El francés de Suiza o francés suizu (en francés: français de Suisse) ye la variedá del francés que se fala na parte de Suiza conocida como Romandía (la rexón francófona de Suiza). El francés suizu nun tien de confundir se col francoprovenzal, otra llingua romance que se fala en Romandía, o col romanche que se fala nos Grisones.
Númberu de falantes Según datos de 2012, alredor de 1,8 millones de persones en Suiza (el 22,6% de la población total del país) falaba francés como llingua materna y alredor del 29,1% de la población tenía conocencies práutiques de francés.Censu suizu de 2012
Carauterístiques Les diferencies ente'l francés suizu y el francés de Francia son pequeñes y, na so mayoría, léxiques: un falante de francés suizu nun va tener problemes de comunicación con unu francés, y un falante francés namái se va atopar con unes cuantes pallabres estrañes al escuchar falar a un suizu francófono. El francés suizu difier del francés de Francia en menor grau que l'alemán suizu facer del alemán estándar. Sicasí, non siempres esto foi asina, pos la mayor parte de los dialeutos falaos na zona de Romandía sumieron y yá nun se falen nin s'usen.
Nun esiste un únicu francés suizu estandarizado: cada cantón (o inclusive cada ciudá, en dellos casos) utiliza un vocabulariu distintu, que suel provenir de la llingua rexonal local o del alemán, yá que Suiza ye predominantemente germanófona.
La mayor parte de les diferencies ente'l francés suizu y el francés estándar deber a los distintos sistemes políticos y alministrativos de Suiza y de Francia. Por casu:
La pallabra canton tien un sentíu distintu en cada país. En Suiza, los cantones son estaos constituyentes de la Confederación, ente qu'en Francia son agrupaciones de conceyos. En Francia, a un buzón de correos denominar boîte postale (BP), ente qu'en Suiza llámase-y case postale (CP). L'exame que tienen de realizar los estudiantes franceses al concluyir los sos estudios secundarios pa poder aportar a la universidá llámase Baccalauréat. En Suiza, esti exame denominar Maturité.
Otros exemplos:
El francés suizu comparte col francés belga numberoses traces léxiques distintivos, como l'usu de la pallabra septante pa setenta y nonante pa noventa, en contraposición a soixante-dix (lliteralmente "sesenta-diez") y quatre-vingt-dix (lliteralmente "cuatro-venti-diez") del sistema numbéricu francés. Amás, tamién se suel utilizar la pallabra huitante pa ochenta, en llugar de quatre-vingts (lliteralmente "cuatro-venti"), especialmente nos cantones de Vaud, Valais y Friburgu; el términu octante (del llatín octaginta) güei considérase estinguíu. Tamién, utilícense les pallabra déjeuner (almuerzu) y dîner (xinta) col mesmu significáu que tienen nel francés belga y el francés del Quebec, n'oposición al significáu que tienen en francés de Francia (xinta y cena, respeutivamente), que supuestamente se deba a los costume de Lluis XIV de llevantase al mediudía; vease vocabulariu del francés belga. Pa referise al teléfonu móvil, los suizos utilicen la pallabra Natel (acrónimu de Nationales Autotelefon) en llugar de portable. El francés de Suiza incorporó munchos xermanismos, un fenómenu que ye más evidente nes zones de la frontera llingüística, como'l Jura bernés, Gruyère o Neuchâtel. Ye'l casu de vattre et mouttre en llugar de père et mère ("padre y madre"), poutzer en llugar de nettoyer ("llimpiar"), speck en llugar de lard ("mantega") o witz en llugar de blague ("chiste").
Variedaes Nel oeste de Suiza, amás del predominante francés estándar, una pequeña minoría entá fala'l patois. Na Suiza francófona fálense mayoritariamente dialeutos francoprovenzales, a esceición del norte del cantón de Neuchâtel, el Jura bernés y el cantón del Jura, onde se falen dialeutos pertenecientes al grupu de les llingües d'oïl (al que tamién pertenez el francés estándar).
