu colos sos compañeros, que lu adoraben. Amás demostró dende'l primer momentu una gran capacidá pa entender los mecanismos d'una batalla, cuantimás la caballería y la infantería de primer llinia, polo que'l so ascensu na xerarquía militar foi meteóricu.
Les Guerres Revolucionaries
Cuando s'entama la primer coalición contra la Francia revolucionaria, Ney ye destináu a les órdenes del xeneral Kléber nel frente del Rin. Participa nos asedios de Valmy y Neerwinden, siendo xubíu a teniente en 1792 y a capitán en 1794. Encantáu de tene-y al so serviciu, Kléber fai-y xefe d'escuadrón y ayudante de campu. Los sos propios compañeros dan-y el nomatu de "el Infatigable", pero como yera pelirroxu tamién empieza a ser llamáu el rubicundo o Le Rougeaud.
Ye destináu al asediu de Mainz, onde va ser mancáu, pero rehúsa dase de baxa y caltiénse en primer llinia. Pol so valor, ye xubíu a xeneral de brigada en 1796 y asígnase-y el mandu d'un cuerpu de caballería. El 17 d'abril de 1797, mientres la batalla de Neuwied, Ney llanza una carga contra un destacamentu de llanceros austriacos que diben apoderase d'una batería de cañones, poniéndolos en fuga. Pero antes de poder reagrupar a los sos homes sufre un contraataque per parte de la caballería pesada austriaca, cayendo baltáu del so caballu. Ye fechu prisioneru, pero recupera la llibertá'l 8 de mayu en aceptándose el so intercambiu por otru xeneral austriacu.
Permanez nel frente de Mainz, onde en 1799 participa viviegamente en tomar de Frankfurt del Main, Hochstedt y Nidda. En Winterthur ye mancáu na zanca y la muñeca, polo que recibe una baxa temporal del serviciu activu, qu'aprovecha pa casase con Aglaé Auguié. La boda celebrar en Grignon y tuvo como testigu al xeneral René Savary. Cuando españa'l golpe d'Estáu del 18 de brumario, que lleva al poder a Napoleón, primero Ney amuesa'l so refugu. Sicasí, acuarta los sos impulsos contra'l nuevu Cónsul por conseyu de la so esposa, que yera una bonapartista convencida y amiga íntima de Hortensia de Beauharnais, la fía de Xosefina. Al traviés d'ella, Ney conoz personalmente a Napoleón, quedando esteláu pol nuevu home fuerte de Francia. Napoleón, pela so parte, tamién queda impresionáu por Ney, a quien dende entós va dir concediendo más y más responsabilidaes.
En recuperándose de les sos firíes, Ney ye destináu al exércitu del xeneral Victor Moreau, con quien llogra una gran victoria'l 3 d'avientu de 1800 na batalla de Hohenlinden. A partir de setiembre de 1802, Ney ye nomáu ministru plenipotenciario pa los asuntos helvéticos, lo que trai'l mandu supremu de les fuercies franceses destinaes en Suiza, según funciones alministratives y diplomátiques. Con gran habilidá, consigue evitar un conflictu armáu nel país alpín y gánase la reconocencia pública de Talleyrand.
Mientres esta dómina conoz a un teóricu bélicu, el xeneral suizu Henri Jomini, tamién historiador y analista bélicu, con quien entabla una fonda amistá. Criticóse descomanadamente la importancia ya influencia qu'esti home tuvo en Ney sobre cuestiones táctiques. Sicasí, pocos meses dempués Ney ye treslladáu a Boulogne, onde Napoleón encárga-y la instrucción d'un nuevu cuerpu de reclutes que va acabar convirtiéndose na Grande Armée (el Gran Exércitu).
Mariscal del Imperiu
thumb|right|175px|El campu de batalla delantre del Conventu de Elchingen. El 19 de mayu de 1804, nuna solemne ceremonia, Ney recibe de Napoleón el so cayáu de mariscal del Imperiu. Darréu ye destináu al frente del VI Cuerpu del Gran Exércitu, invadiendo Austria en 1805 y llogrando una gran victoria na batalla de Elchingen. Esti movimientu de Ney coordínase perfectamente cola batalla d'Ulm, onde Napoleón entartalla al exércitu austriacu. En payares d'esi añu Ney invade'l Tirol y conquista Innsbruck y Carintia en ganando al archiduque Xuan d'Austria. D'esta forma, el derrotáu emperador Francisco I d'Austria vese obligáu a roblar la paz.
En 1806 vuelve tomar parte activa na guerra contra Prusia. Na batalla de Jena dirixe un asaltu fronteru contra les llinies prusianes que fracasa, y bien pudiera ser el so final si'l mariscal Jean Lannes, que percibe la so situación, nun interviniera nel so sofitu. Tres Jena, Ney combate na batalla de Erfurt, pasando depués a dirixir el victoriosu asediu de Magdeburgu, que ye tomada en tan solu venticuatro hores. En llugar de detener al so exércitu avanza tres los pasos de Napoleón, lo que-y dexa intervenir a tiempu na batalla de Eylau, xusto nel momentu que el mariscal Murat lluchaba heroicamente pa evitar que l'exércitu francés fora estremáu en dos. La llegada de Ney provoca una retirada de les tropes ruses, de forma que la batalla acaba en tables. Les fuercies franceses taben tan exhaustas que Napoleón encarga al recién llegáu Ney la inspeición del campu de batalla, una inmensa llanura cubierta de nieve robrizo pola sangre. Asina, nel so informe va dicir: Quel massacre! Et sans resultat! («¡Qué masacre! ¡Y ensin resultancia!»).
