197px|right|thumb|Emblema da Conferencia Mundial Menonita. Os menonitas son descendentes directos do movemento anabaptista do século XVI, contemporáneo da Reforma protestante.
Os Irmáns Suízos e os anabaptistas En 1523, Ulrico Zuinglio, ex sacerdote católico, comezou a reformar a igrexa da cidade suíza de Zürich, do Rin, Hesse, Turinxia, Saxonia e outros territorios de fala alemá. No canto de reducirse o seu número, novos seguidores se lles sumaban en cada lugar.
A situación agravouse para o conxunto dos movementos anabaptistas polas decisións da Dieta de Spira. Desde 1526 a Dieta decretara que cada príncipe podía decidir nos seus territorios se se ensinaba o culto reformado ou o católico, o cal chocaba directamente coa concepción dos Irmáns, quen esixían que a autoridade civil non se entremetera nas cuestións de fe. En 1529, a pesar de que os príncipes partidarios da Reforma expresaron a súa soada protesta rexeitando calquera cousa "contraria a Deus ou á súa Santa Palabra", puxéronse de acordo cos católicos en canto ás medidas para perseguir a todos os anabaptistas.
Así foi promulgada a lei imperial do 23 de abril de 1529 que ordenaba "quitar a vida a todo rebautizador ou rebautizado, home ou muller, maior ou menor, e executalo segundo a natureza do caso e da persoa, por lume, por espada ou por outro medio en calquera lugar onde for achado". As medidas represivas agudizáronse logo da rebelión dos anabaptistas extremistas en Münster e, co pretexto de esmagar o levantamento protagonizado por estes e as súas ideas subversivas, multiplicáronse as execucións de Irmáns a pesar de que eles sempre foron pacifistas e rexeitaron as ideas e prácticas dos münsteristas.
Menno miniatura|Gravado dun retrato de Menno Simons (publicado en Ámsterdam en 1759) Menno Simons (1496-1561) foi un sacerdote católico de Frisia, hoxe Holanda, que escribiu para denunciar os erros dos revolucionarios anabaptistas. Impresionado pola traxedia de Münster e convencido de que soamente cun testemuño de auténtico seguimento a Xesucristo e de sometemento á autoridade da Biblia era posible evitar que as persoas fosen seducidas por novos erros, e para rexeitar as dos príncipes e as xerarquías católicas e reformadas, decidiu romper en 1536 coa igrexa Católica e unirse aos anabaptistas pacifistas.
Menno desenvolveu un xeitoso labor pastoral no medio da persecución. Participou na organización das congregacións anabaptistas en Holanda, o norte do que hoxe é Alemaña e o noroeste de Polonia. Participou en numerosas polémicas con reformadores luteranos e calvinistas, con anabaptistas unitarios e cos partidarios de usar a violencia. No interior das propias congregacións, as discusións sobre a excomuñón causaron rupturas. Non lle foi posible pórse de acordo coas comunidades establecidas desde 1528 polos huterianos sobre a obrigatoriedade ou non para os cristiáns da comunidade de bens.
As congregacións unidas ao movemento que contaba coa activa participación organizativa de Menno lograron consolidarse, aínda que moitas veces tiveron que peregrinar fuxindo dun lugar a outro. A influencia de Menno chegou a ser tan notoria, que os seus adversarios comezaron a chamalas "menistas" ou "menonitas", a xeito de insulto. Perseguidas sen cuartel na Europa occidental, comunidades enteiras de menonitas e outros anabaptistas desprazáronse forzadamente, establecéndose na Europa oriental, así como en Pensilvania en 1683, e durante o século XVIII, cando, ademais xurdiu alí outra denominación anabaptista similar, a de Irmáns en Cristo.
De Rusia a América
En 1788, a invitación de Catarina a Grande, emperatriz de Rusia, grupos de agricultores menonitas da Prusia (onde se lles impuxeron en 1786 severas condicións para a súa permanencia), emigraron a Ucraína.
