Primeiro mundo refírese ao bloque de nacións aliñadas cos Estados Unidos e cos seus aliados capitalistas occidentais durante a Guerra Fría, caracterizado por economías industrializadas, sistemas políticos democráticos e adhesión aos principios de libre mercado. Esta clasificación xeopolítica xurdiu a mediados do século XX como parte do «modelo dos tres mundos», que distinguía os estados capitalistas liderados polos Estados Unidos do segundo mundo comunista liderado pola Unión Soviética e do terceiro mundo, non aliñado ou en vías de desenvolvemento.

Entre as principais características dos países do primeiro mundo figuraban unhas infraestruturas tecnolóxicas avanzadas, un elevado produto interior bruto per cápita, marcos legais sólidos que protexían os dereitos de propiedade e un acceso xeneralizado á educación e á sanidade, o que favorecía un crecemento económico sostido e a innovación. Estas nacións, situadas principalmente en Norteamérica, en Europa Occidental, no Xapón, en Australia e en Nova Zelandia, acadaron os índices de desenvolvemento humano máis altos a nivel mundial, cos datos empíricos amosando unhas esperanzas de vida, unhas taxas de alfabetización e uns niveis de produtividade superiores en comparación con outros bloques. Os seus sistemas de alianzas, como a OTAN, proporcionaban unha defensa colectiva fronte á expansión comunista, contribuíndo á contención da influencia soviética e á eventual vitoria ideolóxica do capitalismo en 1991.

Tras a Guerra Fría, o termo evolucionou desde as súas orixes estritamente baseadas no aliñamento político ata designar de xeito máis xeral as economías desenvolvidas cun alto nivel de vida, aínda que foi criticado por simplificar en exceso as desigualdades globais e por quedar obsoleto en medio do ascenso de potencias como a China. A pesar diso, os países do primeiro mundo seguen a dominar o comercio mundial, a produción científica e a influencia cultural, con métricas como o foco da OCDE nos seus estados membros que poñen de relevo disparidades persistentes en riqueza e en calidade da gobernanza en relación cos mercados emerxentes. As controversias arredor desta designación adoitan derivar de críticas ideolóxicas que retratan estas nacións como explotadoras, aínda que a análise causal atribúe a súa prosperidade a factores institucionais, como o Estado de dereito e os incentivos á innovación, máis que a un simple privilexio histórico.

Introdución miniatura|dereita|450px| Os termos, primeiro mundo, segundo mundo e terceiro mundo foron empregados para dividir as nacións do mundo en tres amplas categorías. Os tres termos non xurdiron simultaneamente. Logo da segunda guerra mundial, a xente comezou a falar da OTAN e o Pacto de Varsovia como dous bloques principais, a miúdo usando tales termos como o "bloque Occidental" e o "bloque Oriental". Os dous "mundos" non foron numerados. Eventualmente foi indicado que había moitos países que non cabían en ningunha categoría, foi nos anos 1950 cando o derradeiro grupo chegou a ser chamado o terceiro mundo. Entón comezou a parecer que debería haber un "primeiro mundo" e un "segundo mundo" (véxase terceiro mundo para un tratamento máis cheo da historia dos termos).

Eventualmente, fíxose isto a práctica común para referirse a nacións dentro da esfera de influencia da Europa Occidental e dos Estados Unidos (por exemplo, os países da OTAN) como o primeiro mundo. Ademais de Norteamérica (Estados Unidos e o Canadá) e Europa Occidental, o primeiro mundo tamén incluíu outros países industrializados capitalistas como o Xapón e antigas colonias británicas como Australia e Nova Zelandia.

Había un número de países que non couberon comodamente nesta definición aseada de partición, incluíndo Suíza, Suecia, e Irlanda, que decidiron ser neutros. Finlandia estaba baixo a esfera da influencia da Unión Soviética, pero non era comunista, e tampouco era un membro do Pacto de Varsovia. Austria estaba baixo a esfera de influencia dos Estados Unidos, pero en 1955, cando o país fíxose unha república totalmente independente, decidiu permanecer neutro. Turquía, que se uniu a OTAN en 1952, non se atopaba na Europa Occidental e non estaba industrializada. España non se uniu á OTAN ata 1982, cara ao final da guerra fría e logo da morte do ditador autoritario Francisco Franco.

