Vasco da Gama, primeiro conde de Vidigueira, nado en Sines (Portugal) en ca. 1460/1469 e finado en Cochin (Querala, India) o 24 de decembro de 1524, foi un célebre navegante e explorador portugués, e o primeiro europeo en chegar á India por mar. Na era dos descubrimentos destacou por ser o comandante dos primeiros barcos que navegaron directamente desde Europa ata a India para descubrir unha ruta comercial directa entre estas dúas rexións. Foi a viaxe oceánica máis longa realizada ata ese momento,Diffie, Bailey W. y George D. Winius, Foundations of the Portuguese Empire, 1415–1580, p.176. pola que foi denominada ruta das indias.
A súa viaxe inicial á India vía Cabo de Boa Esperanza(1497–1499) foi a primeira en unir Europa e Asia por unha ruta marítima, conectando os océanos Atlántico e Índico. Isto considérase amplamente como un fito na historia mundial, en tanto marcou o comezo dunha fase marítima de multiculturalismo global..O descubrimento da ruta marítima á India por parte de Vasco dá Gama abriu paso a unha era de imperialismo global e permitiu aos portugueses establecer un longo imperio colonial ao longo da ruta entre África e Asia. Viaxar pola ruta marítima permitiulle aos portugueses evitar navegar a través do altamente disputado mar Mediterráneo e atravesar a perigosa Península Arábiga.
Tras décadas de mariñeiros tentando chegar ás Indias, perdéndose miles de vidas e ducias de barcos en naufraxios e ataques, Vasco dá Gama chegou a Calicut o 20 de maio de 1498. O acceso sen oposición ás rutas das especias indias deu un impulsou á economía do Imperio portugués, que previamente estaba centrado ao longo do norte e as costas da África occidental. As principais especias que se obtiveron do sueste asiático eran a pementa e a canela, pero pronto incluíron outros produtos, todos novos para Europa. Portugal mantivo un monopolio comercial sobre estes bens durante varias décadas. Non foi senón ata un século despois que outras potencias europeas, primeiro a República neerlandesa e Inglaterra, e logo Francia e Dinamarca, foron capaces de desafiar o monopolio e a supremacía naval portugueses na ruta do Cabo.
Vasco dá Gama comandou dúas das armadas da India portuguesas, a primeira e a cuarta. Esta última foi a máis grande e partiu a India catro anos despois de que da Gama regresase da súa primeira. Ao final da súa vida, durante un breve período en 1524, foi gobernador da India portuguesa co título de vicerrei.Tamén recibiu o título de conde da Vidigueira en 1519. Segue sendo unha figura prominente na historia da exploración, e homenaxes ao longo de todo o mundo celebraron as súas exploracións e logros. A epopea nacional portuguesa Os Lusíadas foi escrita na súa honra por Luís de Camões.
Traxectoría Primeiros anos Vasco da Gama naceu en 1460 na cidade de Sines, un dos poucos portos marítimos da costa do Alentexo, ao suroeste de Portugal, probablemente nunha casa próxima á igrexa da Nossa Senhora das Salas.
O pai de Vasco da Gama era Estêvão da Gama, quen serviu na década de 1460 como cabaleiro da casa de Fernando, duque de Viseu . Ascendeu nas filas da Orde militar de Santiago. Estêvão dá Gama foi nomeado alcaide-mór (gobernador civil) de Sines na década de 1460, cargo que desempeñou ata 1478; despois continuou como receptor de impostos e titular das encomendas da Orde na rexión.
Estêvão da Gama casou con Isabel Sodré, filla de João Sodré (tamén coñecido como João de Resende), vástago dunha familia ben relacionada de orixe inglesa.Dise que os Sodrés descenden de Frederick Sudley, de Gloucestershire, que acompañou o Conde de Cambridge a Portugal en 1381, e posteriormente estableceuse alí. (Subrahmanyam, 1997, p. 61). O seu pai e os seus irmáns, Vicente Sodré e Brás Sodré, estaban vinculados á casa do Infante Diogo, Duque de Viseu, e eran figuras destacadas da Orde militar de Cristo. Vasco da Gama foi o terceiro dos cinco fillos de Estêvão da Gama e Isabel Sodré - por (probable) orde de idade: Paulo da Gama, João Sodré, Vasco da Gama, Pedro da Gama e Aires da Gama. Vasco tamén tivo unha irmá coñecida, Teresa da Gama (que casou con Lopo Mendes de Vasconcelos).Subrahmanyam, 1997, p. 61. miniatura|upright|esquerda|Estatua de bronce de Vasco da Gama na súa casa natal, Sines, Portugal Pouco sábese dos primeiros anos de vida de da Gama. O historiador portugués Teixeira de Aragão suxire que estudou na cidade interior de Évora, onde posiblemente aprendeu matemáticas e navegación. Afírmase que estudou con Abraham Zacuto, astrólogo e astrónomo xudeu-español, pero o biógrafo de da Gama, Subrahmanyam, considérao dubidoso.Subrahmanyam, 1997, p. 62.
