miniatura|260px|Cabrito doméstico. miniatura|260px|Cabeza dunha cabra doméstica mona (sen cornos). Capra é un xénero de mamíferos artiodáctilos ruminantes da familia dos bóvidos e subfamilia dos caprinos coñecidos comunmente como cabras, cabras montesas ou cabras salvaxes, ou íbices.
O xénero comprende, segundo os autores, de 8 a 10 especies, entre elas a cabra montesa (Capra pyrenaica), o markhor (Capra falconeri) e o íbice ou cabra montesa dos Alpes (Capra ibex).
Porén, existen animais doutros xéneros (que non son Capra), pero da subfamilia dos caprinos, que ás veces se denominan "cabras", como as do xénero Oreammos, ao que pertence a chamada cabra das Montañas Rochosas (Oreamnos americanus).
As verdadeiras cabras salvaxes son orixinarias do centro-oeste de Asia, onde aínda viven a maioría das especies actuais, e desde onde colonizaron partes de Europa e o norte de África.
A cabra doméstica (Capra hircus aegagrus ou Capra aegagrus hircus, segundo os distintos autores) é unha subespecie domesticada da cabra salvaxe (Capra hircus ou C. aegagrus, segundo os autores). A súa domesticación data de hai uns 9.000 anos, durante o neolítico, cando apareceron as primeiras en Mesopotamia, e cuxa distribución actual, tanto na forma doméstica como asilvestrada, é practicamente cosmopolita.
As cabras domésticas son hoxe en día un dos principais animais domésticos en Oriente Medio, no norte e o leste de África e na Europa mediterránea.
Características xerais As cabras son animais gregarios que viven en pequenas mandas pero, ao contrario que os seus próximos parentes, as ovellas (xénero Ovis), son animais adaptados a comeren arbustos e matos de poliñas e follas coriáceas, propias de medios secos e/ou montañosos.
Adoitan ser animais moi áxiles, capaces de gabearen con facilidade por pendentes sumamente empinadas, e de saltar dun penedo a outro bastante afastado.
Son caprinos, como as especies do xénero Ovis (que inclúe as ovellas), pero distínguense destas pola presenza de glándulas odoríferas cerca dos pés, nas inguas e na fronte, pola ausencia doutras glándulas faciais, e pola presenza dunha barba nos machos (as chamadas barbas de chibo) e de calos sen pelo nos xeonllos das patas dianteiras.
As especies salvaxes presentan un marcado dimorfismo sexual, manifestándose grandes diferenzas de tamaño, cor e cornamenta entre machos e femias; porén, as diferentes razas domésticas tenden a suavizar estas diferenzas.
Clasificación
O xénero Capra foi establecido por Linneo en 1768, na 10ª edición do seu Systema Naturae.
Especies e subespecies A clasificación do xénero é controvertida. Así, na actualidade, segundo Mammals Species of the Word, e a ADW,Capra na ADW. recoñécense 8 especies, coas subespecies indicadas:
Xénero Capra miniatura|300px|Mapa de distribución das 8 especies do xénero Capra. miniatura|Cabra salvaxe (Capra aegagrus).