No uso moderno, despois do final da guerra fría, o termo de primeiro mundo chegou a denotar ás nacións 'desenvolvidas' industrializadas capitalistas que no ano 2000 tiñan un PIB per cápita superior aos 15.000 dólares estadounidenses, como declarado polo Banco Mundial. Isto incluiría os Estados Unidos, o Canadá, o Xapón, os países da Unión Europea (no 2000), Taiwán, Israel, Australia, Nova Zelandia, e Corea do Sur. Ademais, Singapur e Hong Kong poden ser descritos nestes termos pero son excepcións xa que estes teñen características particulares non representantes dun país. O Banco Mundial tamén denota estes como "Economías de Altos Ingresos".

En anos recentes, xa que tantos países "en vías de desenvolvemento" estanse industrializando, o termo do cuarto mundo foi acuñado para referirse aos países que quedaron atrás e aínda carecen da infraestrutura industrial.

Distribución da renda

Dende mediados principios do século XIX Europa occidental, Norteamérica, Australia e Nova Zelandia foron historicamente as rexións con maiores ingresos do mundo e as que concentraron maiores recursos. Durante o século XX outras rexións como o Xapón e en menor grao Corea do Sur e algunhas áreas do sueste asiático acadaron tamén niveis altos de desenvolvemento económico e altos ingresos per cápita. O resto de rexións sufriron sortes desiguais, por exemplo, América Latina nas últimas décadas sufriu un descenso relativo de ingreso, e África central e meridional que partía de niveis de ingreso relativo altos en comparación doutras rexións do terceiro mundo viu emperorar a súa situación respecto ao ingreso. A seguinte táboa contén algúns datos comparativos. A táboa foi fabricada a partir de datso de Arrighi (1991, táboas II, III e IV) para o período 1938-1988Arrighi, Giovanni, "World income inequalities and the Future of Socialism", New Left Review, 189, setembro-outubro, 1991. e Angus Maddison para o período 2000-2003:

+ Evolución histórica do ingreso per cápita relativo de varias rexións do mundo 1938 1948 1960 1970 1980 1988 2000 2003 "Primeiro mundo" 100% 100% 100% 100% 100% 100% 100% 100% Latinoamérica 19,5% 14,4% 16,7% 15,5% 19,8% 10,6% 25,3% 24,0% Brasil 12,0% 11,3% 12,1% 12,7% 17,5% 12,1% 25,8% 25,1% Oriente Medio e Norte África __ __ 11,5% 8,1% 11,1% 7,1% 18% 18,1% Turquía e Exipto 14,9% 13,0% 12,8% 7,7% 8,1% 5,6% 22,2% 22,0% África Occidental e Oriental __ __ 3,6% 3,4% 4,7% 1,6% 4,2% 4,3% África central e meridional 25,2% 18,3% 10,5% 11,3% (n.d.) 6,1% 7,2% 7,1% Asia meridional 8,2% 7,5% 3,6% 2,8% 4,6% 2,3% 9,5% 9,9% Sueste Asiático __ __ 6,6% 3,8% 5,7% 3,7% 39,8% 39,0% Indonesia e Filipinas 6,0% __ 6,4% 2,8% 4,6% 2,3% 13,2% 13,7% Xapón 20,7% 14,5% 23,2% 52,1% 76,3% 117,9% 97,9% 95,6% Corea do Sur __ __ 7,7% 7,2% 12,7% 20,2% 65,0% 70,9% China 4,1% __ __ __ 2,5% 1,8% 15,9% 21,6% "Primeiro mundo" inclúese aquí aos Estados Unidos, Canadá; Australia, Nova Zelandia; Alemaña, Austria, Suíza, Francia, Italia, España, Benelux, Escandinavia e o Reino Unido. Latinoamérica inclúese aquí a Arxentina, Brasil, Chile, Colombia, Ecuador, O Salvador, Xamaica, México, Paraguai, Perú, República Dominicana, Uruguai e Venezuela. Oriente Medio e Norte de África inclúense aquí Alxeria, Exipto, Libia, Sudán, Siria e Turquía. África subsahariana occidental e oriental inclúense aquí Benín, Burkina Faso, Burundi, Camerún, Chad, Etiopía, Costa do Marfil, Kenya, Madagascar, Malawi, Malí, Mauritania, Mozambique, Níxer, Nixeria, Ruanda, Senegal, Somalia, Tanzania. África subsahariana central e meridional inclúense aquí Suráfrica, Zaire, Zambia e Zimbabwe. Asia meridional inclúense aquí Bangladesh, India, Paquistán e Sri Lanka. Sueste Asiático inclúense aquí Indonesia, Malaisia, Filipinas, Tailandia e Singapur.

Notas

Categoría:Xeopolítica