Up

Up ye una película d'animación y aventures producida por Walt Disney Pictures y Pixar Animation Studios, dirixida por Pete Docter, estrenada en 2009 y ganadora de dos premios Óscar. La trama rellata les aventures d'un vilbu d'edá avanzada llamáu Carl Fredricksen y de un neñu escultista que'l so nome ye Russell, quien viaxen a Tabayones del Paraísu, en Venezuela, nel interior d'una casa flotante suspendida con globos rellenos d'heliu.

Ye'l segundu llargumetraxe de Docter, quien primeramente había empobináu Monsters, Inc., y cuenta coles voces n'inglés d'Edward Asner, Christopher Plummer, Bob Peterson y Jordan Nagai. De la mesma, ye la décima producción de los estudios Pixar, según la primera n'exhibise en Disney Dixital 3D; na so proyeición en sales de cine, fíxose acompañar del curtiumetraxe Partly Cloudy. Tuvo proyeiciones en delles sales selectes con teunoloxía Dolby 3D. El so estrenu asocedió'l 29 de mayu de 2009 n'Estaos Xuníos, anque antes inauguró'l Festival de cine de Cannes d'esi añu, onde se convirtió na primer cinta animada o en tercer dimensión qu'abrió esti eventu.

Tres el so estrenu, llogró polo xeneral una crítica positiva: algamó un porcentaxe de 98% nel sitiu especializáu Rotten Tomatoes (que la calificó como la meyor película de 2009) y recaldó una cantidá cimera a 730 millones USD en tol mundu, fechu que la llevó a convertise na tercer película más esitosa de la productora, solo per debaxo de Finding Nemo (2003) y Toy Story 3 (2010). Tocantes a premios, amás del par de Óscares llograos, ye la segunda cinta animada que recibió una nominación como meyor película en felicidá premiación, dempués de Beauty and the Beast (1991). Otres reconocencies inclúin los Globos d'Oru nes categoríes de meyor película animada y meyor banda sonora, apurríos pola Asociación de la Prensa Estranxera de Hollywood.

Argumentu

Sinopsis Les primeres escenes retomen la infancia de Carl Fredricksen, un neñu cobarde y serio qu'idolatra al famosu esplorador Charles F. Muntz Jr, que les sos anécdotes suelen rellatase nunos informativos proyeutaos nes sales de cine de la dómina. Un día, n'allegando al cine pa mirar les nueves aventures de Muntz, Carl enterar de qu'esti foi acusáu de fabricar la cadarma d'una ave xigante, que afirmó qu'afayara en Tabayones del Paraísu. Ante l'afayu de la so supuesta mentira, perdió'l so emplegu. Sicasí, comprometióse a tornar a esi sitiu pa traer consigo un exemplar vivu d'esa ave y asina retomar la so reputación. La revelación de la mentira de Muntz atristaya al mozu Carl.

Poco dempués, Carl conoz a una neña enérxica y daqué escéntrica llamada Ellie, que coincidentemente tamién ye una fanática de Muntz. Esta confiésa-y el so deséu de treslladar el so club (allugáu nuna casa abandonada nel barriu) a un cantil con vista a Tabayones del Paraísu, a onde allegó Muntz. Carl promételu ayudar a concretar el so plan. Conforme les escenes avancen, ver a unos adultos Carl y Ellie contrayendo matrimoniu y viviendo onde enantes yera'l club d'ella, anque esta vegada restauráu por completu. Él trabaya como vendedor de globos, ente qu'ella consigue un emplegu nun zoolóxicu de la ciudá. De primeres, quieren tener hijo pero, dempués de que pierden un neñu, afayen que nun pueden tener más y empiecen a pensar más en viaxar. Magar dambos intenten aforrar pa poder allegar dalgún día a Tabayones, siempres terminen gastando lo que lleven aforráu en dalguna otra necesidá que se-yos va presentando. Más tarde, Ellie carez de secute y fina ensin que la pareya llogre llevar a cabu'l viaxe naguáu, daqué de lo que se llamenta fondamente Carl.

