Спас Игуменов е български възрожденски духовник и общественик от Македония, станал по-късно македонист и сърбоманин, ликвидиран от ВМОРО.

Биография

Роден е в 1849 година в Прилеп, а според други данни през 50-те години на XIX век в Охрид.Јован Павловски, 2006, Ми-Анова енциклопедија: З-Љ: - стр. 559. Става свещеник към Българската екзархия. Общината в града постига големи успехи в 1882 – 1883 година. С негово съдействие се подобрява финансовото положение на църквата, урежда се манастира Трескавец и се планира ново девическо училище и сиропиталище. През февруари 1885 година той е избран за председател на Българската община в Прилеп. След Сръбско-българската война в Прилеп са изпратени двама сръбски пропагандисти, които се срещат с Игуменов. За да го привлекат на своя страна, те предлагат общината да промени своето име на „Македонска православна община“. Целта им е тя да не бъде повече в лоното на Екзархията.Црквата „Свето Благовештение“ во времето на Српската Црква (Прв дел). Така той попада под влияние на сръбската пропаганда.Сосема противно од периодот 1867-1869 година, кога пробугарски ориентираните интелектуалци, на чело со М. Кусев, направија од Прилеп сигурно упориште на бугарштината, cera — во 1887 година — масовно беше покажан отпор против великобугарскиот притисок. По овој повод, српскиот конзул во Битола, Боди, пишуваше: „Во Прилеп по-стои силна незадоволничка струја, која брои околу 1.200 куќи, чиј главен водач е попот Спасе Игуманов. Тука Луѓето се отцепија од Егзархијата. Бидејјќи ни грчката Патријаршија не позволуваше словенско пеење во црквите, сакаа да образуваат автокефална црква. Во барањето на заштита, тие се опираа врз унијатите како< европски гаранта пред турските власти. Еден параклис на таа црква отвори во·Прилеп таа незадоволувачка партија, но тур ската власт го затвори и ги симна кандидата, на доставка од бугарската страна, каш божем таа партија е бунтовничка. Саздов, Томе (1970). Македонија, и посебно Прилеп, во времето на Марко К. Цепенков. Годишен зборник на Филозофскиот факултет 22, стр. 205–224. През 1887 година изготвят заедно със старейшината на сърбоманите в града Алекса Попов,Алекса Ковачевиќ (Алекса Попов), претседател на тогашната српска црковно-училишна општина во градот“, која се форми-рала во 1879 година...Врз основа на овие записи можеме да заклучиме дека кон крајот на XIX и почетокот на XX век во Прилеп се чувствувало засилено српско влијание, спротивставено на бугарската пропаганда. Со цел да продре посилно меѓу прилепското граѓанство, со помош на српските дипломатски служби било отворено српско училиште во градот во 1879 година. Откако српскиот образовен елемент се зацврстил, по неполни десет години се поставиле основите и на нов црковен субјект, покрај Патријаршијата и Егзархијата. Иницијативата за градење на параклисот била дадена уште во 1884 година од страна на Алекса Кочовиќ, претседател на тогашната српска црковно-училишна општина во градот. И овој аргумент оди во прилог на идентификувањето на Алекса Кочовиќ со Алекса Попов...За таа цел, се обидела да го добие на своја страна Алексија или Алекса Кочовиќ (Алекса По-пов), учител во прилепското село Тополчани, кој во 1856 година бил ракоположен за свештеник, а подоцна, во 1891 година, станал и претседател на српската училишна општина13. Тој се споменува како иницијатор за изградбата на црквата Св. Ки-рил и Методиј, каде службата би се изведувала на мајчин јазик. Поради ваквите негови ставови, тој дошол во судир со претпоставените на кои, во 1887 година, им рекол: „Убаво е човек да знае јазици и на другите народи, но кога во црква се чита и пее на мајчиниот јазик – ете од тоа немало поубаво на светот“...Резултатот било негово прогонување од парохијата на црквата „Свето Благовештение“ и назначување за свештеник во село Тополчани од страна на егзархистите. Изи-ритиран од ваквиот однос, неговиот син, свештеникот Јован, самостојно му се придружил и се приклучил кон неговите активности. На 2 јули истата, 1887 година, до османлиските власти, заедно со свештеникот Спасе Игуменов, напишале Изјава за отфрлање на Бугарската егзархија и осамостојување на црковна православна маке-донска општина, со барање: „Сакаме да имаме македонско народно училиште. Бидејќи не сме родум Бугари, затоа не познаваме ни Бугарска Ц.(рковна) Општина и ни нивните училишта. За религиозна заштита го познаваме папата, но без измени на догмите на православната црква“. Нивното барање во Цариград им било прифатли-во само без придавката македонска, со што Спасе Игуменов не се согласил Lucheska, Eli. “ПРВИЧНАТА ЦРКВА СВ. КИРИЛ И МЕТОДИЈ (ПАРАКЛИС) ВО ПРИЛЕП.” Balcanoslavica 48, Issue 1-2 48, no. 1-2 (2019): 141–146. и сина му Йона,Веќе на 2 јули истата година, заедно со Спасе Игуменов и Јован (Јон) подготвиле „Изјава“ во која децидно се наведувало дека сакаат да имаат свое, македонско училиште. Поради притисоците коишто ги трпеле од Егзархијата, тие се откажале од неа и од нејзините училишта. Српската пропаганда се обидела да го придобие поп Алекса на своја страна, особено „поради тоа штo тој е претседател на Прилепската општина“, па неговото влијание меѓу народот било големо (Џамбазовски, 1991, стр. 243). По неуспехот со барањата за создавање посебна македонска црква и училишта, Попов постепено се повлекол од општествениот живот. Сепак, тврдењата со кои се изедначуваат Алексија (Алекса) Кочовиќ со Алекса Попов, треба да се земат со резерва и да се потврдат со дополнителни истражувања. Славчо Ковилоски (2021). Записи на маргините: од книжевното наследство на манастирот Трескавец, стр. 107-112. призив до папския нунций в Цариград с искане да бъде призната отделна поместна Униатска община, но получават отказ.Драматична е историјата на овој потфат на прилепчаните да се здобијат со своја автокефална црква. Предводени од родољубивиот и мошне иницијативен поп Спасе Игуменов, тие се спротивставија на денационализаторските обиди на егзархиската прилепска општина; попот С. Игуменов го извести Егзархот во Цариград дека му ja откажува послушности прогласувајќи се за самостоен свештеник. Во одговор на тоа, Егзархот не само што набрзо го премести овој свештеник од Прилеп, при што попот С. Игуменов беше обвинет дека болеем проневерил пари на црквата, туку успеа и да му обезбеди затвор ска келија во Битола. Во таа положба упорниот поп С. Игуменов им се обрати за помош на солунските лазаристи, со чија помош беше пуштен од затвор. По излегувањето од битолскиот затвор, попот С. Игуменов уште пожестоко ja продолжи борбата против бугарштината. Toj се поврза со двајца српски агента во Прилеп, во резултат на што тој отпатува (со едниот од нив) во1 Цариград и стали во врска со грчкиот патријарх барајќи од него во Прилеп да се формира одделна самостојна македонска православна општина, под протекторот на Цариградската патријаршија. Патријархот, речиси, го прифати предлогот на попот С. Игуменов, но до недосогласувања дојде околу името на црковната општина во Прилеп. Патријархот бараше таа да ш носи името Православна прилепска општина, а попот С. Игуменов инсистираше во името на општината да се иајде место и за зборот македонска. Кота не успеа да го реализира своето барање спрема патријархот, попот С. Игуменов му се обрати за истата цел и на папскиот нунција, зашто без одредена црквено-административна припадност кон една од признаените цркви македонската црквена општина во· Прилеп не ќе можете да се одржи. Папскиот нунција се согласи со предлогот на попот С. Игуменов прилепската црковна општина да носи македонско име, но не го усвой барањето за автокефален статус на таа општина, кое исто така му го постави нашиот родољубив свештеник. Инаку, видни заслуги попот С. Игуменов имаше и во отворањето на македонски училишта на прилепскиот терен, во кои се користеа поетоечките учебници на македонски јазик, печатени од страна на српската Влада. Саздов, Томе (1970). Македонија, и посебно Прилеп, во времето на Марко К. Цепенков. Годишен зборник на Филозофскиот факултет 22, 205–224. В апела, подписалите го твърдят, че не са българи.На 2 јули истата, 1887 година, до османлиските власти, заедно со свештеникот Спасе Игуменов, напи-шале Изјава за отфрлање на Бугарската егзархија и осамостојување на црковна православна маке-донска општина, со барање: „Сакаме да имаме македонско народно училиште. Бидејќи не сме родум Бугари, затоа не познаваме ни Бугарска Ц.(рковна) Општина и ни нивните училишта. За религиозна заштита го познаваме папата, но без измени на догмите на православната црква“.. Lucheska, Eli. “ПРВИЧНАТА ЦРКВА СВ. КИРИЛ И МЕТОДИЈ (ПАРАКЛИС) ВО ПРИЛЕП.” Balcanoslavica 48, Issue 1-2, vol. 48, no. 1-2, 2019, pp. 141–146.

