Белару́ска-літоўскі дагаво́р 1920 го́да — сакрэтнае палітычнае пагадненне, заключанае паміж урадам Беларускай Народнай Рэспублікі і ўрадам Літоўскай Дэмакратычнай Рэспублікі 11 лістапада 1920 года ў горадзе Коўна.
Гістарычны кантэкст Увосень 1920 года абвастрыўся канфлікт паміж Польшчай і Літвой. 9 кастрычніка 1920 года польскія войскі пад камандаваннем генерала Люцыяна Жалігоўскага занялі Вільню і стварылі марыянеткавую дзяржаву Сярэдняя Літва. У гэтых умовах літоўскі ўрад напярэдадні вызначэння сваіх межаў і ўрэгулявання віленскай справы на міжнароднай арэне намагаўся згуртаваць у сваіх мэтах беларускі палітычны элемент, разлічваючы на яго падтрымку падчас магчымага плебісцыту ў Сярэдняй Літве.
Беларускі ўрад на чале з Вацлаў Ластоўскім, які знаходзіўся ў Коўне, са свайго боку шукаў базу і матэрыяльную падтрымку для сваёй дзейнасці. Перад падпісаннем палітычнага дагавора, 13 верасня 1920 года паміж бакамі быў заключаны фінансавы дагавор, паводле якога літоўскі ўрад выдзяляў ураду БНР пазыку ў памеры аднаго мільёна аўксінаў. Акрамя таго, беларускі бок атрымліваў значныя сродкі праз пасярэдніцтва Літвы ад Германіі на арганізацыю антыпольскіх партызанскіх атрадаў. Дагавор ад 11 лістапада стаў палітычным замацаваннем гэтага саюза.
Умовы дагавора Тэкст дагавора складаўся з дзесяці параграфаў. Згодна з імі, урад Беларускай Народнай Рэспублікі абавязваўся прыкласці ўсе высілкі, каб падчас магчымага плебісцыту на спрэчных паміж Літвой і Польшчай тэрыторыях мясцовыя жыхары-беларусы галасавалі на карысць Літвы. Пры гэтым падкрэслівалася, што дагавор не вырашае канчаткова пытанне беларуска-літоўскай мяжы. Прадугледжвалася, што мяжа будзе вызначана мірным шляхам пасля склікання правамоцнага прадстаўнічага збору Беларускай Народнай Рэспублікі. Да таго часу мясцовасці з пераважным беларускім насельніцтвам, якія апынуліся б у складзе Літвы, павінны былі кіравацца на асновах нацыянальна-тэрытарыяльнай аўтаноміі.
Беларускі бок згаджаўся на тое, каб яго вайсковыя фарміраванні, створаныя на літоўскай тэрыторыі, выкарыстоўваліся ўрадам Літвы для яе абароны. У сваю чаргу, літоўскі ўрад надаваў кіраўніцтву БНР і Радзе БНР афіцыйнае месца побыту з правам экстэрытарыяльнасці. Абодва ўрады абавязваліся аказваць адзін аднаму ўзаемную дыпламатычную падтрымку перад урадамі іншых дзяржаў, прычым Літва абяцала дапамогу БНР у атрыманні замежных пазык. Дагавор не меў абмежавання па тэрміне дзеяння і мог быць скасаваны толькі з папярэджаннем за шэсць месяцаў.
Падпісанты З беларускага боку дагавор падпісалі старшыня Рады народных міністраў БНР Вацлаў Ластоўскі, міністр юстыцыі Аляксандр Цвікевіч, член Рады БНР Язэп Варонка, а таксама ўпаўнаважаныя члены дэлегацыі консул у Украіне Аляксандр Галавінскі і Антон Аўсянік. З літоўскага боку свае подпісы паставілі віцэ-міністр замежных спраў Пятрас Клімас, дырэктар палітычнага дэпартамента Бронюс Балуціс, члены Устаноўчага сойма Вальдзямарас Чарняцкіс і Сіман Разенбаўмас, міністр без партфеля па беларускіх справах у Літве Дамінік Сямашка і доктар Юргіс Шаўліс.
Наступствы Дагавор даў часовую магчымасць ураду В. Ластоўскага разгарнуць актыўную дыпламатычную і прапагандысцкую дзейнасць. Абапіраючыся на дакумент, Ластоўскі выступаў з дэкларацыямі пра тое, што літоўскі ўрад гарантуе Віленшчыне краёвую аўтаномію з уласным соймам у Вільні, дзяржаўным фінансаваннем і поўным раўнапраўем беларускай мовы.
Аднак спадзяванні на стварэнне беларуска-літоўскай федэрацыі не спраўдзіліся. У сакавіку 1923 года Канферэнцыя паслоў Лігі Нацый канчаткова прызнала ўсходнія межы Польшчы, замацаваўшы Віленшчыну за польскай дзяржавай. Пасля гэтага палітычная каштоўнасць саюза для літоўцаў знізілася, фінансавая падтрымка беларускага ўрада ў выгнанні была спынена, а сам урад В. Ластоўскага ўвосень 1923 года вымушаны быў пераехаць з Коўна ў Прагу.
Крыніцы
Літаратура
Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Беларусі Катэгорыя:Міжнародныя дагаворы Літвы Катэгорыя:Беларуская Народная Рэспубліка Катэгорыя:1920 год у Беларусі Катэгорыя:З’явіліся ў 1920 годзе Катэгорыя:Падзеі 11 лістапада