Capra caucasica C. c. caucasica C. c. cylindricornis C. c. severtzovi Capra falconeri C. f. falconeri C. f. heptneri C. f. megaceros Capra hircus C. h. hircus C. h. aegagrus C. h. chialtanensis C. h. cretica C. h. jourensis C. h.picta Capra ibex Capra nubiana Capra pyrenaica Capra sibirica Capra walie
Porén, para o NCBI serían:
Capra aegagrus Capra aegagrus blythi Capra aegagrus cretica Capra caucasica Capra cylindricornis Capra falconeri Capra falconeri heptneri Capra falconeri megaceros Capra hircus Capra ibex Capra ibex ibex Capra nubiana Capra pyrenaica Capra pyrenaica hispanica Capra pyrenaica pyrenaica Capra sibirica Capra walie
E aínda, para outros autores:
Capra aegagrus - cabra salvaxe C. a. aegagrus - cabra de Bezoar C. a. blythi - cabra do deserto de Sindh C. a. chialtanensis - cabra de Chialtan C. a. creticus - cabra salvaxe de Creta C. a. hircus - cabra doméstica C. a. turcmenica - cabra barbuda do Turquestán Capra caucasica - cabra do Cáucaso occidental Capra cylindricornis - cabra do Cáucaso oriental Capra falconeri - markhor C. f. heptnerni - markhor de Bukahará C. f. chialtanensis - markhor de Chialtan C. f. megaceros - markhor de cornos rectos C. f. jerdoni - markhor de Solimán Capra ibex - cabra montesa dos Alpes, ou íbice Capra nubiana - cabra nubia Capra pyrenaica - cabra montesa C. p. hispanica - cabra montesa levantina C. p. lusitanica - cabra montesa lusitana († 1892) C. p. pyrenaica - cabra montesa dos Pireneos († 2000) C. p. victoriae - cabra montesa de Gredos Capra sibirica - íbice siberiano C. s. alaiana - íbice do Quirguisia C. s. hagenbecki - íbice mongol C. s. hemalayanus - íbice do Himalaia C. s. sakeen - íbice de Caxemira C. s. sibirica - íbice do Altai Capra walie - cabra montesa de Etiopía
Domesticación e usos
miniatura|Cabras rubias nun curral. miniatura|Queixo de leite de cabra. Canda as ovellas, as cabras foron dos primeiros animais domesticados. O proceso de domesticación comezou no neolítico, polo menos hai 10.000 anos, no que agora é o norte de Irán.Melinda A. Zeder & Brian Hesse (2000): "The Initial Domestication of Goats (Capra hircus) in the Zagros Mountains 10,000 Years Ago". Science 287 (5461): 2254–2257. Resumo.
As principais motivacións para emprender este proceso foron o fácil acceso humano á carne, a pel, o pelo e o leite destes animais.
As peles de cabra curtidas utilizáronse até a Idade Media para gardar a auga e o viño (odres ou pelellos) e para transportar eses produtos nas viaxes e nos campamentos militares. En certas rexións tamén se usaron as peles curtidas como pergamiño para escribir.
A produtividade da cabra en leite/ano/peso é a maior de entre todos os mamíferos domésticos, chegando a producir de 12 a 13 veces o seu peso en leite ao ano (en comparación, a vaca produce entre 5 e 6 veces o seu peso en leite ao ano). A la de certas especies chegou a ter unha elevada cotización no mercado (Angora e Caxemira).
Na actualidade as cabras son un dos principais animais domésticos en Oriente Medio, no norte e o leste de África, na Europa mediterránea e en numerosos países asiáticos e americanos.
No ano 2010 había no mundo 764 500 000 cabezas de gando caprino, sendo as dez principais cabanas as de:
País Nº de cabezas País Nº de cabezas China 173 000 000 Nixeria 27 000 000 India 124 500 000 Irán 26 000 000 Paquistán 52 800 000 Indonesia 12 450 000 Sudán 40 000 000 Tanzania 11 700 000 Bangladesh 34 500 000 Kenya 11 000 000
Segundo a FAOSTAT (Base de datos estatísticos da FAO), o número total de cabezas de gando caprino no mundo no ano 2013 era de 1 006 millóns, aproximadamente. O 63 % do total concentrábase en 10 países e na Unión Europea (UE). China era o país con maior censo de gando caprino do mundo, con 183 millóns de cabezas nese ano (o que representaba o 18,2 % do censo mundial), seguida pola India, con 162 millóns; Paquistán, con 65 millóns, e Nixeria, con 58.Informe Nacional de Ovino y Caprino. 2015. Gobierno de Esaña. Ministerio e Agricultura, Alimentación y Medio Ambiente.
Os países nos que máis se incrementou o censo de gando caprino no período 2009 - 2013 foron a India (en máis de 13 millóns de cabezas, o que supón un incremento do censo dun 9 %), Paquistán (máis de 6,6 millóns de cabezas) e Bangladesh (máis de 6,3 millóns). Séguenos Malí, Nixeria e Etiopía. Por outra parte, os países que sufriron unha maior diminución do censo caprino no mesmo período foron China (que perdeu 16,9 millóns de cabezas), Mongolia (1,7 millóns) e a UE (0,8 millóns).
