Rak jednjaka je rak koji nastaje uj jednjaku — cijevi za hranu koja prolazi između ždrijela i želuca. Simptomi često uključuju poteškoće kod gutanja i gubitka težine. Ostali simptomi mogu uključivati bol pri gutanju, promukao glas, uvećani limfni čvorovi ("žlijezde") oko ključnih kostiju, suhi kašalj i moguće iskašljavanje ili povraćanje krvi.
Tipovi Dva glavna podtipa bolesti su jednjački karcinom skvamoznih ćelija (često skraćeno ESCC),koji je češći u svijetu u razvoju i jednjački adenokarcinom (EAC), koji je češći u razvijenom svijetu. Javljaju se i brojni manje uobičajeni tipovi. Karcinom jednjačkih pločastih ćelija nastaje iz epitelnih ćelija koje oblažu jednjak. Adenokarcinom nastaje iz žljezdanih ćelija u donjoj trećini jednjaka, često tamo gdje su se već transformirao u tip crijevnih ćelija (stanje poznato kao Barrettov jednjak). Uzroci skvamoznog tipa uključuju duhan/pušenje, alkohol, veoma topla pića, lošu ishranu i žvakanje areka oraha. Najčešći uzroci tipa adenokarcinoma su pušenje duhana, gojaznost i refluks kiseline.
Tiopovi tumora Planokarcinom jednjaka Adenokarcinom jednjaka
Ostali tumori jednjaka Manje česti maligni tumori jednjaka su: karcinom vretenastih ćelija (slabo diferencirana varijanta planoćelijskog karcinoma), varikozni karcinom (dobro diferencirana varijanta planoćelijskog karcinoma): 300px|mini|Dijagram koji raka jednjaka u naprednoj fazi bolesti sa metastazama u jetri pseudosarkom, mukopidermoidni karcinom, adenoskvamozni karcinom, cilindrom (adenoidne cistasti karcinom), primarni karcinom svijetlih ćelija, horiokarcinom, karcinoidni tumor, sarkom primarni maligni melanom.
Metastatski tumori jednjaka Metastatski tumori čine oko 3% tumora jednjaka. Melanom i rak dojke najčešće metastaziraju u jednjaku; ostali tumori čine rak glave i vrata, pluća, želuca, jetre, bubrega, prostate, testisa i kostiju. Ovi kanceri obično zahvataju vezivnu stromu oko jednjaka, dok primarni tumori jednjaka počinju svoj rast u njeovoj mukozi ili submukozi.
Znakovi i simptomi Istaknuti simptomi se obično ne pojavljuju sve dok se rak ne infiltrira na preko 60% obima jednjačke cijevi, do kada je tumor već u poodmakloj fazi. Početak simptoma obično je uzrokovan sužavanjem cijevi zbog fizičkog prisustva tumora.
Prvi i najčešći simptom obično su poteškoće pri gutanju, koje se često javljaju prvo sa čvrstom hranom, a kasnije sa mekšom i tečnostima. U početku bol pri gutanju manje je uobičajena. Gubitak težine je često početni znak u slučajevima karcinoma skvamoznih ćelija, iako ne obično u slučajevima adenokarcinoma. Eventualni gubitak težine zbog smanjenog apetita i pothranjenosti je uobičajen. Bol iza grudne kosti ili u epiželučanoj regij regiji oko trbuha se često osjeća kao žgaravica. Bol često može biti jak, a pogoršava se kada se hrana bilo koje vrste proguta. Drugi znak može biti neuobičajeno hrapav, kreštav ili promukao kašalj, kao posljedica tumora koji zahvata rekurentni larinksni nerv.
Prisustvo tumora može poremetiti normalne kontrakcije jednjaka prilikom gutanja. To može dovesti do mučnina i povraćanja, regurgitacija hrane i kašlja. Također postoji povećan rizik od aspiracijske pneumonije zbog ulaska hrane u disajne puteve kroz abnormalne veze (fistula) koje se mogu razviti između jednjaka i traheje (dušnika). Rani znakovi ove ozbiljne komplikacije mogu biti kašalj nakon pijenja ili jela. Površina tumora može biti krhka i krvariti, što može uzrokovati povraćanje krvi. Kod uznapredovale bolesti javlja se kompresija lokalnih struktura, što dovodi do problema kao što su opstrukcija gornjih disajnih puteva i sindrom gornje šuplje vene. Može se javiti hiperkalcemija (višak kalcija u krvi).
