A política lingüística en Ucraína baséase na súa Constitución e, desde o 16 de xullo de 2019, na nova Lei lingüística de Ucraína, literalmente Lei de Ucraína "para garantir o funcionamento da lingua ucraína como lingua estatal", coñecida tamén como Lei de Apoio ao Funcionamento da Lingua Ucraína como Lingua Estatal, aprobada polo presidente Petró Poroshenko.
Historia recente Desde 2012 até febreiro de 2018, a política lingüística de Ucraína tamén se baseou na Lei de Principios da política lingüística de Estado (en ucraínés: Закон про засади державної мовної політики, en inglés: Law on the Principles of the State language policy, coñecida tamén como "Lei Kivalov-Kolesnichenko").
Antes de 2012 estaba en vigor a Lei de linguas na RSS de Ucraína de 1989. A lingua ucraína é a lingua estatal de Ucraína. Segundo o artigo 10 da Constitución de Ucraína, o Estado ten que garantir o desenvolvemento integral e o funcionamento da lingua ucraína en todas as esferas da vida social en todo o territorio de Ucraína. Algunhas das outras linguas que se falan en Ucraína teñen protección constitucional. O ruso é recoñecido como a lingua dunha minoría nacional, porén, segundo algúns, a abolición da lei Kivalov-Kolesnichenko desencadeou unha represión contra as rexións de fala rusa (Odesa, Dnipropetrovsk, Kharkov, Luhansk e Donetsk) que conduciu a unha militarización da situación e mesmo a algúns masacres da poboación rusa.
A Lei de 2012 concedeu o status de lingua rexional ao ruso e outras linguas minoritarias. Permitiu o uso das linguas minoritarias nos tribunais, escolas e outras institucións gobernamentais en zonas de Ucraína onde as minorías nacionais superan o 10% da poboación. A lei de 2012 foi apoiada polo gobernante Partido das Rexións (en ucraínés Партія регіонів, romanizado Partiia rehioniv e a oposición dos partidos da oposición, que argumentaron que a lei socavaba o papel da lingua ucraína, violaba o artigo 10 da Constitución e que foi adoptada cun procedemento irregular. Inmediatamente despois da revolución ucraína de 2014, o 23 de febreiro de 2014, o Parlamento ucraíno votou a favor de derrogar a lei. Esta decisión foi vetada polo presidente en funcións Turchynov. En outubro de 2014, o Tribunal Constitucional comezou a revisar a constitucionalidade da lei de 2012 e declarouna inconstitucional o 28 de febreiro de 2018.
En abril de 2019, o parlamento ucraíno aprobou unha nova lei, "Sobre o apoio ao funcionamento da lingua ucraína como lingua do Estado". A lei fixo o uso do ucraíno obrigatorio (totalmente ou dentro das cotas) en máis de 30 esferas da vida pública, incluíndo a administración pública, o proceso electoral, a educación, a ciencia, a cultura, os medios de comunicación, a vida económica e social, as institucións médicas e sanitarias e as actividades dos partidos políticos. Aínda que houbo propostas nese sentido, a lei de 2019 non regula a comunicación privada. Algunhas exencións foron feitas para as linguas oficiais da Unión Europea e para as linguas minoritarias, coa exclusión do ruso, bielorruso e yiddish. A Comisión de Venecia e Human Rights Watch expresaron a súa preocupación pola incapacidade da lei de 2019 para protexer os dereitos lingüísticos das minorías ucraínas.
Tras a invasión rusa de Ucraína en 2022, o 19 de xuño o parlamento ucraíno aprobou dúas leis que impuxeron restricións aos libros e á música rusos. As novas leis prohíben aos cidadáns rusos imprimir libros a menos que tomen a cidadanía ucraína, prohíben a importación de libros impresos en Rusia, Belarús e os territorios ucraínos ocupados, e prohíben a reprodución nos medios de comunicación e no transporte público da música interpretada ou creada despois de 1991 por cidadáns rusos, a non ser que os músicos estean incluídos nunha "lista branca" de artistas que condenaron publicamente a agresión rusa contra Ucraína.
Visión xeral miniatura| Porcentaxe de falantes nativos de ruso do censo de 2001 . O ruso era unha lingua rexional en 13 rexións (sombreadas) cun 10 % ou máis antes da derrogación da lei lingüística de 2012. Desde a caída da Unión Soviética e a independencia de Ucraína, a lingua rusa diminuíu. En 2001 seguiu sendo unha das dúas linguas máis utilizadas para os negocios, os procesos xudiciais, a ciencia, a arte e moitas outras esferas da vida cotiá. Segundo o censo de 2001, o 67,5% dos cidadáns de Ucraína consideraba o ucraíno como a súa lingua nativa, sendo o ruso considerado a lingua nativa para outro 29,6%. Outras linguas constituían o 2,9 % restante.
Era soviética Durante a era soviética, o estado do ucraíno foi legalmente codificado en 1922, cando o ucraíno e o ruso foron declarados de "significación nacional" e as escolas foron autorizadas a utilizar ambos no ensino; nunca foron adoptadas como linguas oficiais da Ucraína soviética, pero tiñan formalmente o mesmo status que "linguas de uso xeral". Mais, na práctica, o ucraíno era principalmente unha lingua rural e tiña un prestixio inferior ao ruso, que era a lingua da sociedade urbana educada. Despois dunha fase inicial de compromiso oficial coa ucrainización na década de 1920 e principios dos 30, a era soviética estivo marcada por unha tendencia crecente cara á rusificación. En 1938 fíxose obrigatorio o estudo do ruso e en 1958 o estudo da lingua materna fíxose opcional. De 1959 a 1989, de media o 60-70% da poboación falaba ucraíno e o 20% falaba ruso; O yiddish tamén foi moi falado pola diminución da poboación xudía (do 14% en 1959 ao 3,9% en 1989).
