No, često zabilježeno kao Noh (能, Nō, izvedena od kinesko-japanske riječi za "vještinu" ili "talenat") je glavni oblik klasične japanske plesne drame koja se izvodi od 14. stoljeća. Razvili su ga Kan'ami i njegov sin Zeami, to je najstarija velika pozorišna umjetnost koja se i danas redovno izvodi. Iako se termini No i nōgaku ponekad koriste naizmjenično, nōgaku obuhvata i No i kyōgen. Tradicionalno, potpuni nōgaku program uključivao je nekoliko Noh predstava sa komičnim kyōgen predstavama između; skraćeni program od dvije Noh drame sa jednim kyōgen komadom postao je uobičajen danas. Po želji, ritualna predstava Okina može biti predstavljena na samom početku nōgaku prezentacije.
No se često zasniva na pričama iz tradicionalne književnosti s natprirodnim bićem koje se transformiše u ljudski oblik kao junak koji pripovijeda priču. No integriše maske, kostime i različite rekvizite u plesnu predstavu, za koju su potrebni visoko obučeni glumci i muzičari. Emocije se prvenstveno prenose stilizovanim konvencionalnim pokretima, dok ikonske maske predstavljaju uloge poput duhova, žena, božanstava i demona. Napisan na kasnom srednjem japanskom, tekst "živo opisuje obične ljude od dvanaestog do šesnaestog vijeka". Imajući snažan naglasak na tradiciji, a ne na inovaciji, No je izuzetno kodificiran i reguliran.
Historija desno|mini| Najstarija Noh pozornica na svijetu u Miyajimi mini|Karaori odeća, period Edo, 18. stoljeće, dizajn bambusa i krizanteme na crveno-bijeloj kariranoj podlozi
Porijeklo Kanji za Noh označava "vještinu", "zanat" ili "talenat", posebno u oblasti izvedbenih umjetnosti u ovom kontekstu. Riječ No se može koristiti sama ili uz gaku (; zabava, muzika) da se formira reč nōgaku . No je klasična tradicija koju danas mnogi visoko cijene. Kada se koristi sam, No se odnosi na historijski žanr pozorišta koji je nastao iz sarugakua, japanske teatarske forme koja podsjeća na savremeni cirkus, sredinom 14. vijeka i nastavlja da se izvodi i danas.
Jedan od najstarijih preteča Noa i Kjogena je sangaku, koji je u Japan unesen iz Kine u 8. vijeku. U to vrijeme, termin sangaku se odnosio na različite vrste performansa koje su uključivale akrobate, pjesmu i ples, kao i komične skečeve. Njegovo naknadno prilagođavanje japanskom društvu dovelo je do njegove asimilacije drugih tradicionalnih oblika umjetnosti." Razni elementi izvedbene umjetnosti u sangakuu, kao i elementi dengakua (seoske proslave koje se izvode u vezi sa sadnjom riže), sarugakua (popularna zabava uključujući akrobacije, žongliranje i pantomimu), shirabyoshi (tradicionalni plesovi koje izvode plesačice na Carskom dvoru u 12. vek), gagaku (muzika i ples koji se izvode na carskom dvoru počevši od 7. veka) i kagura (drevni šintoistički plesovi u narodnim pričama) evoluirali su u No i kyōgen .
Studije o genealogiji glumaca No-a u 14. vijeku pokazuju da su oni bili članovi porodica specijalizovanih za scenske umetnosti. Prema legendi, Konparu školu, koja se smatra najstarijom tradicijom No-a, osnovao je Hata no Kawakatsu u 6. vijeku. Međutim, osnivač škole Konparu, koja je široko prihvaćena među historičarima, bio je Bishaō Gon no Kami (Komparu Gonnokami) tokom Nanboku-chō perioda u 14. vijeku. Prema genealoškoj karti škole Konparu, Bishaō Gon no Kami je potomak nakon 53 generacije Hata no Kawakatsua. Konparu škola je potekla od sarugaku trupe koja je igrala aktivne uloge u Kasuga-taisha i Kofuku-ji u provinciji Yamato .Konparu school. The Noh.comShite-kata. The Noh.comKotobank, Konparu school. The Asahi Shimbun
Druga teorija, koju je napisao Shinhachirō Matsumoto, sugerira da je No potekao od izopćenika koji se bore da zatraže viši društveni status služeći se onima na vlasti, odnosno novoj vladajućoj klasi samuraja tog vremena. Prenos šogunata iz Kamakure u Kjoto na početku perioda Muromachi označio je sve veću moć klase samuraja i ojačao odnos između šogunata i dvora. Kako je No postao omiljena umjetnička forma shōguna No je mogao postati dvorska umjetnička forma kroz ovaj novoformirani odnos. U 14. veku, uz snažnu podršku i pokroviteljstvo šoguna Ashikage Yoshimitsua, Zeami je uspio da uspostavi No kao najistaknutiju pozorišnu umjetnost tog vremena.
