miniatura|Gran Enciclopèdia Catalana Unha enciclopedia é unha obra de referencia (libro, conxunto de libros ou documento dixital) que é compendio de información e que abrangue tódalas pólas do coñecemento humano, Glossary of Library Terms. Riverside City College, Digital Library/Learning Resource Center. Consultado o 17 de novembro de 2007. cuxo obxectivo é sintetizar todos os coñecementos para construír o saber e mostrar a súa organización de maneira que sexan accesibles ao público, con fins educativos, informativos ou de apoio á memoria cultural. Baseada en autoridades ou fontes fiables e a miúdo complementada con exemplos e ilustracións, este tipo de obra favorece un estilo conciso e facilita a consulta mediante táboas e índices. O termo adquiriu o seu significado moderno coa Encyclopédie ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers (Enciclopedia, ou Dicionario razoado das ciencias, as artes e os oficios) (1751-1772).
En principio, unha enciclopedia difire dun dicionario, xa que este último trata do significado e o uso das palabras nunha lingua e, polo tanto, é intraducible como tal, mentres que unha enciclopedia trata de cousas ou realidades do mundo e da cultura. Non obstante, esta distinción non é ríxida, porque un dicionario debe necesariamente "tratar tamén cousas na medida en que sexa necesario para determinar o significado e o uso das palabras",Murray, cité par . e moitos dicionarios modernos salientan a súa natureza enciclopédica, como o Petit Larousse, para ofrecer a máxima cantidade de información nun só volume. Cando van seguidos da preposición "de", "du" ou "des", tanto "dicionario" como "enciclopedia" poden referirse a un libro de proporcións modestas que trata unha área temática limitada (por exemplo: A Gran Enciclopedia das Fadas (La Grande Encyclopédie des fées et autres petites créatures), Dictionnaire de géographie).
Os propósitos variaron ao longo do tempo: "Na Idade Media como na antigüidade, na China como no islam clásico, a enciclopedia moraliza, instrúe, educa, integra socialmente; despois do século XVII, só quere informar". A miúdo suxeitas a imperativos relixiosos ou estatais, as enciclopedias só tarde conseguiron comprometerse cunha presentación crítica e imparcial dos feitos e as ideas, mesmo se os prexuízos ideolóxicos ou culturais aínda conseguen impoñerse máis ou menos conscientemente.
A cuestión da organización interna espertou paixóns e está ligada á concepción do coñecemento do autor e a como se debe usar a súa obra. A organización dominante foi inicialmente puramente temática, baseada en disciplinas. A orde alfabética, que aparece nun dicionario no século X, non se estableceu definitivamente nunha enciclopedia ata o século XVIII. A organización temática e a orde alfabética pódense usar en combinación integrando un ou máis volumes de índice para unha obra temática determinada.
As enciclopedias están divididas en artigos ou entradas, que están ordenados por orde alfabética segundo o nome do artigo. As entradas de enciclopedia son máis longas e achegan información máis polo miúdo que os dicionarios. Ó contrario que as entradas de dicionario, que se centran en información lingüística sobre as palabras, os artigos das enciclopedias céntranse en información factual relativa ó suxeito do artigo.Béjoint, Henri (2000). Modern Lexicography, pp. 30–31. Oxford University Press. ISBN 0-19-829951-6
As enciclopedias existen dende hai 2 000 anos, sendo a máis antiga que se coñece Naturalis Historia, escrita arredor do ano 77 por Plinio o Vello. As enciclopedias modernas evolucionaron dende os dicionarios arredor do século XVII. Historicamente, algunhas enciclopedias estaban contidas nun só volume, mentres que outras, como a Encyclopædia Britannica, a Enciclopedia Treccani (62 volumes, 56 000 páxinas) ou a meirande do mundo, Enciclopedia universal ilustrada europeo-americana (118 volumes, 105 000 páxinas), convertéronse en grandes obras multivolume.
