O Parque Nacional de Komodo (en ) é un parque nacional de Indonesia situado dentro das Illas menores da Sonda na rexión fronteiriza entre as provincias de Nusa Tenggara Oriental e Nusa Tenggara Occidental. O parque inclúe as tres illas máis grandes de Komodo, Padar e Rinca, e 26 máis pequenas, cunha superficie total de 1733 km², con 603 km² de terra. O parque nacional fundouse en 1980 para protexer o dragón de Komodo, o lagarto máis grande do mundo. Posteriormente dedicouse a protexer outras especies, incluídas as especies mariñas. En 1991, o parque nacional declarouse Patrimonio da Humanidade pola UNESCO e Reserva da Biosfera. Está considerado un dos 25 puntos de biodiversidade do mundo.
O Parque Nacional de Komodo foi seleccionado como unha das Novas 7 Marabillas da Natureza.New 7 Wonders of the world, consultado o 29 de decembro de 2011 As augas que rodean a illa de Komodo conteñen unha rica biodiversidade mariña. As illas de Komodo tamén forman parte do Triángulo de Coral, que contén parte da biodiversidade mariña máis rica da Terra.
Tamén é unha Ecorrexión mariña do Global 200 do WWF, un Centro de Diversidade Vexetal do WWF/UICN, unha das Áreas de Aves Endémicas do mundo e un Parque Patrimonial da ASEAN.
Historia miniatura|O Parque Nacional de Komodo aparece no reverso do billete de 50.000 rupias.
A illa de Padar e parte de Rinca foron establecidas como reservas naturais en 1938.
A illa de Komodo declarouse reserva natural en 1965,, e en xaneiro de 1977 como reserva da biosfera no marco do Programa sobre o Home e a Biosfera da UNESCO.
En 1980, as illas de Komodo, Padar, Rinca e Gili Motong e as augas circundantes foron declaradas parque nacional, cun total de 7500 km².
En 1984, o parque nacional ampliouse a 219322 ha para incluír a área mariña de Mbeliling/Ngorang 31000 ha e os parques recreativos de Wae Wuul/Mburak (3000 ha) na illa de Flores, na parte continental. A zona mariña abrangue o 60 % da superficie do parque nacional.
En 1991, o parque nacional declarouse Patrimonio da Humanidade pola UNESCO.
En 2005, designouse Parque Patrimonial da ASEAN.
O parque fundouse inicialmente para conservar o singular dragón de Komodo (Varanus komodoensis), descuberto por primeira vez polo mundo científico en 1912 a través do tenente J.K. H. van Steyn van Hensbroek, administrador civil en Reo, illa de Flores. Desde entón, os obxectivos de conservación ampliáronse para protexer toda a biodiversidade da rexión, tanto mariña como terrestre.
Está considerado un dos 25 puntos de biodiversidade do mundo, unha designación de Conservation International. Tamén é unha das 200 Ecorrexións mariñas do WWF, unha reserva do Home e a Biosfera da UNESCO, un Centro de Diversidade Vexetal do WWF/UICN e unha das Áreas de Aves Endémicas do mundo.
Xeografía e clima thumb|O terreo accidentado da illa de Komodo, con poucas árbores, convértea nun dos lugares máis secos de Indonesia. thumbnail|Illa Rinca. thumb|Illa Padar.
O parque comprende unha sección costeira do oeste de Flores, as tres illas máis grandes de Komodo, Padar e Rinca, 26 illas máis pequenas e as augas circundantes do estreito de Sape. As illas do parque nacional son de orixe volcánica. O terreo é xeralmente accidentado, caracterizado por outeiros redondeados, con altitudes de ata 735 m. O clima é un dos máis secos de Indonesia, con precipitacións anuais de 800 a 1000 mm. As temperaturas na estación seca, de maio a outubro, rondan os 40 °C.
Asentamentos humanos Historia da poboación Pouco se sabe da historia temperá dos habitantes das illas de Komodo. Eran súbditos do Sultanato de Bima, aínda que o afastamento da illa de Bima significaba que os seus asuntos probablemente non eran moi afectados polo Sultanato, agás polas ocasionais esixencias de tributos.