1989 Lei das Linguas O 28 de outubro de 1989, o Soviet Supremo da RSS de Ucraína aprobou a "Lei das Linguas". A lingua ucraína foi declarada a única lingua oficial, mentres que as outras linguas faladas en Ucraína tiñan garantía de protección constitucional. O goberno estaba obrigado a crear as condicións necesarias para o desenvolvemento e uso da lingua ucraína, así como das linguas doutros grupos étnicos, incluído o ruso. O uso doutras linguas, xunto co ucraíno, estaba permitido nas institucións locais situadas nos lugares de residencia da maioría dos cidadáns das etnias correspondentes. Garantíase aos cidadáns o dereito a usar a súa lingua nativa ou calquera outra e tiñan dereito a dirixirse a varias institucións e organizacións en ucraíno, en ruso ou noutro idioma de traballo, ou nunha lingua aceptable para as partes. Despois da independencia de Ucraína e da disolución da Unión Soviética, a lei, con algunhas modificacións menores, mantívose en vigor no estado independente ucraíno.
Constitución ucraína A Constitución de Ucraína, aprobada pola Verkhovna Rada o 28 de xuño de 1996, establece no artigo 10: "A lingua estatal de Ucraína é o ucraíno. O Estado garante o desenvolvemento integral e o funcionamento da lingua ucraína en todas as esferas da vida social en todo o territorio de Ucraína. En Ucraína, está garantido o libre desenvolvemento, uso e protección do ruso e doutras linguas das minorías nacionais de Ucraína".
2012 Lei de Principios da Política Lingüística do Estado O 7 de febreiro de 2012, os membros da Verkhovna Rada Serhii Kivalov e Vadym Kolesnychenko (ambos do Partido das Rexións) presentaron un proxecto de lei (comunmente chamado "Kolesnychenko-Kivalov"), que daría o status de lingua rexional ao ruso e outras linguas minoritarias. Permitía o uso das linguas minoritarias nos tribunais, escolas e outras institucións gobernamentais en zonas de Ucraína onde as minorías nacionais superan o 10% da poboación.
Os partidarios do proxecto de lei de 2012 argumentaron que lles facilitaría a vida aos ucraínos de fala rusa. Os opositores temían que a adopción do ruso como lingua minoritaria puidera estenderse rapidamente, desafiando o ucraíno e provocando divisións entre o leste e o oeste de Ucraína. Na práctica, o ruso da época xa se usaba amplamente nos establecementos oficiais de Ucraína.
En maio de 2012, Kolesnychenko, un dos autores da lei lingüística de 2012, afirmou que a lei estaba apoiada por varios organismos de educación superior, científicos e ONG. O 9 de febreiro de 2013, o presidente ruso Vladimir Putin concedeulle a el e a outro autor da lei lingüística, Serhiy Kivalov, a Medalla de Pushkin pola súa "gran contribución á preservación e promoción da lingua e da cultura rusas no exterior".
Algúns din que o proxecto contradí a Constitución de Ucraína, viola o Código Orzamentario e pretende aniquilar a lingua ucraína. Sufriu unha crítica nas conclusións das autoridades estatais e dos seus departamentos: a Oficina Principal de Expertos Científicos do Parlamento de Ucraína (23 de maio de 2012), a Comisión Parlamentaria de Cultura e Espiritualidade (23 de setembro de 2011), a Comisión Parlamentaria sobre Orzamentos (3 de novembro de 2011), o Ministerio de Facenda (9 de setembro de 2011) e o Ministerio de Xustiza (27 de setembro de 2011). O proxecto de lei tampouco conseguiu o apoio das institucións especializadas da Academia Nacional de Ciencias de Ucraína, o Instituto de Lingüística, o Instituto da Lingua Ucraína, o Instituto de investigacións políticas e etnonacionais, o Instituto Shevchenko de Literatura, o Instituto de Estado e Dereito, o Fondo lingüístico-informativo ucraíno, o Instituto de Filoloxía da Universidade de Kíiv e a Academia de Ciencias da Escola Secundaria de Ucraína.
Ditame adoptado pola Comisión de Venecia En decembro de 2011, a Comisión de Venecia do Consello de Europa emitiu un ditame sobre o proxecto de lei cuestionando se o uso paralelo do ucraíno e do ruso cumpría o artigo 10 da Constitución: "a cuestión segue sendo se (...) existen garantías suficientes, no actual Anteproxecto de Lei, para a consolidación da lingua ucraína como única lingua do Estado, e do papel que ten que desempeñar na sociedade multilingüística ucraína".
Ukrayinska Pravda informou de que a Comisión de Venecia non atopou no proxecto de lei garantías suficientes para a protección da lingua ucraína, e que a Comisión chegara á conclusión de que a lei proposta era só "unha ferramenta máis da campaña electoral" para o Partido das Rexións. Kolesnichenko, un dos autores da lei, afirmou que a opinión era "xeralmente de apoio", pero os opositores sinalaron que contiña fortes críticas sobre a falla de protexer o papel do ucraíno como lingua do Estado.
Loita no parlamento Antes do 24 de maio de 2012, corrían rumores de que se levaría a cabo unha revisión da lexislación sobre idiomas no parlamento (Rada Suprema, Verkhovna Rada) e que o secretario de Seguridade e Defensa Nacional acudiría á sesión. Uns 1.000 manifestantes reuníronse fóra do edificio da Verkhovna Rada instalando outro campamento. As forzas da orde estatal advertiron aos manifestantes que non acampasen alí.