A aparición de versións dixitais e de código aberto no século XXI, como a Wikipedia, ampliou enormemente a accesibilidade, a autoría, o número de lectores e a variedade de entradas de enciclopedia. A aparición de fagas unha versión dixitais e de código aberto no século XXI, como Wikipedia, ampliou enormemente a accesibilidade, a autoría, o número de lectores e a variedade de entradas de enciclopedia.
Desenvolvemento do significado moderno Diversidade de formas Aínda que o termo "enciclopedia" apareceu bastante tarde e o seu significado cambiou con respecto ao seu sentido inicial, a idea de compilar un resumo do coñecemento existe desde hai moito tempo e adoptou diversas formas. Estas evolucionaron segundo as necesidades do público, a cantidade de coñecemento dispoñible e a complexidade da organización social. Isto deu lugar, ao longo dos séculos, a varios xéneros de obras enciclopédicas, que se fusionaron a principios do século XVIII para crear o concepto moderno de enciclopedia. Etimoloxía Dúas palabras gregas interpretadas como unha soa A palabra "enciclopedia" (enciclo|pedia) provén do grego koiné ἐγκύκλιος παιδεία}},Ἐγκύκλιος παιδεία, Quintilian, Institutio Oratoria, 1.10.1, al Projecte Perseus transliterado enkyklios paedia, que significa 'educación xeral' de enkyklios (ἐγκύκλιος), que significa 'circular, recorrente, requirido regularmente, xeral'ἐγκύκλιος, Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek–English Lexicon, al Projecte Perseus e paideia (παιδεία), que significa "educación", "crear un fillo"; ambas as palabras xuntas toman o significado literal de "instrución completa" ou "coñecemento completo".παιδεία, Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek–English Lexicon, al Projecte Perseus Con todo, as dúas palabras separadas reducíronse a unha soa debido a un erro de escritura. Segundo algunhas fontes, esta edición incorrecta foi feita por copistas dunha edición manuscrita en latín de Quintiliano pois deduciron que esta frase era unha única palabra grega, co mesmo significado, e esta palabra grega espuria (ἐγκυκλοπαιδεία enkyklopaedia), converteuse na palabra neolatina enciclopedia , que á súa vez chegou ao galego. Por mor desta palabra composta, os lectores do século XV desde entón pensaron a miúdo, e incorrectamente, que os autores romanos Quintiliano e Plinio describían un xénero antigo..
miniatura|upright|Portada de Lucubrationes, edición de 1541, un dos primeiros libros en utilizar unha variante da palabra enciclopedia no título.
Uso no século XVI da palabra composta No século XVI houbo un nivel de ambigüidade sobre como utilizar esta nova palabra. Tal e como ilustran varios títulos, non existía unha noción establecida sobre a súa ortografía nin a súa condición de substantivo. Por exemplo: a de Jacobus Philomusus (1508); a de Johannes Aventinus ; a de Joachimus Fortius Ringelbergius (1538, 1541); a de Paul Skalich (1559); a de Gregor Reisch (1503, retitulada Encyclopaedia en 1583); e a de Samuel Eisenmenger (1585).
Houbo dous exemplos do uso vernacular máis antigo da palabra composta. Ao redor de 1490, Franciscus Puccius escribiu unha carta a Policiano agradecéndolle a súa Miscelánea, chamándoa enciclopèdia. Máis comunmente, François Rabelais é citado polo uso do termo no seu Pantagruel (1532).
O sufixo -p(a)edia e o sentido moderno da palabra Varias enciclopedias teñen nomes que inclúen o sufixo -p(a)edia, para marcar o texto como pertencente ao xénero da enciclopedia. Algúns exemplos entre moitos son a mesma "Wikipedia" ou a "Banglapedia" (sobre cuestións relevantes para Bangladesh).
O termo adquiriu o seu significado moderno coa Enciclopedia de Diderot, Encyclopédie o Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers, unha enciclopedia francesa publicada entre 1751 e 1772 baixo a dirección de Denis Diderot e, en parte , de Jean Le Rond d'Alembert.