A maioría da xente que vive no parque e arredores son pescadores, orixinarios de Bima (Sumbawa), Manggarai, Flores do Sur e Célebes Meridional. Os de Sulawesi do Sur son dos grupos étnicos Sama-Bajau ou Bugis. Os sama-bajau eran orixinalmente nómades e mudábanse dun lugar a outro na rexión de Sulawesi, Illas menores da Sonda e as Maluku para gañarse a vida. Os descendentes do pobo orixinal de Komodo, os Ata Modo, aínda viven en Komodo, pero non quedan ata modo de raza pura, e a súa cultura e lingua están a integrarse lentamente cos migrantes recentes.
A poboación humana dentro do parque esparexíase por catro asentamentos (Komodo, Rinca, Kerora e Papagaran), todos os cales existían antes de 1980, cando a área foi declarada parque nacional. En 1928 só había 30 persoas vivindo na Aldea de Komodo (coñecida localmente como Kampung Komodo), e aproximadamente 250 persoas na Illa de Rinca en 1930. A poboación aumentou rapidamente e, en 1999, había 281 familias que sumaban 1.169 persoas na illa de Komodo.
A aldea de Komodo tivo a maior poboación dentro do parque, principalmente debido á migración de persoas de Sape, Manggarai, Madura e Sulawesi Meridional. O número de edificios na aldea de Komodo aumentou rapidamente de 30 casas en 1958 a 194 casas en 1994 e 270 casas en 2000. A aldea de Papagaran ten un tamaño similar, con 258 familias que suman un total de 1.078 persoas. No censo de 2010, a aldea de Komodo tiña 1.508 habitantes e a aldea de Papagaran tiña 1.262 habitantes. En 1999, a poboación de Rinca era de 835 habitantes e a de Kerora de 185 persoas.
En 2004, a poboación total que vivía no parque era de 3.267 persoas, mentres que 16.816 persoas vivían na zona que rodea inmediatamente o parque.
Economía En 2007, o 97 % das persoas que vivían no parque dependían dos recursos mariños como única fonte de ingresos.. Citado en . Estaban empobrecidos polas restricións no acceso aos recursos xunto co aumento do custo da vida, unha poboación crecente e a falta de alternativas de subsistencia sostibles, todo o cal aumenta a presión sobre os recursos.. Citado en .
Ingresos do turismo e comunidades locais
A nivel local, o turismo converteuse nunha industria importante desde finais da década de 1980 e a de 1990, pero este desenvolvemento trouxo poucos beneficios ás comunidades locais dentro do parque. Esta industria non só ten a súa sede principalmente fóra do parque en Labuan Bajo; ademais, a maioría dos beneficios así xerados fíltranse fóra da rexión a grandes operadores turísticos nacionais ou internacionais. Cited in .
Educación O nivel medio de educación nas aldeas do Parque Nacional de Komodo é o cuarto grao da escola primaria. Hai unha escola primaria en cada unha das aldeas, pero non se admiten novos estudantes cada ano. De media, cada aldea ten catro clases e catro profesores. A maioría dos nenos das pequenas illas de Kecamatan Komodo (Komodo, Rinca, Kerora, Papagaran, Mesa) non rematan a escola primaria. Menos do 10 % dos que se gradúan na escola primaria continúan no instituto, xa que a principal oportunidade económica (a pesca) non require máis educación. Os nenos deben ser enviados a Labuan Bajo para asistir ao instituto, pero isto raramente se fai nas familias de pescadores.
Saúde A maioría das aldeas situadas dentro e arredor do parque teñen poucas instalacións de auga doce dispoñibles, se é que hai algunha, especialmente durante a estación seca. A calidade da auga diminúe durante este período e moitas persoas enferman. As empresas tamén consomen grandes cantidades de auga para usos turísticos, a miúdo obtendo un custo por unidade menor que os locais. A malaria e a diarrea están descontroladas na zona. Na illa de Messah, cunha poboación de 1.969 habitantes, non hai auga doce dispoñible. A auga doce ten que ser traída en bidóns en barco desde o continente. O custo da auga doce para cada familia é de 100.000 rupias ao mes. Case todas as aldeas teñen un centro médico local con persoal e polo menos un paramédico. A calidade das instalacións de atención médica é baixa.