Osnivanje No-a od strane Kan'amija i Zeamija U 14. vijeku, tokom perioda Muromachi (1336. do 1573.), Kan'ami Kiyotsugu i njegov sin Zeami Motokiyo reinterpretirali su različite tradicionalne izvedbene umjetnosti i dovršili No u značajno drugačijem obliku od tradicionalnog, u suštini dovodeći No u sadašnji oblik. Kan'ami je bio renomirani glumac sa velikom svestranošću igrajući uloge od gracioznih žena i 12-godišnjih dječaka do snažnih muškaraca. Kada je Kan'ami prvi put predstavio svoj rad 17-godišnjem Ashikagi Yoshimitsuu, Zeami je bio dijete glumac u njegovoj predstavi, oko 12 godina. Yoshimitsu se zaljubio u Zeamija i njegov položaj naklonjenosti na dvoru je doveo do toga da se No nakon toga često izvodi za Yoshimitsua.
Konparu Zenchiku, koji je bio praunuk Bishaō Gon no Kamija, osnivača škole Konparu, i suprug Zeamijeve kćeri, ugradio je elemente wake (poezije) u Zeamijev Noh i dalje ga razvio.Kotobank, Konparu Zenchiku. The Asahi Shimbun
Do ovog perioda, među pet glavnih škola Noha, osnovane su četiri: Kanze škola, koju su osnovali Kan'ami i Zeami; škola Hōshō koju je osnovao Kan'amijev najstariji brat; škola Konparu; i Kongō škola. Sve ove škole bile su potomci sarugaku trupe iz provincije Yamato. Ashikaga šogunat je podržavao samo Kanze školu među četiri škole.Noh schools. Wagokoro.
Tokugawa era Tokom Edo perioda, No je nastavio biti aristokratska umjetnost koju su podržavali šoguni, feudalci (daimyōs), kao i bogati i sofisticirani obični ljudi. Dok su kabuki i joruri popularni srednjoj klasi bili fokusirani na novu i eksperimentalnu zabavu, No je nastojao da očuva svoje uspostavljene visoke standarde i istorijsku autentičnost i ostao je uglavnom nepromijenjen tokom cijele ere. Da bi se uhvatila suština predstava velikih majstora, svaki detalj u pokretima i položajima su reproducirali drugi, što je općenito rezultiralo sve sporijim, ceremonijalnim tempom s vremenom.
U ovoj eri, Tokugawa šogunat je imenovao Kanze školu za odgovornu za četiri škole. Kita Shichidayū (Shichidayū Chōnō), No glumac Konparu škole koji je služio Tokugawa Hidetadi, osnovao je Kita školu, koja je bila posljednja osnovana od pet velikih škola.
Moderni Noh nakon Meiji ere mini|U No teatru, 1891. Ogata Gekkō Pad Tokugawa šogunata 1868. godine i formiranje nove, modernizirane vlade rezultirali su prestankom finansijske podrške od strane države, a cijelo polje No doživjelo je veliku finansijsku krizu. Ubrzo nakon Meiji restauracije i broj No izvođača i No pozornica su se uveliko smanjili. Podrška carske vlade je na kraju ponovno zadobijena dijelom zbog No-ove privlačnosti stranim diplomatama. Kompanije koje su ostale aktivne tokom Meiji ere takođe su značajno proširile No-ov domet tako što su opsluživale širu javnost, nastupajući u pozorištima u većim gradovima kao što su Tokio i Osaka .
Godine 1957. japanska vlada je označila nōgaku kao važno nematerijalno kulturno dobro, koje pruža određeni stepen pravne zaštite tradiciji kao i njenim najuspješnijim praktičarima. Nacionalni No teatar koji je osnovala vlada 1983. godine održava redovne predstave i organizuje kurseve za obuku glumaca za glavne uloge nōgakua . No je upisan 2008. godine na Reprezentativnu listu nematerijalnog kulturnog naslijeđa čovječanstva UNESCO-a kao Nōgaku teatar.
Iako se termini nōgaku i No ponekad koriste naizmjenično, definicija japanske vlade " nōgaku " teatra obuhvata i No predstave i kyōgen predstave. Kyōgen se izvodi između No predstava u istom prostoru. U poređenju sa No-om, " kyōgen se manje oslanja na upotrebu maski i izveden je iz duhovitih drama sangakua, što se ogleda u njegovim komičnim dijalozima."
