Blum – Gospodari svoje budućnosti bosanskohercegovački je dokumentarni film iz 2024. koji je režirala i producirala Jasmila Žbanić. Film govori o Emeriku Blumu, osnivaču i dugogodišnjem direktoru Energoinvesta, te o modelu radničkog samoupravljanja po kojem je ta kompanija izrasla u jednu od najvažnijih privrednih organizacija u socijalističkoj Jugoslaviji. Scenarij su napisali Žbanić i Zoran Solomun, direktor fotografije bio je Eldar Emrić, a montažer Vladimir Gojun.

Film je premijerno prikazan 8. novembra 2024. u Bosanskom kulturnom centru u Sarajevu, a redovne kino-projekcije počele su narednog dana u kinu Meeting Point. Izabran je za bosanskohercegovačkog kandidata za Oscara za najbolji strani film na 98. dodjeli "Oscara".

Radnja Film prikazuje Bluma kao industrijalca, organizatora i političku figuru čiji je rad bio vezan za poslijeratni razvoj Bosne i Hercegovine i Sarajeva. Nakon Drugog svjetskog rata, u nerazvijenoj i ratom razorenoj zemlji, Blum je od malog inženjerskog studija razvio Energoinvest, kompaniju koja je poslovala na međunarodnom tržištu i ostvarivala velike prihode.

Središnja tema filma jeste poslovni model Energoinvesta, zasnovan na učešću radnika u upravljanju i raspodjeli dobiti. Film taj model povezuje sa specifičnim položajem Jugoslavije između istočnog i zapadnog političkog bloka, kao i s mogućnošću da kompanija istovremeno koristi elemente socijalističkog sistema i međunarodnog kapitalističkog tržišta.

Produkcija Film je producirala sarajevska produkcijska kuća Deblokada, a producenti su bili Damir Ibrahimović i Jasmila Žbanić. Pored Žbanić i Solomuna kao scenarista, u filmskoj ekipi bili su i Irma Saje kao scenografkinja i kostimografkinja, Eldar Emrić kao direktor fotografije i Vladimir Gojun kao montažer.

Radna verzija dokumentarnog filma o Blumu prikazana je u augustu 2022. u okviru posebne predfestivalske projekcije Sarajevo Film Festivala. Žbanić i Deblokada tada su pozvali građane da ustupe filmske arhive, fotografije i priče o Blumu, nekadašnjem direktoru Energoinvesta i gradonačelniku Sarajeva.

Prikazivanje Premijera filma održana je 8. novembra 2024. u Bosanskom kulturnom centru u Sarajevu, a redovno prikazivanje počelo je 9. novembra u kinu Meeting Point. Prema podacima Sarajevo Film Festivala za kino-distribuciju u Bosni i Hercegovini, film je 2024. imao 4.343 gledatelja i prihod od 31.594 KM, čime je bio među deset najgledanijih regionalnih filmova u bosanskohercegovačkim kinima te godine.

U februaru 2025. prikazan je u Muzeju moderne umjetnosti u New Yorku, u programu Doc Fortnight, gdje je najavljen kao sjevernoamerička premijera filma.

Recepcija Damir Radić film je vidio kao dobrodošao, ali nedovoljno artikulisan podsjetnik na jugoslavensku prošlost. Pohvalio je Blumovu harizmu vidljivu iz arhivskih snimaka i pozitivno ocijenio intervjue s bivšim zaposlenicima, no zamjerio je Žbanić što je u potpunosti izbjegla kritički odmak prema svom subjektu; film nema ni jedne kritičke riječi upućene Blumu, kompaniji ni samoupravnom socijalizmu. Iako je uočio pokušaje ironizacije kroz odabir muzike, ocijenio ih je izoliranim i neartikulisanim u kontekstu cjeline. Zaključio je da je film koristan jer se suprotstavlja dominantnom zaboravu jugoslavenske ere, ali da ipak nije ostvarenje za dugo pamćenje.Samoupravna hagiografija - Portal Novosti. 28. 4. 2025. Pristupljeno 9. 5. 2026.

Hana Samaržija iz Hrvatskog društva filmskih kritičara ocijenila je dokumentarac znatno pozitivnije, pišući o njemu kao dinamičnom ostvarenju iskusne režiserke. Istaknula je da Žbanić ne slijedi hronologiju nego teme organski izmjenjuje, a arhivski materijal obogaćuje humorom pri odabiru isječaka. Idealizaciju Bluma ne smatra manom, nego opravdanim izborom jer Žbanić portret gradi na stvarnim arhivskim dokazima etične ekonomije, a ne na nostalgiji ili propagandi. Dodala je da film nije oda jugoslavenskom socijalizmu kao takvom, nego ozbiljna refleksija o poduzetništvu kao sredstvu doprinosa zajednici, koja dodatnu snagu dobiva u suprotnosti s današnjim modelima poput Amazonovog.

Reference

Vanjski linkovi

Kategorija:Filmovi iz 2024. Kategorija:Bosanskohercegovački filmovi Kategorija:Bosanskohercegovački dokumentarni filmovi Kategorija:Filmovi na bosanskom jeziku Kategorija:Filmovi u režiji Jasmile Žbanić