Bosna u ranom i početku kasnog srednjeg vijeka bila je zemlja koja se prvobitno nalazila u gornjim i srednjim predjelima doline rijeke Bosne.
U početku je tom cjelinom upravljao knez, a kasnije i ban, od najmanje 838. godine kada je zabilježeno prvo spominjanje njenog vladara kneza Ratimira koji je vladao područjem današnje srednje i istočne Bosne i Hercegovine.
Nastanak Nakon propasti prvog Avarskog kaganata, uzrokovanog porazom 626. u Carigradu, Avari su bili prisiljeni napustiti Balkansko poluostrvo i teritorije pod nominalnim vlašću Bizanta. Od tog trenutka počinje stapanje kulturnih, etničkih i političkih jedinica u nova jezgra poznata u historiji pod imenom sklavinije. U tom procesu sudjeluju novopridošli Južni Slaveni i ilirsko starosjedilačko romanizirano stanovništvo. Prevagu su odnijeli Slaveni, nametnuli svoj jezik i postali vladajući društveni sloj. Bez obzira na broj koji nije bio nikako zanemarljiv, starosjedioci su imali sporednu ulogu, ali su njihove karakteristike ipak ušle u genetske karakteristike novih narodnosno-političkih fenomena.
Slaveni su u 6. vijeku naselili čitav zapadni Balkan, uključujući Bosnu. O upravljanju carstvom (DAI; 949-960) spominje Bosnu (/Bosona) kao "malu zemlju" Historijske i arheološke informacije o ranosrednjovjekovnoj Bosni su oskudne. Prema DAI, u Bosni su postajala dva naseljena grada Katera i Desnik. Katera je identificirana kao Kotorac kod Sarajeva, međutim arheološki bez osnova prema ; moguće da je to bio Kotor Varoš (lokalitet Bobac ili Bobos), mada do danas nema ranosrednjovjekovnih nalaza.
Desnik ostaje neidentificiran, ali se smatra da je blizu Dešnja. Utvrđeno je da se srednjovjekovni bosanski politet protezao od sarajevskog polja na jugu do zeničkog polja na sjeveru, a istočna granica je bila dolina Prače prema Drini, zapadna duž doline Lepenice i Lašve. Vjeruje se da je nukleus u kojem se razvila prvobitna bosanska država smješten u Visočkoj dolini. Poznato je da je prvi poznati vladar Bosne knez Stjepan Bosanski vladao današnjim područjem sarajevskog i visočkog polja.Teritorijalno širenje imena Bosna u prvim stoljecima razvitka, "Studije o teritorijalnopolitickoj organizaciji srednjovjekovne Bosne", Svjetlost, Sarajevo 1982, 31-34 Mjesto zvano Bosna se spominje u u 17 srednjovjekovnih izvora, a Pavao Anđelić je tu Bosnu definisao naseljem tipa teritorijalne općine.
Nakon smrti srpskog vladara Časlava koji je osvojio Bosnu (otprilike 927-960) Bosna je postala politički nezavisna. Bugarska je na kraju 10. vijeka nakratko pokorila Bosnu, nakon čega je postala dio Bizantijskog carstva. Nakon što je ban Borić sudjelovao u Ugarsko-Bizantskom ratu, bio je priznat od strane Bizantskog carstva, ali je vjerovatno ova vladavina bila samo nominalna (1167-1180). Zbog planinskog terena, Bosna je bila prilično nepristupačna i nije imala razvijene puteve, tako da je lokalna vlastela mogla da nastavi voditi svoju politiku, posebno u dijelu župe Bosna što je obuhvatalo područja Visokog, Zenice, Sutjeske i Vrhbosne. Nakon što je ban Borić preuzeo vlast, to je označilo početak Bosanske banovine, koja će postati de facto nezavisna država kroz većinu svoje historije.
Također pogledajte
Bosanska banovina Bosansko kraljevstvo Usora Gornja Bosna Soli Lašva (župa) Lepenica (župa) Vrhbosna (župa) Visoko u srednjem vijeku Trstivnica Početak državotvornosti srednjovjekovne Bosne
Reference
Izvori
Vego, Marko (1982), Postanak srednjovjekovne bosanske države (jezik: srpskohrvatski), Svjetlost Filipović, Milenko S. (2002), Visočka nahija (jezik: srpski), Mak
Kategorija:Srednjovjekovna Bosna Kategorija:Srednjovjekovna bosanska država Kategorija:Politička historija srednjovjekovne Bosne Kategorija:7. vijek u Bosni Kategorija:8. vijek u Bosni Kategorija:9. vijek u Bosni Kategorija:10. vijek u Bosni Kategorija:11. vijek u Bosni Kategorija:12. vijek u Bosni