Condicións socioculturais e antropolóxicas As comunidades tradicionais de Komodo, Flores e Sumbawa estiveron sometidas a influencias externas e a influencia dos costumes tradicionais está a diminuír. A televisión, a radio e o aumento da mobilidade xogaron un papel na aceleración da taxa de cambio. Houbo unha afluencia constante de migrantes á zona. Neste momento, case todas as aldeas constan de máis dun grupo étnico.
Flora e fauna O clima cálido e seco do parque, caracterizado pola vexetación de sabana, convérteo nun bo hábitat para o endémico dragón de Komodo (Varanus komodoensis). As súas poboacións están restrinxidas ás illas de Komodo (1.700), Rinca (1.300), Gili Motang (100), Gili Dasami (100) e Flores (aprox. 2.000), mentres que se extinguiu en Padar.
Os bosques nubrados só aparecen nalgunhas zonas por riba dos 500 metros, pero proporcionan hábitat a varias floras endémicas. A vexetación costeira inclúe bosques de mangleiros, que xeralmente aparecen nas baías abrigadas das tres illas máis grandes.
Os arrecifes de coral franxeiros e en parches son extensos e están mellor desenvolvidos na costa nordeste de Komodo. O parque é rico en vida mariña, incluíndo tiburón balea, peixe roda, raia manta, raia aguia, cabalo de mar pigmeo, falsos peixes agulla, peixes sapo pallaso, lesma de mar, polbos de aneis azuis, poríferos, tunicados e coral.
Variedades de cetáceos habitan nas augas adxacentes, desde golfiños máis pequenos ata cachalotes. e mesmo baleas azuis. Confirmouse a presenza de rorcuais de Omura, un dos rorcual menos coñecidos, en augas dentro do parque.Kahn, B. 2001. "Komodo National Park Cetacean Surveys: April 2001 and 1999–2001 survey synopsis". Presented working paper CMS/SEAMAMSII/24. United Nations Environment Programme – Convention on the Conservation of Migratory Species of Wild Animals (UNEP/CMS) Second International Conference on the Marine Mammals of Southeast Asia. July 22–23, 2002. Demaguette, Philippines. 39pp. Os dugongos en perigo de extinción aínda viven tamén nas zonas de Komodo.
A fauna terrestre ten unha diversidade bastante baixa en comparación coa fauna mariña. O número de especies animais terrestres que se atopan no parque non é elevado, pero a zona é importante desde a perspectiva da conservación, xa que algunhas especies son endémicas. Moitos dos mamíferos son de orixe asiática, incluíndo o cervo rusa, o xabarín, o búfalo de auga, o macaco cangrexeiro e a civeta. Varios dos réptiles e aves son de orixe australiana, como o paxaro de patas laranxas, a cacatúa de crista amarela e o paxaro frade con casco.
O réptil máis famoso do Parque Nacional de Komodo é o dragón de Komodo (Varanus komodoensis). É o lagarto máis grande do mundo e está entre os réptiles máis grandes do mundo, as femias poden alcanzar unha lonxitude de 2 a 2,5 m e un peso de 70 kg, os machos unha lonxitude de 3 m e ata 136 kg de peso, pero a media é respectivamente dun peso de 68 a 73 kg para unha lonxitude de 2,29 m e dun peso de 79 a 91 kg para unha lonxitude de 2,59 m.
Doce especies de serpes terrestres atópanse na illa ademais de especies mariñas. As serpes inclúen a cobra cuspidora de Xava (Naja sputatrix), víbora de Russell oriental (Daboia siamensis), víbora de labios brancos (Trimeresurus alboladataudaa lablupped) krait]] (Laticauda laticaudata), e Timor python (Python timoriensis). Os lagartos inclúen nove especies de eslizóns (Scinidae), lagartos (Gekkonidae), lagartos sen extremidades (Dibamidae) e os lagartos monitores como o dragón de Komodo (Varanidae). Entre as ras inclúense a ra touro asiática (Kaloula baleata), a endémica ra cruzada de Komodo (Oreophryne jeffersoniana) e a Oreophryne darewskyi. As ras adoitan atoparse en altitudes máis altas e húmidas. O crocodilo de auga salgada (Crocodylus porosus) estivo presente noutro tempo no parque en zonas costeiras, incluídos os mangleiros, pero agora está extinto na zona.