Žene u No teatru Tokom Edo perioda, sistem esnafa se postepeno zaoštravao, što je uglavnom isključivalo žene iz No-a, osim nekih žena (kao što su bile kurtizane) koje su izvodile pjesme u marginalnim situacijama. Kasnije, u Meiji eri, No izvođači su podučavali bogate ljude i plemiće, a to je dovelo do više mogućnosti za izvođačice jer su žene insistirale na ženskim predavačicama. Početkom 1900-ih, nakon što je ženama bilo dozvoljeno da se učlane u muzičku školu u Tokiju, pravila koja zabranjuju ženama da se pridruže raznim školama i udruženjima u No-u su ublažena. Godine 1948. prve žene su se pridružile Udruženju Nohgaku izvođača. Godine 2004. prve žene su se pridružile Udruženju za japanske no predstave. Od 2007. godine, Nacionalno pozorište No počelo je svake godine da predstavlja redovne programe ženskih izvođačica. U 2009. godini bilo je oko 1200 muških i 200 ženskih profesionalnih No izvođača.
Jo-ha-kyū Koncept jo-ha-kyū diktira bukvalno svaki element No-a uključujući sastavljanje programa predstava, strukturiranje svake predstave, pjesme i plesove unutar predstava, te osnovne ritmove unutar svake No izvedbe. Jo znači početak, ha znači prekid, a kyū znači brz ili hitan. Termin je nastao u gagaku, drevnoj dvorskoj muzici, da bi označio postepeno rastući tempo i usvojen je u različitim japanskim tradicijama uključujući Noh, ceremoniju čaja, poeziju i aranžiranje cvijeća.
Jo-ha-kyū je inkorporiran u tradicionalni No program sa pet igranja. Prva predstava je jo, druga, treća i četvrta predstava su ha, a peta predstava je kyū. U stvari, pet kategorija kreirano je tako da program predstavlja jo-ha-kyū kada se odabere po jedna predstava iz svake kategorije i izvede redom. Svaka predstava se može podijeliti na tri dijela, uvod, razvoj i zaključak. Igra počinje sporim tempom na jo, postaje nešto brža na ha, a zatim kulminira u kyū .
Izvođači i uloge mini|Kanze Sakon (1895 – 1939), vođa (sōke) škole Kanze Glumci počinju školovanje kao mala djeca, tradicionalno u dobi od tri godine.
Trening Zeami je izolovao devet nivoa ili tipova No-a koji djeluju od nižih stepenova koji stavljaju naglasak na kretanje i nasilje do viših stupnjeva koji predstavljaju otvaranje cvijeta i duhovne snage.
U 2012. postoji pet postojećih škola No glume pod nazivima Kanze (観世), Hōshō (宝生), Komparu (金春), Kongō (金剛) i Kita (喜多), koje treniraju shite glumce. Svaka škola ima svoju iemoto porodicu koja nosi naziv škole i smatra se najvažnijom. Iemoto ima moć kreiranja novih predstava ili modifikacije tekstova i načina izvedbe. Waki glumci se školuju u školama Takayasu (高安), Fukuou (福王) i Hōshō (宝生). Postoje dvije škole koje treniraju kyōgen, Ōkura (大蔵) i Izumi (和泉). Jedanaest škola obučava instrumentaliste, a svaka je specijalizovana za jedan do tri instrumenta.
Udruženje Nohgaku izvođača (Nōgaku Kyōkai), u koje su registrovani svi profesionalci, striktno štiti tradiciju prenošenu od njihovih predaka. Međutim, nekoliko tajnih dokumenata škole Kanze koje je napisao Zeami, kao i materijali Konparua Zenchikua, rasprostranjeni su širom zajednice teoretičara japanskog teatra.
Uloge desno|mini|250x250piksel| No pozornica. Centar: shite ; naprijed desno: waki ; desno: osmočlani jiutai (hor); zadnji centar: četiri hayashi-kata (muzičari); pozadi lijevo: dva kōken (pozorne ruke) Postoje četiri glavne kategorije No izvođača: shite, waki, kyōgen i hayashi .Other Roles. The Noh.com
Shite (仕手, シテ). Shite je glavni protagonist, odnosno glavna uloga u predstavama. U predstavama u kojima se shite pojavljuje prvo kao čovjek, a zatim kao duh, prva uloga je poznata kao mae-shite, a kasnija kao nochi-shite . Shitetsure (仕手連れ, シテヅレ). Shite-ov pratilac. Ponekad je shitetsure skraćeno u tsure (連れ, ツレ), iako se ovaj izraz odnosi i na shitetsure i na wakitsure . Kōken (後見) su scenski radnici, obično jedna do tri osobe. Jiutai (地謡) je hor koji se obično sastoji od šest do osam ljudi. Waki (脇, ワキ) igra ulogu koja je pandan ili prepreka shite-u . Wakitsure (脇連れ, ワキヅレ) ili Waki-tsure je pratilac wakija .