A comarca de Alcalá ou comarca complutense é unha comarca non oficial situada ao leste da Comunidade de Madrid (España) con cabeceira en Alcalá de Henares.De la Portilla y Esquivel M. Historia de la ciudad de Compluto, vulgarmente Alcala de Santiuste y aora de Henares. Alcalá de Henares: 1725-28. O territorio coincide co de dúas comarcas naturais, a Alcarria de Alcalá e a Campiña de Alcalá, separadas polo río Henares.
Xeografía Situada na península ibérica sobre a Meseta Central, entre os paralelos 40° 45’ (Valdetorres de Jarama) 40° 11’ (Perales de Tajuña) e entre os meridianos 3°35’ (Coslada) 3° 8’(Pezuela de las Torres), a área correspóndese a uns 1.421,42 km² cunha altitude media de 694,4 m s. n. m. Entre os seus fitos máis elevados áchase o cerro Ecce Homo (836 m s. n. m.) ou a vila de Los Santos de la Humosa (906 m s. n. m.). thumb|left|Paisaxe do Parque dos Cerros.
A rexión está formada por dúas comarcas naturais cuxo límite natural é o río Henares: Ao norte esténdese a unidade de Campiña de Guadalaxara, unha chaira con escasas elevacións, destacando montes como La Muela (818 m), Santa María (762 m) ou Bujés (762 m) e atravesada de norte a sur por arroios que tributan as súas augas ao Henares como o río Torote, Arroyo Camarmilla, Las Monjas, Valmediano, Arroyo Ardoz ou Pelayo. Ao oeste desta área fai de fronteira natural o propio río Jarama.
Na metade meridional da comarca a superficie elévase abruptamente a partir de abéiraa sur do río Henares, en forma de alcarria, tomando de aí o seu nome a comarca da Alcarria de Alcalá. Esta rexión chega a superar os 900 m en concellos lindeiros coa provincia de Guadalaxara, especialmente nas parameras alcarreñas de Los Santos de la Humosa ou Santorcaz.
Cara ao suroeste, fai unha breve aparición o río Manzanares na súa desembocadura no Jarama. Esta zona é atravesada polo arroio dos Migueles, tributario do Manzanares, o Vilches e volvendo un pouco cara ao norte sen chegar á Vega del Henares cruza practicamente de extremo a extremo o Arroyo de Anchuelo, con dous afluentes propios, Pantueña e Val de Loeches, ambos na marxe dereita.
Ao sur da alcarría de Alcalá, o río Tajuña é o principal curso de auga, atravesando toda a zona sur de leste a oeste sendo o seu principal afluente o Arroyo de la Vega, na súa marxe esquerda. Os arroios de Valdaracete, Valdecañas e a Veguilla fan a súa presenza na marxe dereita.
No centro comarcal transcorre o río Henares, a cuxo paso e máis apreciadamente na súa marxe esquerda forma a chamada Vega do Henares, paraxe de baixa altitude e clara homoxeneidade debida á erosión primitiva do río e de constantes inundacións ata tempos máis recentes. thumb|right|Vista do Ecce Homo. Á esquerda sobre o cerro da Tartaruga, divísase a campiñera Meco.
Clima O clima de Alcalá é de tipo mediterráneo continentalizado, cos seus característicos veráns calorosos e secos e os seus fríos e húmidos invernos. A temperatura é sensiblemente máis baixa na Alcarria de Alcalá que na Campiña e o central val do Henares o que dá lugar que as noites habitualmente sexan frías mesmo no verán, sobre todo nos pobos que sitúanse por encima do 750 m.
Adoitan incidir no inverno algunhas nevadas tanto en Campiña del Henares como en La Alcarria. Con todo, a pesar da proximidade dos concellos nos que si acontece a neve, as nevadas son moi estrañas nas veigas dos grandes ríos, especialmente na do Henares, podéndose non ver nevadas en varios anos. Os ríos así mesmo provocan frecuentes néboas no outono ou inverno.
Comunicacións Historicamente, a comarca de Alcalá foi un lugar estratexicamente situado e de importante tránsito debido á súa centralidade peninsular e á súa facilitadora orografía. Tal é así, que xa en época romana Complutum era un dos núcleos centrais dos que partían vías romanas cara a todos os extremos peninsulares ou polo menos transcorrían por ela: cara a Cartagonova, Caesaraugusta, Toletum, etc, particularidade que a converteu nunha das principais cidades de Hispania. De feito, no Itinerario de Augusto faise referencia a 23 vías principais e secundarias que chegaban e partían da cidade.