Co decorrer do tempo, moitos menonitas dos establecidos en Rusia loitaran e padecido polo seu benestar espiritual, cultural e material en diversas rexións de Europa e da Rusia asiática. Os menonitas foran eximidos por Catalina da obrigación de prestar o servizo militar, pero esta condición, do mesmo xeito que a autonomía de que gozaban nas súas escolas e comunidades, foron abolidas en 1870, polo que moitos menonitas decidiron ir ao Canadá, onde foron aceptados en 1873, e a Estados Unidos, onde había moitas comunidades menonitas e Amish desde 1683. Na mesma época aparecen rexistros de menonitas emigrados de Rusia a América. Foi na Arxentina, en 1877, cando se formou unha colonia agrícola no arroio Nievas, preto de Olavarría, na provincia de Buenos Aires. Estes menonitas non mantiveron a súa identidade, e posiblemente fusionáronse con igrexas luteranas que servían a outros inmigrantes alemáns que chegaron na mesma época.
Nos Estados Unidos, desexando manter a súa ética pacifista, moitos menonitas recusaron apoiar a primeira guerra mundial. Algúns conscriptos novos en Europa e os Estados Unidos pasaron o conflito no cárcere, onde algúns morreron como consecuencia de malos tratos e torturas. Ao aveciñarse a segunda guerra mundial recoñeceuse nos Estados Unidos o dereito dos obxectores de conciencia, e miles de mozos participaron nun Servizo Voluntario Alternativo. O modelo foi tan xeitoso que continuou ata agora (é a base dos voluntarios do Comité Central Menonita), e foi imitado por programas como o Corpo de Paz dos Estados Unidos.
En Rusia, as políticas de Stalin causaron novos éxodos de menonitas a América. Entre 1920 e 1930 novos grupos establecéronse no Canadá, México e Paraguai. A segunda guerra mundial resultou desastrosa para a maioría dos menonitas que quedaron en Ucraína e Rusia. Consideróuselles "alemáns" polo idioma que falaban, e miles morreron ou foron deportados a Siberia.
Parte dos menonitas de Rusia que fuxían da persecución stalinista emigraron a Paraguai en 1930. Alí trasladáronse tamén outros menonitas de Estados Unidos, Canadá, Belize e México. En 1945 chegou unha nova onda de refuxiados, que se instalaron no Uruguai, o Brasil e Paraguai. Nas últimas décadas aceleráronse os movementos migratorios, e hoxe hai importantes colonias de menonitas que manteñen o uso do idioma alemán en Paraguai, Bolivia, Uruguai, Brasil, México e, máis recentemente, na Arxentina (preto de Guatraché, na provincia de A Pampa e preto de Pampa dos Guanacos, na provincia de Santiago do Estero).
Nos Estados Unidos e Europa, os menonitas opuxéronse a tomar parte nas guerras en Vietnam e Iraq e participaron en numerosas campañas pacifistas.
As colonias agrícolas menonitas de fala alemá Aproximadamente o 15% dos menonitas pertencen a comunidades onde, xunto co idioma alemán, conservan tradicións centenarias. Estes grupos son maiormente de dúas vertentes:
orixinarias de Suíza, onde en 1700 se orixinaron os Amish e outros grupos menores agora no Canadá e nos Estados Unidos; orixinarias de Rusia. Estes grupos, chamados en xeral "A Antiga Colonia" pola zona de Rusia onde habitaban, comezaron a radicarse a partir do 1920 no Canadá, México, Paraguai, Bolivia e, recentemente, na Arxentina e o Uruguai. Estes grupos dedicáronse ao agro e a vivir un estilo de vida sinxelo, sen automóbiles, electricidade nin outros progresos da vida moderna. Distínguense polas súas vestimentas modestas. Todo é expresión do seu entendemento da fe cristiá, na que é moi importante manterse apartados do mundo moderno.
Comité Central Menonita
Diferentes denominacións menonitas, os Irmáns en Cristo e os Amish fundaron en 1920, con recursos de congregacións do Canadá, os Estados Unidos e os Países Baixos, o Comité Central Menonita, para axudar aos seus irmáns de Ucraína, afectados polos sufrimentos causados pola primeira guerra mundial e a guerra civil subseguinte. Desde entón, o Comité logrou xeitosas campañas para socorrer en todo o mundo a poboacións pobres ou afectadas por catástrofes naturais ou guerras, sen importar as crenzas das persoas que reciben a axuda. En Laos o Comité axudou a financiar os programas para eliminar as minas antipersoais que quedaran sementadas durante as campañas militares norteamericanas pola Guerra de Vietnam.