Preséntase agora a un Carl avieyáu, vilbu, solitariu y gurniador habitando la mesma casa, anque esta tópase arrodiada agora por una redolada urbanista de rascacielos y edificios prominentes. Unos contratistes que trabayen nuna zona cerca de la casa de Carl solicitáron-y mercar la so casa pa ocupar el terrén nuna nueva construcción, sicasí'l vieyu negar a vende-yos la so propiedá. Nuna ocasión, el vieyu manca a unu de los trabayadores por cuenta de que baltó por accidente'l buzón de corréu del so llar, lo cual causa que se-y unvie una orde xudicial onde se-y obliga a desallugar la so casa pa treslladase a una residencia nueva. Al nun haber otra alternativa, Carl ingenia encher decenes de miles de globos d'heliu un día antes de ser desallugáu, p'arreyar la casa a estos y poder llevá-yla consigo nos altores. Cuando esto asocede, y efeutivamente la casa llevantar del so sitiu, decatar de que tamién se traxo con él a Russell, un neñu que pertenez al grupu escultista denomináu «Esploradores desacobardaos», que poco antes aportunara a Carl por que lu ayudar a consiguir la medaya de «Ayuda a los mayores», la única que-y falta p'avanzar de grau escultista.

Con Russell como'l so únicu compañeru na travesía, Carl empobina la direición na que vuelen a bordu de la casa, similar a la planeación d'un avión. En pasando delles torgues rellacionaes cola fayadiza ascensión de la casa, incluyendo una nube llétrica, casi cayen por un ribayu al llegar a tierra firme, nuna zona apinada de cantiles y formaciones predreses. Llogren sobrevivir y Carl decide llevar la casa, entá flotante por dellos globos inflaos, arrecostines pa lo cual ensóbiase'l mangón de la mesma a la so cintura. El vieyu reconoz los Tabayones del Paraísu de lloñe, polo qu'espera llegar hasta ende primero que tolos globos desénchanse o españen, y la casa nun pueda treslladase más. Nel so percorríu, atopar con una ave alta y de plumes coloridas, a la cual Russell llapada Kevin (anque depués afayar que l'ave ye fema yá que tien de curiar de les sos críes), y con un perru que ye capaz de falar al traviés d'un collar electrónicu especial que lleva sobre'l pescuezu. Esti postreru diz llamase Dug. Magar Carl amuésase reticente a que dambos animales xúnanse-yos na so travesía, estos terminen acompañándolos. Antes de llegar al so destín, son interceptaos por un grupu de perros encabezáu por un dóberman llamáu Alfa. Al igual que Dug, son capaces de falar per mediu de los sos respeutivos collares. Carl enterar de que Dug tuvo comunicándose con ellos tou esi tiempu, daqué qu'Alfa y los sos acompañantes, el rottweiler Beta y el bulldog Gamma, revelen nel momentu. Los canes obligar a siguilos, sacante a Kevin que se despintó na azotea de la casa pocu antes por que nun lu vieren, p'atopase col so amu, un yá vieyu Muntz.

Una vegada que lleguen al llugar onde los perros indíquenlos, Carl reconoz al so ídolu de la infancia y saludar con allegría, non ensin antes notar que ye acompañáu de docenes de canes. Muntz ufiérta-yos atentamente encetar el so dirixible, Spirit of Adventure, que se topa aparcáu nuna cueva del sector. Mientres comen nel interior del dirixible, l'aventureru revéla-yos a Carl y a Russell que pasó enforma tiempu en Tabayones buscando a l'ave que prometió atopar, y pallo ye aidáu por tolos perros que vieron al llegar. Anque tamién dexa entever que nun-y esmolecería no absoluto'l bienestar de la criatura, con tal de recuperar la so reputación. Inocentemente, Russell infórmalu de Kevin, al topar semeyances ente esta y la criatura que busca Muntz. Carl decide fuxir del llugar xunto col neñu, pero Muntz se rehúsa a dexalos dir ensin qu'antes-y apurran al tal Kevin. Tres una persecución ente les rimaes y zones predreses del llugar, onde Carl, Russell y Kevin (que salió del so escondite) reciben l'ayuda de Dug, a la fin el villanu atrapar con ayuda de los sos perros y del dirixible, y priénde-y fueu a la casa de Carl.