Na actualidade, transcorren por ela dúas estradas nacionais cuxas actuais denominacións son A-2 (Madrid-Barcelona) e a A-3 (Madrid-Valencia). A ambas hai que engadirlles dúas autoestradas próximas a cada unha: a R-2 (Madrid-Guadalaxara) e a R-3 (Madrid-Arganda). De menor entidade aínda que non sen importancia a nivel comarcal, existen a comarcal M-100 (Alcalá-A-1) e a M-300 (Alcalá-Arganda) creando entre ambas as unidade comunicacional entre o norte e o sur comarcal.
thumb|left|Liña de FFCC Madrid-Zaragoza-Barcelona ao seu paso pola Estación de Torrejón de Ardoz Respecto ao ferrocarril, discorre a histórica liña de Madrid a Barcelona, atravesando o denominado Corredor del Henares de extremo a extremo, na que os trens de liñas regulares nacionais realizan unicamente parada na capital comarcal. Sucede ao contrario nos servizos de Proximidades, o cal posúe estacións en todos os concellos polos que transcorre a vía (Coslada, San Fernando, Torrejón de Ardoz, Alcalá e Meco). Actualmente, estas liñas de proximidade son: C-2 (Madrid, Chamartín-Guadalaxara) e C-7 (Madrid, Príncipe Pío-Alcalá). Cabe destacar a importancia estratéxica de Coslada, motivo que lle fai sede dun importante Porto Seco de tráfico de mercadorías, a partir do que distribúese mercadoría ao resto de España, funcionando así como un verdadeiro porto no interior. Así mesmo, transcorre a través da comarca unha liña de Alta Velocidade (Madrid-Zaragoza-Lérida). A pesar de estar en estudo que en Alcalá situásese unha lanzadeira AVE, finalmente non optouse por esta opción.
Está en proxecto a prolongación da liña de Proximidades C-4 ata Algete. O Metro de Madrid esténdese ata algúns concellos da comarca. A liña 9 chega ata Rivas-Vaciamadrid e Arganda del Rey, mentres que a liña 7 chega ata Coslada e San Fernando de Henares. thumb|left|Mapa da Comarca de Alcalá coas súas dúas subcomarcas (Alcarria e Campiña) máis o resto de concellos pertencentes á Diocese.
Demografía O territorio da comunidade de Villa e Tierra de Alcalá e o denominado Alfoz de Alcalá correspondíase a vinte e cinco localidades e aos partidos xudiciais de Coslada, Torrejón de Ardoz, Alcalá de Henares e Arganda del Rey.
Ao 1 de xaneiro de 2005 había censados 663.199 habitantes, ao que hai que destacar que a maior parte da poboación concéntrase nas localidades situadas na marxe setentrional do río Henares que son ademais polas que transcorre a autovía A-2 e a liña férrea Madrid-Barcelona, denominándose a esta rexión Corredor del Henares.
Esta concentración de poboación e de actividades económicas significou unha profunda urbanización do chan chegando case a formar unha conurbación continua de oeste a este unicamente interrompida en puntos como o paso do río Torote (Coslada e San Fernando comparten armazón urbano e a zona industrial de San Fernando está anexionada a Torrejón).
Desta maneira, na área do Corredor del Henares destaca a actividade industrial, destacando así mesmo por ser unha das principais zonas industriais do país, así como pola abundancia de grandes superficies comerciais e de centros de actividade loxística. Habitualmente inclúese como núcleo industrial do Corredor a Daganzo a pesar de non colindar coa A-2 nin ser localidade ribeirega do Henares.
Toda esta intensa actividade humana do Corredor contrasta coa relativa acougada actividade do resto da comarca, é dicir, tanto cara ao norte (Campiña) como cara ao sur (Alcarria), a contorna é de tipo rural, como única excepción parcialmente, a localidade de Arganda, na Alcarria.