No conxunto da Unión Europea, en 2008, contábase con 13,2 millóns de cabezas.Caprins – Enquête cheptel de novembre-décembre 2008 – Résultats européens
En Galicia Cabra doméstica A ampla gama de utiizacións da cabra fixeron desta un animal moi utilizado en Galicia desde o neolítico, especialmente en explotacións de pouca extensión, e por persoas que carecen de terras. A carne do cabrito, moi aprezada, ten un mercado relativamente extenso, e forma parte de menús propios de moitas festas populares.VV.AA. (!974): Gran Enciclopedia Galega. Tomo IV. Santiago / Gijón: Silverio Cañada. ISBN 84-7286-039-6. O cabrito, dixo Sueiro, «dásenos moi ben aos galegos (aínda que moitos se empeñen en cultivar o cordeiro)».Sueiro, Jorge-Víctor (1981): "Asado de cabrito" en Comer en Galicia. Madrid: Penthalon Ediciones. ISBN 84-8533-732-8, p. 159. E o seu mestre Cunqueiro opinaba que
Dentro destas festas ten moita sona a do barrio compostelán de Conxo, que desde o 5 de setembro do ano 2009 está institucionalizada.I Festa da cabra . Web oficial de Turismo. Concello de Santiago de Compostela.
Desde hai uns anos estase a recuperar a única raza de cabra de Galicia, a chamada cabra galega. Trátase de animais de perfil recto ou subcóncavo, eumétricos e sublonxilíneos. A súa capa é de cor avermellada, con distintas tonalidades, desde rubia até retinta. É unha raza de gran rusticidade e alta capacidade de adaptación ao medio, máis resistente ás enfermidades que outras razas, moi áxil e prolífica (a maioría dos partos son de 2 ou 3 cabritos cando as condicións son favorábeis).A cabra galega, en Cabra Galega.
Evolución da cabana 1962 - 2012 Ano A Coruña Lugo Ourense Pontevedra Total Galicia 1962 4 511 14 187 40 327 10 987 35 136 1972 9 359 20 969 37 540 16 197 83 975 2012 4 578 14 350 12 456 3 653 66 421 >Instituto Galego de Estatística, 11-10-2012. Nota: Tendo en conta que o número total de cabezas e caprino en España no ano 2012 era de 2 363 522, a cabana galega representaba o 2,81 %.
Cabra montesa Á parte da cabra doméstica, en tempos antigos viviu nas serras orientais e surorientais a cabra montesa autóctona, Capra pyrenaica lusitanica, que se extinguiu a mediados do século XIX. Na actualidade inténtanse repoboar ditas zonas coa subespecie C. p. victoriae.
Nomes galegos O nome galego máis común para este animal é o de cabra, pero tamén se usan os sinónimos godalla e xena.cabra no Dicionario da Real Academia Galega. Ademais, o macho recibe o nome particular de cabrón, e tamén os de bode, castrón, chibo e godallo.cabrón no Dicionario da Real Academia Galega. As crías moi novas e que aínda maman, denomínanse cabritos, e tamén chibos,cabrito no Dicionario da Real Academia Galega. pero cando xa non maman, chámanse cabuxos.cabuxo no Dicionario da Real Academia Galega. En canto ás cabras silvestres, ou salvaxes, en galego denomínanse cabras montesas.
A cabra na cultura popular galega
Como noutros lugares, a cabra ocupou tradicionalmente en Galicia un lugar destacado nas supersticións. Moita presenza na literatura teñen os aquelarres ou reunións de meigas presididas polo demo en forma de castrón.
Eladio Rodríguez, no seu Diccionario, recolle as seguintes expresións populares relativas a este animal: Coma a cabra que paríu para o lobo (aplicada a que devolve mal por ben), Mete-las cabras no curral (amedrentar a alguén, ameazalo ou prexudicalo), Quérenche meter as cabras na horta (de significado semellante a anterior).
Así mesmo, o refraneiro popular alude á cabra nestas sentenzas, entre outras:
A cabra cega, monte longo A cabra, co vicio, no cu dá cos cornos A cabra da miña veciña dá máis leite que a miña A cabra é tola: por onde vai unha van todas A cabra, pra quen a garda A cabra que moito anda, pouco apaña A cabra vai pola viña: como fai a mai, fai a filla A filla da cabra, que ha ser senón cabrita? Ás veces a cabra polo coitelo laia Cabra coxa non é sana Cabra coxa non precisa corda non solta Cabra morta de fame non a viu naide Cabra, viño e horta, o seu dono á porta Cabras crían trampas e carneiros diñeiros Inda non pariu a cabra e xa o cabrito mama O que ten cabras e fillos nunca está a ben cos veciños Os que cabras non teñen o cabritos venden, de onde lles veñen? Palabra, díxolle o lobo á cabra pra ver si a aloumiñaba Por onde salta a cabra tamén salta o que a mama Sempre a cabra tira ó monte
As cabras na mitoloxía