Filipinas —oficialmente, República de Filipinas (; )— é un país insular (véxase arquipélago) situado no sueste asiático, sobre o océano Pacífico. A súa capital é Manila. Ao norte atópase separado da illa de Taiwán polo estreito de Luzón; ao oeste áchase o mar da China Meridional, tamén coñecido como o mar de Filipinas Occidental e Vietnam; ao suroeste, a illa de Borneo; ao sur, o mar de Célebes sepárao das illas de Indonesia, e o leste limita co mar de Filipinas. A súa localización no cinto de lume do Pacífico e o seu clima tropical convérteno nun lugar propenso a terremotos e tifóns. O país é rico en recursos naturais e atópase nunha das zonas con maior biodiversidade do mundo. Está formado por 7641 illas que se clasifican xeograficamente en tres grupos: o da illa de Luzón, o das Visayas e o da illa de Mindanao.
Filipinas ten unha poboación estimada de 107 millóns de habitantes; ademais, é o 12.º país máis poboado do mundo sen ter en conta aos 12 millóns de filipinos que viven no estranxeiro. Varias etnias e culturas conviven ao longo das súas illas. Catalogado como un país recentemente industrializado, a súa economía continúa o constante crecemento que iniciou desde a súa independencia. As reformas económicas implementadas a inicios do século XXI lograron que o sector servizos desprazase á agricultura como a principal actividade económica, e agora este achega máis da metade do PIB. Con todo, aínda enfronta diversos retos nas súas infraestruturas: a falta de desenvolvemento no sector turístico, a educación, a atención á saúde e o desenvolvemento humano.
En tempos prehistóricos, os negritos foron algúns dos primeiros habitantes do arquipélago, seguidos por ondas sucesivas de pobos austronesios que trouxeron consigo tradicións e costumes de Malaisia da India e do mundo islámico, mentres que o comercio introduciu algúns aspectos culturais chineses.
En 1521, a chegada do explorador portugués Fernão de Magalhães marcou o comezo dunha era de influencia e posterior dominio español. Miguel López de Legazpi estableceu o primeiro asentamento español en Filipinas en 1565, coa fundación de Cebú. En 1571 fundou a cidade de Manila, que se convertería no centro administrativo e económico do Imperio español en Asia e porto de partida do galeón de Manila con destino Acapulco. Tres séculos de influencia española deron lugar a unha cultura hispano-asiática, patente na arte, música, gastronomía e costumes de Filipinas, en especial a súa relixión católica. Tamén xurdiu unha variante filipina do idioma español, que floreceu na segunda metade do século XIX e primeira do século XX.
A finais do século XIX estalou a revolución filipina, apoiada polos Estados Unidos, e posteriormente a guerra hispano-estadounidense que deu lugar á cesión das illas por España a EE. UU. en 1898. As desavinzas entre a nova República Filipina e EE.UU. desembocaron na guerra filipino-estadounidense que acabou coa vitoria estadounidense en 1903. Desta forma, Estados Unidos substituíu a España como potencia dominante. A excepción do período da ocupación xaponesa, os estadounidenses mantiveron a soberanía sobre as illas ata o final da segunda guerra mundial en 1946. Desde a independencia, o país atravesou varias crises políticas que serviron para definir as características dunha república constitucional.
O legado dos distintos períodos históricos reflíctese na actual cultura do país, que é unha combinación do indíxena prehispánico con elementos chineses e a cultura hispánica, debido a tres séculos de presenza española. Esta cultura mestiza está presente na gastronomía, na música, nos bailes e na arte filipina. O carácter hispánico é máis evidente na súa relixión católica, no seu legado arquitectónico, en especial nas igrexas e casas de estilo colonial, en moitos topónimos do país e en nomes e apelidos. Finalmente, a herdanza dos Estados Unidos perdura na lingua inglesa e nunha maior afinidade coa cultura popular.
Etimoloxía Antes de adquirir a súa denominación actual, utilizáronse outros nomes para referirse ao país como «Islas del Poniente» e «San Lázaro», ambos os dous outorgados por Fernão de Magalhães.
O vocábulo «Filipinas» deriva do nome do rei Filipe II de España. Durante unha expedición en 1542, o explorador español Ruy López de Villalobos bautizou as illas de Leyte e Sámar como «Felipinas» en honra ao entón Príncipe de Asturias. Finalmente, o nome foi alterado e a denominación de «Las Islas Filipinas» pasou a referirse a todas as illas do arquipélago. O nome oficial de Filipinas cambiou varias veces no transcurso da súa historia. Durante a Revolución filipina, o Congreso de Malolos proclamou o establecemento da «República Filipina». Coa colonización estadounidense e a introdución da lingua inglesa, o nome oficial do país traduciuse ao novo idioma predominante, Republic of the Philippines. Desta forma, desde a súa independencia, o nome oficial é o de «República de Filipinas», sen antepoñer o «das» que resulta da tradución literal do nome.
