As Cortes de Santiago de Compostela e A Coruña foron unha reunión das Cortes de Castela acontecida en ambas as localidades galegas, primeiro en Santiago de Compostela e logo na Coruña, que tiveron lugar ao comezo do reinado de Carlos I, entre o 31 de marzo e o 25 de abril de 1520. miniatura|Carlos I en 1516, retratado por Bernard van Orley. A finais de 1519 o mozo Carlos I foi elixido emperador do Sacro Imperio Romano Xermánico. Uns meses despois, en febreiro de 1520, convocou as Cortes co fin de obter un cuantioso servizo que lle permitise sufragar a súa viaxe cara a terras xermanas e reembolsar os préstamos que empregara para gañar a elección imperial. Malia as presións dos correxedores e da corte real e no medio dun clima deteriorado polas protestas de Toledo, a maioría das cidades ativéronse ao programa reivindicativo de Salamanca e decidiron enviar os seus procuradores con poderes para non votar o servizo.
Sen a asistencia daquelas dúas cidades, as Cortes inauguráronse o 31 de marzo cun discurso de Pedro Ruíz de la Mota e proseguiron en Santiago de Compostela algúns días máis, durante os cales os deputados se negaron a consentir o imposto se o monarca non atendía antes as súas reivindicacións. Esta corrente de hostilidade levou a que Carlos suspendese as súas sesións o 4 de abril e as renovase pouco máis de dúas semanas despois na Coruña. A corte aproveitou o lapso de tempo que durou este intervalo para exercer presións sobre os procuradores intransixentes e levar a cabo unha marrada manobra no seo do rexemento toledano que acabou por facer estalar a revolta comuneira o 16 de abril. Na Coruña, finalmente, as Cortes foron cedendo sobre a cuestión dos impostos até aprobarse o servizo por unha gran maioría.
Logo diso, o rei designou o estranxeiro Hadrián de Utrecht rexente das súas posesións hispánicas e o 20 de maio embarcouse rumbo cara a Alemaña. A revolta comuneira agravouse, na cal as Cortes de Santiago de Compostela e A Coruña xogaron un papel moi importante como orixe directa do conflito.
Contexto histórico miniatura|Retrato de Maximiliano I de Habsburgo, avó de Carlos I de España e anterior emperador do Sacro Imperio Romano Xermánico. En 1519, abriuse o proceso de elección do emperador do Sacro Imperio Romano Xermánico e a maioría dos electores pronunciáronse a prol de Carlos I para suceder a Maximiliano, o seu avó. Ante o triunfo obtido, o monarca español precisaba unha cantidade de numerario importante que lle permitise pagar os gastos da viaxe e, por sobre todo, reembolsar o diñeiro prestado polos banqueiros xenoveses e alemáns, os Welser e os Fugger, o cal utilizara para dispor aos electores ao seu favor. miniatura|Coroación de Carlos I de España como emperador do Sacro Imperio Romano Xermánico en Bolonia (1522), obra de Gaspar de Crayer, conservada no Museo Ingres Bourdelle, en Francia. O concello de Toledo situouse á fronte das cidades que protestaban contra a elección imperial, cuestionando o papel que Castela debería desempeñar neste novo marco político e os gastos que carrexaría a curto prazo, dada a posibilidade de que a Coroa se convertese nunha mera dependencia imperial. Ao principio, insistiu na idea de volver ao sistema de encabezamentos, unha modalidade de recadación das alcabalas que se supuña máis xusta e menos gravosa para os cidadáns. Pero moi axiña esta reivindicación pasou a segundo plano e Toledo empezou a enviar cartas ás cidades con voto en Cortes para que se reunisen e adoptasen unha postura común respecto de dous puntos fundamentais: a marcha do rei e a organización da rexencia, por unha banda, e os problemas derivados da elección imperial, por outro. En canto ao primeiro, Toledo introduciu unha reivindicación que historiadores como Joseph Pérez consideraron de talante novo e revolucionario: que durante a ausencia do monarca, os «pobos» exercesen o seu dereito a gobernar. En canto ao segundo, a cidade protestou enerxicamente contra a nova intitulación real de Carlos I, que antepuña o título de emperador ao de rei de Castela. Esta cuestión liquidouse coa seguinte formulación:
Preparación das Cortes As Cortes foron convocadas dende Calahorra o 12 de febreiro de 1520, fixándose para a súa reunión o día 20 de marzo na cidade de Santiago de Compostela, no reino de Galicia. A elección, contraria aos costumes, dunha localidade tan afastada de Castela e os seus centros políticos provocou certo malestar nos concellos locais e o círculo de colaboradores do monarca. Todos crían que os procuradores non se reunirían senón en Burgos, aínda que o rei nunca deu seguridades nese sentido:
Algúns rumores comezaron entón a circular. Segundo un deles, Isidoro de Sevilla profetizara a destrución do reino o día en que as Cortes se reunisen en Galicia. De maneira máis seria, o 1 de marzo o cabido de Córdoba acordou pedir ao rei que as Cortes se celebrasen en Castela e non en Santiago, «porque é moi gran novidade e en prexuízo destes reinos», e o mesmo suplicáronlle os concellos das vilas de León, Astorga, Ponferrada e Vilafranca do Bierzo no seu percorrido rumbo a Galicia. Outro punto desta argumentación era que a cidade que ía ser sede das Cortes non tiña representación na asemblea. E en relación con isto, a convocatoria de 1520 tamén reviviu a antiga disputa que o reino de Galicia mantiña coa cidade que o representaba, Zamora. Así, o 15 de febreiro, Betanzos elevou un memorial ao rei para declararlle a súa absoluta fidelidade e pedir que non dese crédito algún a devandita cidade, a cal, pretendendo falar en nome de Galicia, se aliñou xunto con Toledo. A esta protesta de lealdade seguiulle, pola súa banda, a da Coruña.