Difusión miniatura|Igrexa evanxélica menonita en Altkirch (Alsacia) Segundo un informe publicado a principios do 2007 pola Conferencia Mundial Menonita, hai no mundo aproximadamente 1 480 000 menonitas, distribuídos en 82 países. Debe recordarse que estas estatísticas non inclúen nenos, senón soamente membros adultos e bautizados.
Aínda que nos seus primeiros 450 anos os menonitas estaban radicados maiormente no hemisferio norte (Europa e América do Norte), nas últimas décadas experimentaron un notable crecemento nos outros continentes, e nos primeiros anos do século XXI só o 37% vive en Europa e América do Norte. Hai máis menonitas en África que en calquera outro continente. As estatísticas a finais do 2006 eran:
África 530.000 Estados Unidos, Canadá e México 500.000 Asia, Australia e o Pacífico 241.500 América Central, do Sur e Caribe 156.000 Europa 52.500
América A principios do século XX espertou nas igrexas menonitas dos Estados Unidos o interese por enviar misioneiros a outros países, especialmente de América. Os primeiros misioneiros chegaron á Arxentina en 1917. Detrás deles fóronse abrindo obras misioneiras noutros países, con congregacións latinoamericanas étnicas, cuxo primeiro idioma é o español, o portugués, o francés, e diversos idiomas indíxenas.
Hai agora igrexas menonitas activas en: Arxentina Bahamas Belize Bolivia Brasil Colombia Costa Rica Cuba Ecuador O Salvador Guatemala Haití Honduras Xamaica México miniatura|Igrexa menonita en Valparaíso (Indiana)Nicaragua Panamá Paraguai: Filadelfia e outras localidades no Chaco Paraguaio Perú Porto Rico República Dominicana Trinidad e Tobago Uruguai: Colonia Nicolich, O Ombú, Gartental, Delta Venezuela A membresía combinada neses países supera os 156.000.
Características xenéticas Os estudos aos que se refire este capítulo non foron escritos desde a perspectiva da fe ou a historia dos menonitas, senón que son estudos científicos feitos en comunidades menonitas de América do Norte. Nalgúns casos, o feito de que a través das xeracións os matrimonios se realizaron entre descendentes do grupo orixinal, conservou algunhas características xenéticas peculiares. Os menonitas de Asia, outros países de América e África, que constitúen nestes momentos a maioría da poboación menonita mundial, non están afectados por estes caracteres xenéticos.
Un estudo realizado sobre a estrutura xenética das comunidades menonitas de Kansas e Nebrasca determinou que as súas frecuencias para os alotipos das inmunoglobulinas G e M son similares ás atopadas en Europa central e difiren lixeiramente entre elas.Martin, K, J. C. Stevenson, M. H. Crawford et al. 1996. Immunoglobin haplotype frequencies in Anabaptist population samples: Kansas and Nebraska Mennonites and Indiana Amish. Hum. Biol. 68:45-62. Este estudo demostrou o illamento xenético no que se viu involucrada a poboación menonita, observándose un baixo número de haplotipos e fenotipos.
Tras o transcurso de sucesivas xeracións con illamento e sen entrada de xenes doutras poboacións, as diferentes colonias menonitas convertéronse en illados xenéticos, podendo observarse desviacións nas frecuencias dos alelos causantes de enfermidades, aumentando algúns e desaparecendo outros.Hartl DL, Clark AG. 1997. Principles of Population Genetics. 3rd editon. Sunderland, MA: Sinauer Associates. p 542. Os matrimonios endogámicos contribúen ao decrecemento da heterocigosidade dalgúns alelos, resultando nun aumento da frecuencia de desordes recesivos monoxenéticos. De feito, hai algunhas enfermidades xenéticas que presentan mutacións específicas para as poboacións menonitas. Estas poden clasificarse en tres grupos:
Trastornos autosómicos recesivos