En ambas as áreas prevalece a actividade agropecuaria. Na Alcarria de Alcalá a actividade olivícola está bastante estendida, destacando como área de especial interese a contorna de Campo Real. A apicultura esténdese ao longo do linde con Guadalaxara, actividade propia de toda a área natural alcarreña. Arganda del Rey destaca polos seus viños debido a que é cabeza dun subárea vinícola cuxos caldos están catalogados con Denominación de Orixe. Na Campiña esténdense extensas paisaxes cerealistas, unicamente interrompidos polos propios núcleos urbanos.
Concellos O territorio que compón a comarca complutense é sobre o que histórica e economicamente exerceu a súa influencia Alcalá de Henares. Está delimitada ao norte por Torrelaguna, ao leste polo límite da provincia de Guadalaxara, ao sur por Arganda del Rey e o val do río Tajuña, ao oeste polo curso do río Jarama. A súa extensión é de aproximadamente 1.500 quilómetros cadrados e de forma triangular dividido en dous partes case iguais polo río Henares.
miniatura|Camarma miniatura|Cobeña miniatura|Anchuelo miniatura|Arganda del Rey miniatura|Ribatejada miniatura|Villar del Olmo Escudo Concellos Poboación Superficie(km²) Densidade(hab./km²) 45px Ajalvir 4261 19,62 217,17 45px Alcalá de Henares 204823 87,72 2334,96 45px Algete 20136 37,88 531,57 45px Ambite 586 26 22,53 45px Anchuelo 1209 21,55 56,10 45px Arganda del Rey 55981 79,65 702,83 45px Belvis del Jarama (Paracuellos de Jarama) 45px Camarma de Esteruelas 6995 35,43 197,43 45px Campo Real 5715 61,75 99,55 45px Carabaña 2017 47,58 42,39 45px Cobeña 6984 20,84 335,12 45px Corpa 658 25,91 25,39 45px Coslada 91425 12,01 7612,40 45px Daganzo de Arriba 9793 43,77 223,73 45px Fresno de Torote 2043 31,59 64,67 45px Fuente el Saz de Jarama 6324 33,23 190,30 45px Loeches 8078 44,06 183,34 45px Los Hueros (Villalbilla) 45px Los Santos de la Humosa 2421 34,89 69,38 45px Meco 12925 35,11 368,12alt=|66x66px Mejorada del Campo 23048 17,21 1339,22 45px Nuevo Baztán 6299 20,2 311,83 45px Olmeda de las Fuentes 340 16,57 20,29 45px Orusco de Tajuña 1308 21,51 60,80 45px Paracuellos de Jarama 21128 43,92 481,05 45px Perales de Tajuña 2990 48,92 61,12 45px Pezuela de las Torres 798 41,44 19,25 45px Pozuelo del Rey 1052 31 33,93 45px Ribatejada 696 31,82 21,87 45px Rivas-Vaciamadrid 78133 67,38 1123,35 45px San Fernando de Henares 41126 39,86 1031,76 45px Santorcaz 845 27,98 30,20 45px Serracines (Fresno de Torote) 45px Tielmes 2658 26,88 98,88 45px Torrejón de Ardoz 123761 32,62 3794,02 45px Torres de la Alameda 7899 43,79 180,38alt=|78x78px Valdeavero 1494 18,79 79,51 45px Valdeolmos-Alalpardo 3633 26,81 135,50 45px Valdetorres de Jarama 4176 33,52 124,58 45px Valdilecha 2910 42,48 68,50 45px Valverde de Alcalá 453 13,53 33,48 45px Velilla de San Antonio 12246 14,35 853,37 45px Villalbilla 15049 34,63 336,21 45px Villar del Olmo 2115 27,62 76,57
Recoñecemento oficial thumb|Bandeira non oficial proposta por Plataforma Provincia para Alcalá e outros para a comarca/provincia de Alcalá. Algúns movementos buscan a definición desta área como comarca oficial a pesar de que a Comunidade de Madrid non ten posta na práctica a comarcalización da autonomía. O Estatuto de Autonomía da Comunidade de Madrid (art 3.2) recoñece a agrupación de concellos "de carácter funcional ou territorial".
Si é recoñecida de facto por personalidades políticas, medios de comunicación, empresas e outro tipo de entidades e por parte da cidadanía.
Provincialidade A par da procura da consideración oficial e legal da Comarca de Alcalá, varios colectivos e institucións avogan por un recoñecemento aínda maior: a provincia de Alcalá.
Antecedentes