Ako se rak proširio negdje drugdje, mogu se pojaviti simptomi povezani s metastatskom bolešću. Uobičajena mjesta širenja uključuju obližnje limfne čvorove, jetru, pluća i kosti. Metastaze u jetri mogu uzrokovati žuticu i oticanje abdomena (ascites). Metastaze u plućima mogu uzrokovati, između ostalih simptoma, otežano disanje zbog viška tekućine oko pluća (pleurski izljev) i dispneju (osjećaji često povezani s oštećenim disanjem).
Uzroci Dva glavna tipa (tj. karcinom skvamoznih ćelija i adenokarcinom) imaju različite skupove faktora rizika. Karcinom skvamoznih ćelija je povezan faktorima životnog stila kao što su pušenje duhana i alkohol. Adenokarcinom je povezan sa efektima dugotrajnog refluksa kiseline. Duhan je faktor rizika za oba tipa. Oba tipa su češća kod ljudi starijih od 60 godina.
Skvamozni karcinom Dva glavna faktora rizika za karcinom skvamoznih/pločastih ćelijaa jednjaka su duhan (pušenje ili žvakanje) i alkohol. Kombinacija duhana i alkohola ima snažan sinergijski efekt. Neki podaci pokazuju da je oko polovina svih slučajeva uzrokovana pušenjem, a oko jedne trećine alkoholom, dok je više od tri četvrtine slučajeva kod muškaraca uzrokovano kombinacijom pušenja i obilnog alkoholiziranja. Rizici s alkoholom povezani su sa njegovim aldehidnim metabolitom i mutacijama u određenim srodnim enzimima. Takv metaboličke varijante su relativno česte u Aziji.
Ostali relevantni faktori rizika uključuju redovnu konzumaciju veoma toplih napitaka (preko 65 °C ili 149 °F) i gutanje kaustične supstance. Visok nivo izloženosti nitrozaminima u ishrani (hemijski spojevi u duhanskom dimu i određenim namirnicama) takođe se čini relevantnim faktorom rizika. Čini se da nepovoljni obrasci ishrane uključuju izlaganje nitrozaminima putem mesnih prerađvima i mesa sa roštilja, kiselog povrća itd., kao i nizak unos svježe hrane.< ref name=WCR2014/> Ostali povezani faktori uključuju nutritivne nedostatke, nizak socioekonomski status i lošu higijenu usne duplje. Žvakanje betel orah (areca) je važan faktor rizika u Aziji.
Fizička trauma može povećati rizik. Ovo može uključivati i ispijanje veoma toplih napitaka.
Adenokarcinom thumb|Rak jednjaka (donji dio) kao posljedica Barrettovog jednjaka Preovladavajuća incidencija kod muškaraca je posebno jaka kod ovog tioa karcinoma jednjaka, koji se javlja oko 7–10 puta češće nego kod žena ova neravnoteža može biti vezana za osobenosti interakcije ostalih poznatih faktora rizika, u ključujući i kiselinski refluks gojaznost.
Dugotrajni erozivni efekti kiselinskog refluksa (izuzetno uobičajeno stanje, također poznato kao gastroezofagusna refluksna bolest ili GERB) snažno su povezani s ovim tipom raka. Dugotrajno GERB može izazvati promjenu tipa ćelije u donjem dijelu jednjaka, kao odgovor na eroziju njegove skvamozne sluznice. Ovaj fenomen, poznat kao Barrettov jednjak, izgleda da se pojavljuje oko 20 godina kasnije kod žena nego kod muškaraca, vjerovatno zbog hormonskih faktora. Na mehaničkom nivou, u jednjaku postoji mali HOXA13 ekspresijski odjeljak koji je otporniji na žuč i kiseline nego normalni skvamozni epitel i koji je sklon i crijevnoj diferencijaciji kao i onkogenoj transformaciji. Nakon GERB-a, ovaj odjeljak koji eksprimira HOXA13 nadmašuje normalni skvamozni odjeljak, što dovodi do intestinalnog aspekta jednjaka i povećane sklonosti razvoju raka jednjaka. Simptomski GERB ili žučni refluks čini Barrettov jednjak vjerovatnijim, što zauzvrat povećava rizik od daljih promjena koje u konačnici mogu dovesti do adenokarcinoma. Rizik od razvoja adenokarcinoma u prisustvu Barrettovog jednjaka nije jasan i možda je u prošlosti bio precijenjen.