Exemplos Francés de Suiza Francés de Francia Español Notes action promotion ufierta especial, promoción adieu salut hola/adiós En Francia, "adieu" tien una connotación de "despidida" y namái s'usa cuando les persones nun se van volver a ver. En Suiza utilízase como un saludu informal cotidianu. attique dernier étage planta de riba, pisu cimeru bancomat distributeur automatique de billets caxeru automáticu Esti términu tamién ye d'usu corriente n'Italia. En Suiza, úsase bancomat pa los caxeros de les entidaes bancaries y postomat pa los caxeros de la empresa estatal de correos (El Poste). biffer rayer/barrer quelque chose d'écrit borrar, esaniciar, tachar bobet crétin (nome) o bête/stupide (axetivu) fatu (nome) o estúpidu (axetivu) boguet cyclomoteur ciclomotor bonnard sympa o bien bonu, prestosu, bien bonne-main pourboire mampurra Lliteralmente "bona mano". borne hydrante bouche d'ambure boca de quemes bourbine suisse-allemand suizu alemán mascogner tricher aux examens faer trampa/copiar nun exame carnotzet cave à vin/cellier/fumoir bodega Esta espresión tamién s'atopa en zones de Francia fronterices con Suiza (Alta Saboya) cheni désordre desorde chiquelette chewing-gum chicle, goma de mazcar collège (Xinebra) o gymnase (Vaud) lycée institutu d'enseñanza secundaria crousille tirelire hucha, alcancía cornet sac en plastique bolsa de plásticu En Francia, por "cornet" entiéndese un conu de xeláu. cutips coton-tige bastonín d'algodón, hisopu Por antonomasia de la marca comercial Q-tips. cycle collège colexu d'enseñanza media déjeuner petit-déjeuner almuerzu dent de lion pissenlit diente de lleón dîner déjeuner comida principal del día duvet couette edredón "Duvet" provién del fechu de que los edredones solíen tar rellenos de plumón (duvet). En Francia, "duvet" significa "sacu de dormir". s'encoubler se prendre les pieds dans quelque chose/trébucher zarapicar s'énuquer se briser la nuque desnucarse étude d'avocats cabinet d'avocats bufete d'abogaos faire la noce faire la fête dir de fiesta/xordia Esta espresión tamién esiste en Francia, anque equí'l so usu ye más amenorgáu y llindáu a les persones de mayor edá. fœhn sèche-cheveux secador de pelo El nome "fœhn" provién del vientu foehn. frouz Les Français persones de Francia, franceses Esta pallabra considérase peyorativa. fonds terrain o champs campu, terrenal fourre dossier/housse carpeta, funda En francés, "fourrer" significa "rellenar". galetas grenier desván, bufarda Tamién s'usa en zones alpines de Francia (Delfinado) giratoire rond-point, giratoire rotonda, glorieta Provién de "carrefour à sens giratoire", que se traduciría como "encruz xiratoriu" gouille flaque charcu linge serviette toalla En francés, "linge" ye un términu xenéricu que fai referencia a la ropa de vistir, la ropa de cama y les toallas. lolette tétine chupu mamen de jour assistante maternelle neñera, cuidadora natel (téléphone) portable teléfonu móvil nom de bleu ! nom de dieu ! ¡maldita sía! panosse serpillière fregona o mopa papier ménage papier essuie-tout servilleta de papel pive pomme de pin piña (de pinu) réclame espublicé anunciu publicitariu "Réclame" tamién esiste nel francés de Francia col mesmu significáu, anque ta en desusu. régie agence immobilière axencia inmobiliaria roye pluie agua royer pleuvoir llover sans autre sans plus attendre ensin demoranza santé à tes/vos souhaits ¡salú!, ¡jesús! (cuando espirria daquién) service je t'en/vous en prie de nada De "à votre service", que significa "al so serviciu". services couverts cubiertos signofile/indicateur clignotant intermitente (d'un vehículu) souper dîner cena tablard étagère estante uni (abreviatura de université) fac (abreviatura de faculté) universidá votation scrutin votación, eleiciones
Referencies
Enllaces esternos Termes régionaux de Suisse romande et de Savoie Lexique vaudois 2600 mots français-vaudois et vaudois-français "Le Petit Jean-Louis non-illustré" Petit lexique de patois Le français en Suisse Causons vaudois - Dico
Categoría:Dialeutos del francés Categoría:Llingües de Suiza