Historia
Prehistoria e época prehispánica
miniatura|Unha páxina do Códice Boxer. Á esquerda, un xeneral do Raxanato de Butuan e á dereita, unha princesa do Reino de Tondo. Hai evidencias de que os primeiros homínidos vivían no que hoxe é Filipinas hai xa 709.000 anos. Ata hai pouco, pensábase que os restos humanos máis antigos achados no arquipélago filipino correspondían ao home de Tabon —cunha antigüidade de 22 000 a 24 000 anos—, pero foron substituídos polo metatarso do home de Callao, que segundo o método do uranio–torio ten 67 000 anos de antigüidade. Existen varias teorías sobre as orixes dos primeiros habitantes das illas. Landa Jocano suxire que os antepasados dos filipinos actuais xurdiron e desenvolvéronse localmente. Pola súa banda, a teoría da orixe insular de Wilhelm Solheim postula que o poboamento do arquipélago deuse a través das rutas do comercio que proviñan da zona de Sonda ao redor dos anos 48 000 a 5000a. C., no canto dunha migración a grande escala. A teoría da expansión austronesia afirma que varios grupos malaio-polinesios procedentes da illa de Taiwán comezaron a migrar a Filipinas ao redor do 4000a. C., desprazando aos primeiros poboadores. Os negritos estiveron entre os primeiros habitantes das illas, pero a data da súa aparición aínda se descoñece. Para o ano 1000 a. C., os habitantes do arquipélago organizáronse en catro tipos de grupos sociais: as tribos de cazadores-recolectores, sociedades guerreiras, plutocracias pequenas e principados con centro nos portos marítimos.
No transcurso dos seguintes séculos, o comercio cos pobos marítimos e outros países asiáticos trouxo consigo a influencia do islam, o budismo e o hinduísmo. Durante este tempo non houbo ningún Estado político unificador que abarcase todo o arquipélago filipino. No seu lugar, as illas estaban divididas entre varias talasocracias que a miúdo loitaban entre si, gobernadas por varios datus, raxás ou sultáns. Entre eles estaban os reinos de Manila, Namayan e Tondó, os raxanatos de Butuan e Cebú e os sultanatos de Maguindanao e Sulú. Algunhas destas sociedades foron parte dos imperios malaios de Srivijaya, Madjapahit e Brunei. O islam chegou a Filipinas por medio de comerciantes e algúns proselitistas provenientes de Malaisia e Indonesia. Deste xeito, no século XV o islam estableceuse no arquipélago Sulú, e tense constancia de que en 1656 xa alcanzara Mindanao, Luzón e as Visayas.
Dominación española
miniatura|Fuerte de Santiago en Manila, construído para defender a cidade dos ataques externos. En 1521, o explorador portugués Fernão de Magalhães chegou a Filipinas e tomou posesión das illas para España. A conquista comezou en 1565, cando o explorador español Miguel López de Legazpi chegou desde a Nova España e fundou o primeiro asentamento español na actual illa de Cebú. En 1571, despois de tratar coas familias reais nativas durante a conspiración de Tondó e derrotar á tripulación do pirata chinés Limahong, os españois estableceron en Manila a capital de Filipinas e das Indias Orientais Españolas.
O dominio español significou a unidade política do arquipélago por primeira vez na súa historia. Desde 1565 ata 1821 a Capitanía Xeneral de Filipinas dependeu do Vicerreinado de Nova España con sede en Cidade de México e despois da guerra de Independencia de México, administrouse directamente desde Madrid. Desde esta mesma capitanía, España controlaba outros dos seus territorios no Pacífico, entre eles Guam, Palau, as Illas Carolinas e as Illas Marianas. Entre os séculos século XVI e XIX, o galeón de Manila comunicou a capital de Filipinas con Acapulco, México; realizando unha ou dúas viaxes o ano en ambos os sentidos. Debido ás constantes guerras que producían escasas ganancias, Filipinas foi subsidiada da prata extraída de Potosí en Bolivia e o Perú. O comercio transpacífico introduciu no arquipélago alimentos como o millo, o tomate, a pataca, o chile e a piña, todos procedentes de América. Os misioneiros católicos converteron á maioría dos habitantes ao cristianismo e fundaron escolas, universidades e hospitais. Os españois tamén levaron a Filipinas o arado, a imprenta, o reloxo e a construción en pedra. Un decreto español de 1863 estableceu o ensino público gratuíto no país por primeira vez, o que deu lugar a altos índices de alfabetización. miniatura|esquerda|Moeda dun cuarto de 1829, emitida en Manila. Mostra o escudo de España. Durante o período de goberno español, as forzas hispanas e os indíxenas leais loitaron contra varias rebelións internas e múltiples ataques externos de piratas chineses, neerlandeses e portugueses: son especialmente destacables os combates de Cagayán (1582), que enfrontaron aos famosos terzos españois contra piratas e ronins xaponeses. Nunha extensión dos combates da guerra dos Sete Anos, forzas británicas ocuparon brevemente a cidade de Manila tras unha dura batalla. As forzas británicas atoparon aliados como Diego e Gabriela Silang, que aproveitaron a oportunidade para liderar unha revolta, ata que o goberno español foi finalmente restaurado tras o Tratado de París de 1763. Durante a ocupación, os británicos aproveitaron para subtraer valiosas cartas de navegación do Pacífico dos arquivos de Manila. Os españois consideraron a súa guerra cos musulmáns no sueste asiático como unha extensión da Reconquista e dividiron os filipinos pagáns e musulmáns entre si. O conflito hispano-mouro durou varios centos de anos. No último cuarto do século XIX, España conquistou porcións de Mindanao e os musulmáns mouros no Sultanato de Sulu, recoñecida formalmente a soberanía española miniatura|José Rizal, Marcelo del Pilar e Mariano Ponce, líderes do Movemento de Propaganda.