La guerra contra Rusia sigue na batalla de Güttstadt, onde los 14000 homes de Ney ganen a 70000 rusos. Darréu, Napoleón asígna-y el mandu de l'ala derecha na aplastante victoria de Friedland. Como reconocencia a estos heroicos esfuercios, en 1808 Bonaparte nóma-y duque de Elchingen.
N'agostu de 1808 Ney ye unviáu a España col so VI Cuerpu del Gran Exércitu. Ellí queda al serviciu de Xosé Bonaparte, pero aína niégase a obedecer los sos órdenes, que considera desavenientes. Les sos tropes sofíten-y fielmente, y José protesta ante Napoleón. Cuando l'emperador entrevistar col so hermanu, en presencia de Ney espétalu: «El xeneral qu'obedeciera tales instrucciones sería un estúpidu». Asina, anque José permanez como rei d'España, el mandu militar queda en manes de los mariscales nomaos pol emperador.
Ney ye destináu a les órdenes del mariscal Masséna con quien invaden Portugal. Toma Ciudad Rodrigo, participa nel asediu a Almeida de Sayago y combate na batalla del ríu Côa. Tres la derrota sufrida na batalla de Buçaco acaba teniendo desavenencies col so nuevu comandante alrodiu de la manera más eficaz de dirixir la guerra. La presencia de Jomini, a quien noma xefe del so Estáu Mayor, non yá nun lu favorez, sinón que-y gana un nuevu enfrentamientu dientro del altu mandu, esta vegada col mariscal Soult. Dambos mariscales acúsenlu formalmente de insubordinación, lo que provoca qu'en 1810 Napoleón retírelu d'España y llámelu a París. Sicasí, pa gran prestu de Ney, l'emperador nun-y fai nengún reproche, sinón que lu esplica que la so decisión debíase tan solo al deséu de que nun hubiera más enfrentamientos a lo cimero de la escala de mandu.
La campaña rusa
thumb|left|Ney mientres la retirada de Rusia, por Adolphe Yvon. Ney foi alzáu al estatus de semidios tres la so conducta na retirada de Moscú. Cuando Napoleón toma la decisión d'invadir Rusia, pon a Ney al frente del III Cuerpu d'Exércitu. Mientres la primer parte de la Campaña, cuando los franceses avanzaben escontra Moscú, tuvo al cargu de la primer llinia de combate na batalla de Smolensk, onde recibe un disparu nel pescuezu. Sicasí, magar la so firida, afirma tar totalmente recuperáu y vuelve exhibir la so impresionante valentía na batalla de Borodino, polo que Napoleón nomó-y príncipe del Moscova.
Mientres la ocupación de Moscú, Ney ye partidariu de volver a entamar la marcha y escorrer al exércitu de Kutúzov, ente qu'otros mariscales como Berthier prefieren una retirada ordenada. Napoleón, finalmente, escueye permanecer na ciudá, decisión que va tener aciages consecuencies cuando ésta sía amburada polos mesmos rusos, lo que dexa a los franceses ensin cebera nin abrigu en plenu iviernu.
Napoleón vese entós obligáu a empecipiar la retirada a les bases de Polonia, encargando a Ney protexer la retaguardia. Mientres cuarenta díes siguíos hubo d'enfrentase a ataques incontrolables de la caballería cosaca rusa, dirixendo contraataques y plantegando dispositivos defensivos que consiguen caltener xuníu l'exércitu a pesar de sufrir miles de baxes. Al llegar al ríu Berezina, los inxenieros franceses son incapaces de tender a tiempu les pontes y la retaguardia francesa ye algamada pol gruesu de les tropes ruses, entablándose la célebre batalla del Berezina. Tolos homes de Ney cayen preses de la llerza y fuxen n'escorribanda, ente qu'él queda solo na so posición armáu col so sable y una bayoneta. El so llugarteniente echa en cara a los soldaos la so cobardía y encamiénta-yos a volver, pero namái consigue que dolce d'ellos permanezan na llinia de batalla. Rápido monten una trinchera tres la que se parapetan y dende ella llogren retrasar l'asaltu de los cosacos, lo que dexa fuxir a la mayor parte del exércitu. thumb|Ney na ponte de Kovno (pintura de Denis-August-Marie Raffet). Cuando los artificieros franceses vuelen les pontes pa evitar que los rusos sigan la persecución, Napoleón nun sabe entá si Ney pudo escapar o non, polo qu'esclama: «Tengo 300 millones de francos nes Tullerías. Bien... dar toos namás que me lo devuelvan». Poques hores dempués, Ney consigue presentase ante l'Emperador, informándo-y que foi'l postreru soldáu francés en cruciar la crucial ponte de Kovno, xustu antes de la so voladura, polo qu'un emocionáu Napoleón esclama: «Francia ta llena d'homes valientes, pero verdaderamente Ney ye'l más valiente d'ente los valientes. Ye'l Ajax de los Exércitos Imperiales».
De Rusia a Fontainebleau
Tres el desastre de Rusia, el mariscal Berthier llogró axuntar un nuevu exércitu imperial col cual Napoleón salió al pasu de los sos enemigos, no que sería la Campaña d'Alemaña, llibrada mientres tol añu de 1813. Ney permaneció xunto al Emperador, tomando parte activa na batalla de Weissenfels, siendo mancáu na batalla de Lützen y mandando l'ala izquierda francesa na batalla de Bautzen, onde fracasó al executar la maniobra envolvente entamada por Bonaparte. Toos estos enfrentamientos saldar con un trunfu napoleónicu, pero nengunu foi decisivu, una y bones la suerte de la guerra decidir na batalla de les Naciones, que tuvo llugar en Leipzig y que'l so resultáu foi una dura derrota francesa.