As malas mulleres é unha novela de Marilar Aleixandre, publicada en 2021 por Editorial Galaxia. Ambientada na prisión de mulleres da Galera, na Coruña, durante o século XIX, a obra aborda a represión, a desigualdade e a falta de dereitos das mulleres encarceradas nesa época. Foi recoñecida co Premio Blanco Amor en 2020 e o Premio Nacional de Narrativa de España en 2022. En 2022 a editorial Xordica publicou a edición en castelán, traducida pola propia autora, co título Las malas mujeres.

Argumento A novela sitúase no ano 1863 e ten como protagonista a Sisca (personaxe ficticio baseado nunha historia real), unha moza de quince anos condenada por non ser as mulleres donas do seu corpo. A través do seu relato e do doutras reclusas, reconstrúense as duras condicións de vida na prisión da Galera, onde a maioría das mulleres estaban encerradas por delitos menores ou por causas ligadas á pobreza e á exclusión

A obra tamén introduce personaxes históricos reais, como Concepción Arenal, visitadora de prisións, e Juana de Vega. Ambas colaboraban en iniciativas filantrópicas a través da Sociedade da Madalena, traballando para mellorar a vida das reclusas e promover un enfoque máis humano do sistema penitenciario.

Personaxes Personaxes históricos e ficticios entrelázanse na narrativa de As malas mulleres, co obxectivo de ofrecer unha visión crítica da situación das mulleres no sistema penitenciario do século XIX en Galicia. Algúns dos máis destacados son:

Sisca: protagonista da novela. É unha moza de quince anos encarcerada por colaborar nun aborto clandestino. A súa historia representa a falta de dereitos e de autonomía das mulleres sobre os seus corpos. Concepción Arenal: escritora, xurista e pioneira do feminismo en España. Aparece na novela como visitadora de cárceres, comprometida coa mellora das condicións de vida das reclusas, a súa formación e a promoción dunha xustiza máis humana. Juana de Vega: activista liberal e filántropa galega, presidenta da Sociedade da Madalena. Na obra, colabora con Arenal nas súas visitas á Galera e representa o esforzo reformista das clases altas. Pepa a Loba: coñecida bandoleira galega do século XIX. Na novela, a súa presenza reforza o carácter de denuncia e rescate da memoria colectiva das mulleres marxinalizadas. Mudo coro das malas mulleres: representa a colectividade destas mulleres marxinalizadas e analfabetas, cuxa palabra non tiña valor. Toman a voz prestada de poetas como Rosalía de Castro para expresar as súas penas e contar a súa historia.

Estrutura e estilo As malas mulleres caracterízase por unha estrutura híbrida e polifónica. A autora combina diferentes rexistros literarios: narración en primeira persoa, cartas, documentos históricos, cantigas populares e fragmentos poéticos. Esta variedade estilística permite ofrecer múltiples perspectivas e reflectir a complexidade das vidas das mulleres presas, dándolles voz e dignidade nun contorno historicamente marcado polo silencio.

A novela emprega recursos como a oralidade, a linguaxe popular e a intertextualidade con textos reais da época, mesturando o documental coa ficción.

Temas Os principais temas abordados na novela inclúen:

A situación das mulleres no sistema penitenciario do século XIX. O feminismo histórico e a sororidade. A marxinalidade e a pobreza. A memoria histórica e a recuperación das voces silenciadas. O corpo feminino como territorio de control e castigo. O acceso ao coñecemento e á lectura.

Recepción A crítica literaria valorou positivamente a obra, destacando tanto a súa orixinalidade formal como o seu compromiso político e ético. O xurado do Premio Nacional de Narrativa subliñou "a súa orixinal estrutura híbrida que a converte nunha singular novela histórica sobre a situación carceraria das mulleres no século XIX, cun admirable dominio do diálogo e da linguaxe". Tamén destacou que “a obra recupera a memoria dun xeito brillante en diálogo coa tradición literaria. Un coro de voces femininas de diversas clases sociais introduce elementos da poesía popular e da cultura oral. A autora pon o acento nas desigualdades e á vez ofrece unha ollada esperanzadora: a capacidade de resiliencia e emancipación do ser humano, destacando a importancia da sororidade e do compromiso cos demais”.

Así mesmo, a crítica especializada eloxiou a profundidade da novela e o seu tratamento da memoria histórica. Describiuse como: «unha espléndida novela que describe a terrible situación que se vivía nas cárceres e retrata a España de finais do século XIX. […] É un canto ao poder da educación, aos esforzos que fixeron as mulleres que nos precederon para avanzar na igualdade e nos dereitos humanos. Tamén unha homenaxe ás esquecidas, a tantas mulleres sen nome castigadas pola vida que mostraron máis dignidade ca quen as condenaron» (Eva Cosculluela, ABC Cultural) e como «un retrato coral de mulleres que, dunha maneira ou doutra, foron sinaladas. [...] Unha espléndida novela que invita a pensar» (Anna María Iglesia, La Lectura).

Premios

Premio Blanco Amor (2020), outorgado á mellor novela inédita escrita en galego. Premio Nacional de Narrativa de España (2022), concedido polo Ministerio de Cultura e Deporte de España.

Notas

Categoría:Novelas en galego Categoría:Obras literarias de 2021 Categoría:Premio Blanco Amor Categoría:Premio Nacional de Narrativa de España