A ditadura do proletariado é un concepto marxista-leninista central que designa o estado transitorio no cal a clase traballadora, organizada como forza gobernante, toma o poder político da burguesía para desmantelar as relacións de produción capitalistas, suprimir os inimigos de clase e sentar as bases dunha sociedade comunista sen clases. Acuñado por Karl Marx nos seus escritos de 1850 sobre a loita de clases en Francia e clarificado posteriormente por Friedrich Engels, o termo puña orixinalmente a énfase nun goberno de clase proletaria amplo, máis que nun autoritarismo individual, establecendo unha analoxía coas ditaduras históricas, como a da Roma antiga, como medidas temporais de defensa revolucionaria. Vladimir Lenin ampliou a doutrina en obras como O Estado e a revolución, argumentando que requiría un partido de vangarda para guiar o proletariado na destrución do aparato do Estado burgués e na creación dos soviets como órganos do poder obreiro. Na práctica, tras a Revolución de Outubro de 1917, os bolxeviques invocaron a ditadura para xustificar o goberno dun partido único, as medidas propias da guerra civil e a represión da oposición por parte da Cheka, o que sentou un precedente para estruturas semellantes en estados comunistas posteriores.

Historicamente, as supostas implementacións na Unión Soviética, na China e noutros réximes que reclamaban fidelidade marxista-leninista degradaron cara a burocracias centralizadas dominadas por elites de partido, marcadas por unha represión masiva, pola colectivización forzada e por fallos na planificación económica que se afastaban da promesa teórica dun control democrático dos traballadores e da extinción do Estado. Os resultados empíricos incluíron decenas de millóns de mortes por purgas, fames e campos de traballo, sen que se dese ningún caso de progresión cara ao comunismo sen Estado previsto, o que levou a críticos a argumentar que a énfase do concepto na coerción proletaria por riba das institucións pluralistas facilitou causalmente a consolidación totalitaria en lugar da emancipación. Esta discrepancia alimentou os debates sobre se a vaguidade teórica da doutrina —que privilexia a continuidade da loita de clases por riba das salvagardas institucionais— subordina inevitablemente os medios aos fins, como amosa a persistencia dos aparatos coercitivos moito despois de que as ameazas capitalistas remitisen.

Historia e características miniatura|170px|Karl Marx

De acordo ao marxismo, a existencia mesma de calquera tipo de estado implica a ditadura dunha clase social sobre outra. De acordo a Karl Marx, no réxime capitalista, ata nas maiores condicións de democracia burguesa, existe unha ditadura da burguesía, en detrimento dos traballadores e do conxunto do pobo.

Marx postula a necesidade dunha revolución na cal o proletariado establézase como clase dominante, para disolverse paulatinamente como tal, na transición cara a unha sociedade sen clases. A ditadura do proletariado sería a etapa inmediatamente posterior á toma do poder por parte da clase obreira, na que se crea un Estado obreiro, o cal, como todo estado, sería unha ditadura dunha clase sobre outra (neste caso, das clases traballadoras sobre a burguesía).

En palabras de Lenin: «Marx puxo de relevo [...] que aos oprimidos se lles autorizase para decidir unha vez cada varios anos ¡que membros da clase opresora han de representalos e esmagalos no parlamento!

Pero, partindo desta democracia capitalista -inevitablemente estreita, que repudia baixo corda aos pobres e que é, xa que logo, unha democracia mentireira- [...] o desenvolvemento cara ao comunismo pasa a través da ditadura do proletariado, e non pode ser doutro xeito, porque o proletariado é o único que pode, e só por este camiño, romper a resistencia dos explotadores capitalistas.

Pero a ditadura do proletariado, é dicir, a organización da vangarda dos oprimidos en clase dominante para esmagar aos opresores, non pode conducir tan só á simple ampliación da democracia. Á vez coa enorme ampliación do democratismo, que por primeira vez convértese en democracia para os pobres, nun democratismo para o pobo, e non un democratismo para os sacos de diñeiro, a ditadura do proletariado implica unha serie de restricións postas á liberdade dos opresores, dos explotadores, dos capitalistas. Debemos reprimir a estes, para liberar a humanidade da escravitude asalariada, hai que vencer pola forza a súa resistencia, e é evidente que alí onde hai represión, onde hai violencia, non hai liberdade nin hai democracia.

Engels expresaba isto na carta a Bebel, ao dicir que "mentres o proletariado necesite aínda do Estado, non o necesitará en interese da liberdade, senón para someter aos seus adversarios, e axiña que como poida falarse de liberdade, o Estado como tal deixará de existir."

Democracia para a maioría do pobo e represión pola forza, é dicir, exclusión da democracia, para os explotadores, para os opresores do pobo: velaí a modificación que sufrirá a democracia na 'transición' do capitalismo ao comunismo.O Estado e a Revolución, Cap. 5 As Bases Económicas da Disolución do Estado, V.I. Lenin.»

É importante diferenciar dúas etapas na historia da concepción da ditadura do proletariado. Inicialmente, Marx e Friedrich Engels só falaban da toma do poder estatal por parte da clase traballadora; con todo, tras a experiencia da Comuna de París, concluíron que para exercer a Ditadura do Proletariado, a clase obreira non podía simplemente encher as estruturas estatais existentes, senón que debía proceder a destruír o estado burgués e pór en pé un estado obreiro baseado na organización colectiva (Comunas ou Consellos, en ruso "Soviets") da clase obreiraA Guerra Civil en Francia, Karl Marx, 1871.Prólogo de 1872 ao Manifesto Comunista, Karl Marx e Friedrich Engels, 1872..

Notas

Categoría:Marxismo