Čini se da su gojaznost ili prekomerna težina povezani sa povećanim rizikom. Čini se da je povezanost s gojaznošću najjača od svih tipova povezanog s gojaznošću karcinoma, iako razlozi za to ostaju nejasni. Abdominalna gojaznost javlja se kao faktor od posebne važnosti, imajući u vidu bliskost njene povezanosti s ovim tipom raka, kao i sa GERB-om i Barrettovim jednjakom. Ovaj tip gojaznosti je karakteristična za muškarce. Fiziološki, stimuliše GERB, a takođe ima i druge hronične upalne efekte.
Infekcija Helicobacter pylori (česta pojava za koju se smatra da je zahvatila više od polovine svjetske populacije) nije faktor rizika za adenokarcinom jednjaka i zapravo se čini protektivnim. Iako je uzrok GERB-a i faktor rizika za karcinom želuca, čini se da je infekcija povezana sa smanjenim rizikom od adenokarcinoma jednjaka za čak 50%. Biološko objašnjenje zaštitnog efekta je donekle nejasno. Jedno od objašnjenja je da neki sojevi H. pylori smanjuju želučanu kiselinu, čime se smanjuju oštećenja od GERB-a. Smanjenje stope infekcija H. pylori u zapadni populacijiđama u posljednjih nekoliko decenija, koja je povezana sa manjom prenaseljenošću u domaćinstvima, mogla bi biti faktor u istovremenom porastu adenokarcinoma jednjaka.
Ženski hormoni također mogu imati zaštitni efekat, jer EAC nije samo mnogo rjeđi kod žena, već se razvija kasnije u životu, u prosjeku za 20 godina. Iako studije mnogih reproduktivnih faktora nisu dale jasnu sliku, izgleda da rizik za majku opada u skladu sa produženim periodom dojenja.
Pušenje duhana povećava rizik, ali je efekat kod adenokarcinoma jednjaka blag u poređenju sa karcinomom skvamoznih ćelija, a alkohol nije dokazan kao uzrok.
Povezana stanja Rak glave i vrata povezan je sa drugim primarnim tumorima u regiji, uključujući karcinom pločastih ćelija jednjaka, zbog kancerizacija polja (tj. regionalne reakcije na dugotrajnu izloženost kanceriima). Tiloza s karcinomom jednjaka je rijetka porodična bolest s autosomno dominantnim nasljeđivanjem koja je povezana s mutacijom gena RHBDF2 na hromosomu 17: uključuje zadebljanje kože dlanova i tabana i visok životni rizik od karcinoma skvamoznih ćelija . Ahalazija (tj. nedostatak nevoljnog refleksa u jednjaku nakon gutanja) čini se da je faktor rizika za oba glavna tipa raka jednjaka, barem kod muškaraca, zbog stagnacije zarobljene hrane i pića. Plummer-Vinsonov sindrom (rijetka bolest koja uključuje jednjačku mrežu) također jefaktor rizika. Postoje neki dokazi koji upućuju na moguću uzročnu vezu između ljudskog papiloma virusa (HPV) i karcinoma jednjačkih pločastih ćelija. Njihovi međuondnsi su nerasni. Mogući značaj HPV-a mogao bi biti veći na mjestima koja imaju posebno visoku učestalost ovog oblika bolesti, kao u nekim azijskim zemljama, uključujući Kinu. Postoji veza između celijakije i raka jednjaka. Osobe s neliječenom celijakijom imaju veći rizik, ali se taj rizik smanjuje s vremenom nakon dijagnoze, vjerovatno zbog usvajanja dijete bez glutena, za koju se čini da ima zaštitnu ulogu od razvoja malignosti kod osoba s celijakijom. Međutim, čini se da kašnjenje u dijagnostici i započinjanju dijete bez glutena povećava rizik od malignosti. Štaviše, u nekim slučajevima do otkrivanja celijakije dolazi zbog razvoja raka, čiji su rani simptomi slični onima koji se mogu pojaviti kod celijakije.
Dijagnoza thumb|Rak jednjaka kao što je prikazano defektom punjenja tokom serije gornjeg dijela probavnog trakta
Klinička evaluacija Iako se može posumnjati na okluzivni tumor pri gutanju barija ili barijskom obroku, dijagnoza se najbolje postavlja pregledom pomoću endoskopa. To uključuje prolazak fleksibilne cijevi sa svjetlom i kamerom niz jednjak i njegovog pregled zida, a naziva se ezofagogastroduodenoskopija. Uzete biopsije sumnjivih lezija se zatim histološki ispituju na znakove malignosti.