Sabiendo que al llevase a Kevin yá nun lu fadiarán más, y escastando el fueu de la so casa, el vieyu considera tornar a Tabayones ensin importa-y más lo socedío, daqué que lu fadia a Russell, quien-y aportuna en tornar p'ayudar a l'ave. Nun ye sinón hasta que'l primeru llee l'álbum fotográficu de Ellie, específicamente unes páxines que nun viera onde ella-y estima pola aventura que significó ser maríos, y animándo-y a dir por nuevu aventures, Carl apuerta a rescatar a Kevin con ayuda del mozu escultista. Pa consiguir que la casa vuelva alzase nos aires, una y bones munchos de los globos españáronse debíu al fueu provocáu por Muntz, ver na necesidá de desallugar dellos muebles de la mesma. N'algamando al dirixible, Carl intercepta nel so interior a Muntz, pero esti postreru llogra prindar a Russell. Finalmente Carl maniobra'l dirixible y llogra rescatalo, lo cual poner a salvo xunto con Kevin y Dug na casa flotante. Dempués d'un fregáu ente Muntz y Carl, l'esplorador cayer del dirixible. A pesar de los sos intentos por rescatar la casa, que yá nun puede llexar y a la cual enferronóse col mangón, Carl opta por dexar la dir pa evitar que Kevin y Dug cayan del dirixible tamién.

Nes últimes escenes, ver a Carl, Dug y Russell mientres se despiden de Kevin y tornando a la ciudá a bordu del Spirit of Adventure. Carl apuerta a apurri-y la medaya faltante al nuevu. Momentos dempués, apaecen estos dos últimos, xunto con Dug, cuntando los automóviles d'un mesmu color que transiten por una de les cais de la ciudá, mientres comen un xeláu. Tamién se repara a la casa de Carl baxando ya instalándose en Cataras del Paraísu, colo cual de dalguna forma cumple'l deséu que tuviera Ellie desque ella y Carl yeren neños.

Temática Básicamente, la hestoria contién una temática d'amistá, lo cual vese reflexáu nes rellaciones ente Carl y Russell, y Dug y Kevin. Docter comentó que Up tamién tien venceyos cola so vida personal, yá que cuando yera neñu nun solía ser bien social, amás de que siempres -y gustó trabayar solo. Nel filme, Carl ye un vieyu solitario y gurniador que se ve envueltu de secute nuna aventura, na qu'escapa del so rutinariu estilu de vida «llexando aldu al paraísu», en referencia a Tabayones del Paraísu. Conforme trescurre la película, dase cuenta de que nun ta dafechu solo, al conocer a Russell, del cual «apriende delles lleiciones de vida y [entiendi] la importancia de les rellaciones sociales». En pallabres del direutor: «El mensaxe de la cinta ye que Carl piensa que yá se perdió l'aventura verdadera na vida, al nun poder dir a esos llugares exóticos y ver esos fantásticos escenarios. Pero a la fin, decatar que tuvo la meyor aventura de toes: la rellación que tuvo cola so esposa».

Repartu principal 230px|right|thumb|alt=Black and white image of an older man with white hair and wearing glasses looking off to the right.|El personaxe principal de Up, Carl Fredricksen, ta basáu en Spencer Tracy. Edward Asner como Carl Fredricksen: un vieyu estereotipáu de 78 años d'edá y protagonista de la película que, tres enviudar, decide entamar un viaxe a Tabayones del Paraísu xunto cola so casa flotante. El álter ego de Asner, Lou Grant, ayudó a concebir la personalidá de Carl, al sirvi-yos de guía a los responsables del guión pa permediar los aspeutos favorable y desfavorable del personaxe. Cuando Asner vio'l diseñu d'este, bromió y dixo: «Nun Paezo en nada». Cabo señalase que'l físicu de Carl ye reminiscente del actor Spencer Tracy, talo como apaeció en Guess Who's Coming to Dinner (1967), la so última película. Los productores optaron por editar el diálogu del protagonista por que contuviera oraciones curties, y una mayor bayura de consonantes, aspeutos que «consolidaren la idea de que Carl, tres la muerte de Ellie, ye un osu cafiante que foi espertáu en plena envernía».