Tipoloxía Desde o punto de vista do "contido" (cobertura temática), as enciclopedias poden ser "xerais", con información sobre todo tipo de materias, ou "temáticas", especializadas nun campo determinado (por exemplo, unha enciclopedia científica). O tipo máis común de enciclopedia xeral (ou enciclopedia por antonomasia) é a coñecida como “enciclopedia universal”, unha tipoloxía que ofrece unha introdución de fácil acceso ao conxunto do coñecemento humano, cunha cobertura universal, normalmente cunha porcentaxe especialmente nos contidos dedicados ao propio ámbito nacional ou lingüístico-cultural. Exemplos: "Gran enciclopedia galega", "Gran enciclopedia catalá", "Bolxaia sovétskaia entsiklopédiia", "Encyclopaedia Britannica", "enciclopedia italiana", os diversos Larousse, Espasa, etc. Por outra banda, son exemplos de enciclopedias "temáticas": "Gran enciclopedia de Mallorca", "Gran enciclopédia Valenciana", "Enciclopédia de Menorca", "Encyclopédie do Islam" ', The Cambridge encyclopedia de Rusia e a antiga Unión Soviética, etc.
Desde o punto de vista da presentación do contido ("ordenación interna"), as enciclopedias poden ser "alfabéticas" (ordenadas alfabéticamente) ou "sistemáticas" (coa información estruturada segundo un "sistema" ou plan lóxico, en temáticas ou bloques de afinidade). Exemplos de enciclopedias "alfabéticas": "Gran enciclopedia galega", "Gran enciclopedia catalá", "Bolxaia sovétskaia entsiklopédiia", "Enciclopedia Británica", "Enciclopedia italiana", "Gran enciclopedia de Mallorca", "Gran enciclopedia valenciana". Exemplos de enciclopedias sistemáticas: Enciclopedia de Menorca, Enciclopedia Labor, Encyclopédie française (1935-1966), Ulises: enciclopedia de investigación e descubrimento ', A enciclopedia Cambridge de Rusia e a antiga Unión Soviética.
Ambos puntos de vista son acumulativos, claro. Todas as enciclopedias universais citadas anteriormente son, ao mesmo tempo, enciclopedias alfabéticas. Por outra banda, Encyclopédie française (1935-1966) e Ulysses son enciclopedias universais sistemáticas. "Gran encyclopédia de Mallorca", "Gran enciclopédia Valenciana" e "Encyclopédie do Islam" son enciclopedias temáticas alfabéticas. Por outra banda, Enciclopedia de Menorca e A enciclopedia de Cambridge de Rusia e da antiga Unión Soviética son enciclopedias temáticas sistemáticas.
Características dun texto enciclopédico Os artigos enciclopédicos presentan unha serie de características que os distinguen doutros formatos textuais:
Son moi sintéticos; tratan de condensar ao máximo a información.
Non adoitan facer concesións á lexibilidade do texto; priman a facilidade de obter a información.
Non teñen elementos subxectivos ou de opinión; buscan fronte a todo o rigor e a exposición dos datos.
A cantidade de información que conteñen tende a ser a máxima posible en función das dimensións da obra no seu conxunto.
Unha enciclopedia adoita ter varios autores; poden chegar a ser decenas e centos.
O redactado comeza cunha definición, como un dicionario, pero amplía a información e inclúe entradas non léxicas, como os nomes propios. Estrutúrase seguindo as convencións do texto expositivo.
Concepto Moitos escritores antigos (coma o filósofo Aristóteles) fixeron o intento de compendiar todo o coñecemento humano. Non obstante, John Harris é quen recibe o crédito por establecer o agora familiar formato de enciclopedia no 1704 co seu Lexicon technicum. A venerábel Enciclopedia Británica tivo un comezo modesto, de 1768 a 1771 publicáronse tan só tres volumes. Quizais a máis famosa enciclopedia antiga foi a Francesa Encyclopédie, editada por Denis Diderot e completada no 1772.
As enciclopedias, pola súa estrutura de palabras e referencias cruzadas, son extremadamente axeitadas para trasladaren os seus contidos do formato impreso ao formato dixital, debido a dúas razóns: primeiro, porque é bastante doado explorar e atopar o que se está buscando e segundo, porque é posíbel engadir sons, vídeos e outros contidos multimedia.
Historia Orixes