A fonte da praza do Ferro é unha fonte realizada por Alonso Rodríguez en 1613. Está situada na praza do Ferro, da cidade galega de Ourense.
Historia Segundo documentos conservados no Arquivo Histórico Provincial, a fonte procede do Mosteiro de Santo Estevo de Ribas de Sil, en Nogueira de Ramuín, aínda que durante anos o seu lugar de orixe foi obxecto de controversia, con varias publicacións sinalando Oseira como a súa localización orixinal. Foi Juan Andrés Hervella Vázquez quen revelou a súa verdadeira historia tras descubrir un documento relativo á súa orixe en 1992. Realizada por Alonso Rodríguez en 1613, ano no que frei Juan Muñoz e frei Fernando de Amescua exercían como abades. O 27 de agosto de 1856, no marco da desamortización de Mendizábal, creouse unha comisión para trasladar esta fonte e as outras situadas nos mosteiros de Oseira e Ribas de Sil á capital, segundo consta nun documento do Libro de Acordos do Concello, conservado no Arquivo Histórico Provincial.
Grazas a este documento, sábese que non todas as fontes antigas da cidade tiñan a súa orixe en Oseira, como se pensaba anteriormente, senón que algunhas (polo menos dúas) procedían de Ribas de Sil. O 2 de setembro, o Concello enviou unha carta ao bispado informándoo da creación da comisión e anunciando o desmantelamento das fontes. O bispo optou por non responder ás autoridades, o que posteriormente provocaría varios problemas. O 23 do mesmo mes, un antigo monxe que exercía como párroco da igrexa de Ribas de Sil enviou unha carta ao bispado informándoo de que os membros da comisión se desprazaran ao mosteiro, onde os recibiu no seu dormitorio por estar enfermo. Dado que a propiedade estaba baixo a xurisdición do bispado por Real Decreto e os comisionados non contaban co permiso do bispo, despediuse deles amigablemente, solicitando a autorización necesaria ao bispado para maior tranquilidade. O 25 de setembro, o mesmo párroco queixouse nunha carta de que os comisionados comezaran os traballos de desmantelamento da fonte sen ter obtido a autorización requirida. O libro Del Orense Antiguo (1935), de José Adrio Menéndez, inclúe o seguinte parágrafo: «Á Praza Maior, onde había árbores por todos os lados, en virtude dun acordo municipal do 27 de agosto, foi levada unha das fontes monumentais do Mosteiro de Oseira, trasladada posteriormente aos bosques do Xardín do Posío. Outra fonte de considerable mérito, traída do convento de Ribas de Sil, foi colocada tamén entón na Plazuela del Hierro» Baseándose nos motivos ornamentais, pódese establecer unha clara vinculación estilística co claustro do mosteiro, coñecido como Claustro dos Cabaleiros. Ademais, considerando as datas dos rexistros municipais do 10 de setembro, 27 de setembro, 1 de outubro e 5 de novembro, todos de 1856, e dado que os traballos de desmontaxe, recolocación e instalación duraron aproximadamente 40 días, pódese confirmar a orixe da fonte do mosteiro de Ribas de Sil. Segundo a acta do 10 de setembro: miniatura|212x212px|Cariátides.
Unha vez aprobada a acta, comezaron os traballos de recolocación das fontes de Oseira. Cómpre sinalar que a acta do 1 de outubro estipulaba que a fonte actualmente situada na praza do Bispo Cesáreo se instalaría na praza principal, entón chamada "Praza da Constitución". Esta fonte sería a última en colocarse, xa que se agardaba a súa recolocación á devandita praza, de acordo coa solicitude formulada polos comisionados e a confirmación da súa comisión por parte do pleno municipal
A fonte da praza do Ferro foi separada das do mosteiro de Osera segundo a acta do 5 de novembro: «A continuación, a discusión centrouse na fonte da praza do Ferro, cuxa construción está a levar a cabo o mestre carpinteiro Manuel Varela, […]». Deste texto dedúcese que a fonte aínda estaba na fase de instalación e, polo tanto, con demasiado atraso para provir de Oseira. Consta que o traslado das fontes do mosteiro de Ribas de Sil comezou o 27 de setembro, como se recolle na acta desa data:
Descrición miniatura|226x226px|Nereidas. Realizada en pedra e situada na praza do Ferro, coñecida no pasado como «Cruz dos Ferreiros» e punto onde conflúen cinco rúas, o que fai que teña un perímetro triangular, a fonte asíntase no centro dun gran pilón lobulado de planta hexagonal. Do eixo central parte un alicerce composto por un total de tres corpos e rematado todo por un coroamento. Descrita por Florentino Cuevillas como «moi do cincocentos, resalta pola súa elegancia renacentista e con moita e escura mitoloxía», sobre unha base con forma de hexágono macizo érguese o primeiro dos corpos, formado por catro relevos femininos semellantes a nereidas (ninfas dos mares), polo xeral representadas cabalgando sobre golfiños ou cabalos mariños, aínda que neste caso tan só figura a metade superior das mesmas xurdindo da auga e enlazadas unhas con outras mediante coroas de follas que suxeitan baixo os brazos.
En canto á segunda sección, presenta tres doncelas de pé a xeito de cariátides. Aínda que este tipo de estatua se empregaba tradicionalmente para soportar o peso das arquitrabes dos edificios, aquí sosteñen a cunca destinada a recoller a auga vertida da copa superior, que á súa vez serve para drenar a cunca por medio de catro cabezas de león. En canto á terceira e última sección, está composta polas figuras de tres adolescentes que poderían ser representacións de Eros ou simplemente dos mozos atlantes, a contraparte masculina das cariátides, aínda que tamén é posible que representen a Telamón de tres xeitos. Estas figuras aparecen entrelazadas por un tecido con profusos pregamentos, que sosteñen coas mans á altura da cadeira, permitíndolle caer artisticamente sobre as coxas. Por riba das súas cabezas está a última copa ou cunca, moito máis pequena que a de abaixo, no centro da cal emerxe o elemento coroador, composto por dúas aguias unidas dorso con dorso e en posición vertical, coas ás lixeiramente estendidas.
Legado A fonte da Praza do Ferro destaca por estar situada nunha das zonas máis céntricas do casco antigo da cidade, así como por ser a segunda fonte máis importante da capital, só superada pola das Burgas. Restaurada en 1992, esta fonte tamén ten a honra de contar cunha réplica, creada en 1997 por Nicanor Carballo para o Patio dos Medallóns do Mosteiro de Oseira, unha obra realizada como reparación polo espolio sufrido por este mosteiro, aínda que para entón xa se sabía que a peza orixinal procedía de Ribas de Sil.
Notas
Categoría:Fontes de Galicia Categoría:Ourense