В резултат на отцепническата си дейност е преместен по настояване на екзархийските власти в Битоля, а след това в Скопие.Спасе Игуменов, по налог на Егзархијата бил протеран од турските власти во Битола, а потоа во Скопје. Во Скопје се срет- нал со митрополитот Теодосиј и водел разговори околу обновата на Охридската архиепископија. Д-р Славко Димевски, Митрополитот скопски Теодосиј – Живот и дејност – (1846 – 1926), Скопје 1965, стр. 145. При престоя си в Скопие през 1890 година се среща с Теодосий Скопски, който го запознава със своите идеи за отцепване от Екзархията с помощта на Сърбия, а при неуспех за евентуална уния с Рим. След провала на Теодосий Скопски се покайва за причастността си към опитите за разкол. През 1891 година в цариградския вестник „Новини“ е публикувано „Явно опровержение от священник Спас Игуменов“ в отговор на обвинения, че е съучастник и деец на униатска и сръбска пропаганда, той заявява: „Съ гордость исповѣдвамъ българската си народность и признавамъ духовното вѣдомство на Святата Българска Екзархия въ Цариградъ“.Мария Полимирова, Цетинските инкунабули в България, Дългият осемнадесети век, том:Книгите като събития в Европа и Османската империя (XVII–XIX в.), брой 3, редактор/и:Н. Александрова, Р. Заимова, А. Алексиева, 2020, стр.:130-155, ISSN (online): 2603-4492, ISBN: 978-619-91614-0-1.