Presións ás cidades Co fin de conseguir procuradores afíns á Coroa, os correxedores fixeron presión aos concellos e impuxéronlles un mandato redactado de antemán pola Corte, con poderes favorables á votación do servizo. Ademais, encargoulles a tarefa de evitar a participación nos debates de persoas impropias ao rexemento, sobre todo, membros do clero, cuxa intervención no concello local estaba terminantemente prohibida pola lei.
As primeiras sesións esquerda|miniatura|402x402px|Fachada do convento de San Francisco, onde se celebraron as Cortes de 1520.
Sesión do 31 de marzo A Corte chegou a Santiago de Compostela o 26 de marzo e as Cortes inauguráronse o sábado 31 baixo a presidencia do Gran Chanceler, Mercurino Gattinara, e do bispo de Badaxoz, Pedro Ruiz de la Mota, na sala capitular do convento de San Francisco, extramuros da cidade. Como letrados asistentes estiveron os licenciados García de Padilla e Luis Zapata e os doutores Lorenzo Galíndez de Carvajal e Jos; como secretario do rei, Antonio de Villegas e como secretario do Consello e escribano de Cortes, no canto de Juan da Oz, Juan Ramírez.
Invalidez dos poderes dos deputados salmantinos Os asistentes encargados de verificar os poderes dos procuradores negaron a entrada aos representantes de Salamanca, Pedro Maldonado e Antonio Fernández, argumentando que o mandato do que eran portadores, e en cuxa redacción participara o clero, non proviña do rexemento, xustiza nin de «as persoas que o debían outorgar», e que por tanto, en virtude del, non llos podía admitir como procuradores da súa cidade. Inmediatamente, acudiuse na capela onde se achaban reunidos Bartolomeu de Torres, criado e mensaxeiro do corrixidor salmantino Juan de Ayala, cun novo poder redactado segundo as normas, é dicir, polo concello, e pediu aos deputados e ante escribano que o aceptasen. Con todo, aqueles negáronse a facer uso del, polo que os asistentes de Cortes ratificáronlles a prohibición de asistir.
As Cortes acabaron reuníndose daquela sen a asistencia de dúas cidades na oposición: Salamanca e Toledo, que optou por non enviar os seus procuradores porque rexeitaba a concesión do servizo.
Reclamación dos aristócratas galegos Antes de que se producise formalmente o inicio da primeira sesión, o arcebispo de Santiago de Compostela, o conde de Benavente, o conde Fernando Andrada e o conde de Vilalba reclamaron deputados propios para Galicia, reino cuxa representación nas Cortes de Castela era exercida pola cidade de Zamora e, segundo os reclamantes, de maneira inxusta:
Segundo o cronista Prudencio de Sandoval, o conde de Vilalba e o procurador burgalés García Ruiz de la Mota enfrontáronse verbalmente «en palabras de moita pesadume». O rei, enterado, ordenou ao bispo Mota que interviñese, e saíndo o arcebispo de Santiago de Compostela e os condes pola porta da claustra, intentou el acougar ao conde de Vilalba, «amosándolle que sentiu pena de que o seu irmán lle perdera o respecto». Mais o aristócrata respondeulle: «Bonito irmán tedes, señor bispo», e xurado que, se detiñan, xuntaríase co rebelde Pero Laso de la Vega. Inmediatamente personouse un alcalde de Corte e comunicoulle ao conde que dentro dunha hora saíse desterrado da Corte. O aristócrata recluíuse na Coruña, e cando Carlos trasladou alí as Cortes, levantoulle o desterro.
Notas
Véxase tamén Outros artigos Guerra das Comunidades de Castela Bibliografía
Publicacións
Categoría:Historia da Coruña Categoría:Historia de Santiago de Compostela Categoría:1520