Cara a 1480, da Gama seguiu ao seu pai e uniuse á Orde de Santiago.Subrahmanyam, 1997, pp. 60–61. O maestre de Santiago era o príncipe Xoán, que ascendeu ao trono en 1481 como rei Xoán II de Portugal. Xoán II apreciaba moito á Orde, e as perspectivas dos da Gama aumentaron en consecuencia.
En 1492, Xoán II enviou a da Gama en misión ao porto de Setúbal e ao Algarve para apresar barcos francesés en represalia polas depredacións contra a navegación portuguesa en tempos de paz, tarefa que da Gama levou a cabo con rapidez e eficacia.Subrahmanyam, 1997, p. 63. Exploración antes de da Gama miniatura|upright| Descubrimentos e exploracións portuguesas: primeiros lugares e datas de chegada Desde principios do século XV, os portugueses, impulsados polo infante Henrique, viñan explorando no coñecemento da costa africana. Desde a década de 1460, o obxectivo era conseguir contornear a punta sur do continente africano para así acceder ás riquezas da India —pementa negra, canela e outras especias— establecendo unha ruta marítima fiable. Esta ruta tería unha grande importancia económica e política ao dificultárense as rutas comerciais con Asia dende a caída de Constantinopla baixo o Imperio Otomán en 1453. A República de Venecia dominara gran parte das rutas comerciais entre Europa e Asia, pero desde 1453, coa toma de Constantinopla polos otománs, o comercio limitouse e aumentarón os custos.
Cando Vasco da Gama tiña uns dez anos, estes plans a longo prazo estaban a piques de ser alcanzados: Bartolomeu Dias volvera de dobrar o cabo de Boa Esperanza, na actual Suráfrica, despois de explorar o Gran Río Fish (río o que eles chamarón río do Infante en honor a João Infante, comandante da segunda carabela) e tras comprobar que a costa se estendía cara ao descoñecido en dirección nordés. Portugal esperaba usar a ruta iniciada por Díaz para romper o monopolio sobre o comercio do Mediterráneo.
Ao mesmo tempo, facendo uso das expedicións por terra durante o reinado de Xoán II de Portugal, rei que apoiaba a teoría de que a India era accesible por barco desde o océano Atlántico, Pêro da Covilhã e Afonso de Paiva foran enviados a través de Barcelona, Nápoles e Rodas a Alexandría, onde, facéndose pasar por mercadores, lograron chegar a Adén. Alí separáronse: Paiva dirixiuse a Etiopía e morreu de peste, sen enviar ningún informe das descubertas que fixera; mentres que Covilhã dirixiuse a Ormuz e logo á India, e despois volveu pola costa oriental de África, logrando establecer que a ruta á India era factible. Tampouco regresou nunca máis a Portugal, aínda que el si logrou facer chegar o seu informe a través de emisarios que determinaban a viabilidade da ruta marítima a Asia.
Faltaba só un navegante que demostrase o vínculo entre os resultados de Díaz e Corvilhã para inaugurar unha ruta comercial, A ruta das Especias, potencialmente lucrativa polo océano Índico. A tarefa foi asignada inicialmente polo rei Xoán II a Estevão da Gama, o pai de Vasco da Gama. Con todo, dado que morreu en xullo de 1497, o mando da expedición foi delegado polo novo rei Manuel I de Portugal en Vasco da Gama, posiblemente tendo en conta o seu bo desempeño ao protexer os intereses comerciais portugueses das depredacións polos franceses ao longo da Costa de Ouro africana
Primeira viaxe (1497-99) miniatura|upright|Vasco dá Gama saíndo do porto de Lisboa, Portugal miniatura|upright|A ruta seguido na primeira viaxe de Vasco dá Gama (1497-1499) Manuel I de Portugal confioulle o comando da frota que, o 8 de xullo de 1497, partiu do porto de Santa María de Belém, no río Texo (Lisboa), coa idea de rodear o Cabo de Boa Esperanza en busca da India. Tratábase esencialmente dunha expedición de exploración que levaba cartas do rei D. Manuel I para os reinos que visitasen, padrões para colocar, e foi equipada por Bartolomeu Díaz con algúns produtos que probaran ser útiles nas súas viaxes para os troques co comercio local. A única testemuña da viaxe é un diario de a bordo, atribuído a Álvaro Velho,Álvaro Velho, "Roteiro da viagem que em descobrimento da India pelo Cabo da Boa Esperança fez dom Vasco da Gama em 1497": Según un manuscrito coétaneo existente na Biblioteca publica portuense (texto integral). xa que os documentos da Coroa se destruíron no Grande Incendio de Lisboa.
A expedición formábana 150 homes, entre mariñeiros e soldados, distribuídos en catro pequenos navíos:
São Gabriel, unha carraca de 27 metros de eslora, feita especialmente para esa viaxe e comandada polo propio Vasco da Gama. São Rafael, nave xemelga da San Gabriel, tamén feita para esta viaxe e comandada por Paulo da Gama, irmán do capitán maior. Berrio, ofrecida polo seu propietario, Don Manuel de Bérrio, e comandado por Nicolau Coelho. São Miguel, unha carraca para o transporte de subministracións, que foi queimada preto da baía de São Brás na viaxe de ida, e que foi comandada por Gonçalo Nunes. Viaxe ao Cabo miniatura|upright|Monumento á Cruz de Vasco dá Gama no Cabo de Boa Esperanza, Suráfrica A expedición partiu de Lisboa, acompañada de Bartolomeu Díaz que seguiu nunha carabela rumbo cara a São Jorge da Mina, seguindo unha ruta xa experimentada polos navegantes anteriores ao longo da costa africana a través da illa de Tenerife e do arquipélago de Cabo Verde. Despois de alcanzar a costa da actual Serra Leoa, Vasco dá Gama desviouse cara ao sur, polo océano aberto, cruzando a liña do Ecuador, en busca dos ventos do oeste do Atlántico Sur, que Bartolomeu Díaz xa identificara en 1487. Esta manobra, coñecida como a volta do mar, foi exitosa e o 4 de novembro de 1497 a expedición chegara de novo á costa africana. Despois de máis de tres meses, os barcos navegaran máis de 6.000 quilómetros de mar aberto, a viaxe máis longa coñecida feita en alta mar ata esa data.
O 16 de decembro, a frota superara o chamado río do Infante (Gran Río Fish na costa oriental da actual Suráfrica), o punto no que Bartolomeu Díaz ddera volta anteriormente, navegando a partir de aí en augas descoñecidas para os europeos. O día de Nadal (Natal), Gama e a súa tripulación bautizaron a costa pola que navegaban co nome de Natal (actual provincia KwaZulu-Natal de Suráfrica). Mozanbique O 2 de marzo de 1498, completando o contorno da costa africana, a frota chegou á costa de Mozambique despois de sufrir fortes temporais e de que Vasco dá Gama sufocase con man de ferro unha revolta dos mariñeiros. Na costa de África oriental, os territorios controlados polos musulmáns integraban a rede de comercio no océano Índico. En Mozambique atoparon aos primeiros comerciantes indios. Inicialmente ben recibidos polo sultán, que os confundiu cos musulmáns, proporcionáronlles dous pilotos. Temendo que a poboación fose hostil aos cristiáns, pero tratando de manter o equívoco, despois dunha serie de malentendidos foron obrigados por unha multitude hostil a fuxir de Mozambique, e partiron do porto disparando os seus canóns contra a cidade.K. D. Madan, Life and travels of Vasco Da Gama p. 38-39, ISBN 81-206-1360-0.
O piloto que o sultán da illa de Mozambique proporcionoulles para conducilos ata á India, fora secretamente instruído para entregar os navíos portugueses aos gobernantes árabes de Mombasa. Unha casualidade fixo descubrir a emboscada e Vasco dá Gama puido continuar.