miniatura|A Trimurti dos tres deuses hindús: Brahmā, Vishnu e Śiva (de esquerda a dereita) nas grutas de Ellora
A Trimurti (‘tres formas’; sánscrito: त्रिमूर्तिः) é un concepto do hinduísmo no que as funcións cósmicas da creación, mantemento e destrución (ou a disolucións que precede a creación) están personificadas nas formas de Brahmā o creador, Vishnu o mantedor ou preservador e Śhiva o destrutor ou transformador, un triplo aspecto da divindade.Véxase a entrada de "trimurti". . A estas tres deidades chámaselles "a tríade hindú" ou "a gran trindade", adoito descrita coma "Brahma-Vishnu-Maheshwara". É dicir, os tres deuses cardinais que representan srusti (creación), sthiti (conservación) e pralaya (destrución). Parece que este concepto se desenvolveu durante o período medieval. No hinduísmo, os procesos de creación e destrución son como un bucle infinito, que non teñen nin principio nin fin.
A tríade de deidades
Brahma
Como parte da mitoloxía hindú, Brahma é considerado como a deidade suprema que actúa como creador do mundo, e, xa que logo, en virtude do seu cargo, é o primeiro da tríade de deidades. Sendo o creador do universo, Brahma é o primeiro antes de Vishnu, o arqueiro e preservador, e Śhiva, o destrutor, pero ao mesmo tempo, os investigadores sinalan que os suxeitos nos mitos e lendas da antiga India, do mesmo xeito que a proporción das responsabilidades funcionais, non sempre son respectados e frecuentemente son suxeitos a modificacións ou sincretismos. Sobre esta base, nas versións épicas arcaicas, nos textos máis antigos da mitoloxía hindú, tres destas características correlacionáronse unicamente con Brahma. Ademais, cabe sinalar que os aspectos incluídos na tríade de deidades Brahma, en contraste con Vishnu e Shiva, é a esencia da máis abstracta e involúcrase en menor medida nas historias, mitos e lendas. Nestes casos, cando Brahma segue aparecendo na mitoloxía, a súa función é moi especializada e ten un carácter máis xeral na medida en que, nalgúns temas, en lugar de Brahma, no mesmo acto está o papel de Vishnu ou Shiva, que finalmente expulsaron a Brahma do centro de historias mitolóxicas do hinduísmo. Con todo, o papel de Brahma entre bastidores é considerado como moi importante para a relixión hindú.
En termos xerais, cando se fai un intento de avaliar a imaxe mitolóxica de Brahma, o investigador debe prestar especial atención nas orixes desta imaxe. Posiblemente a xenealoxía de Brahma implica que o concepto abstracto dunha deidade podería preceder un concepto particular, que correspondía a unha estrutura ritual ou principio universal. Isto, en particular, mediante o estudo das fontes, segundo o cal nos Vedas o termo neutro «brahmana» inicialmente correlaciónase cunha oración-fórmula ou unha expresión verbal dun principio universal, e máis tarde chegou a ser utilizado ata para referirse a este mesmo principio. Máis tarde, este mesmo concepto podería ser obxecto de personalización na forma dun Deus en particular.
Vishnu
miniatura|esquerda|Figura do Señor Vishnu no templo Chattarpur.
Aínda que nos himnos védicos Vishnu non é unha das divindades máis importantes, o seu lugar na Trimurti é moi importante. No brahmana a súa importancia aumenta lixeiramente, pero a cifra de importancia primordial atópase só nas epopeas e os Puranas. A etimoloxía do seu nome non está abondo clara: algúns expertos suxiren que ten unha orixe indoeuropea. Anteriormente baseado nos mitos dos "tres pasos" de Vishnu, interprétase como unha representación metafórica do sol. Segundo a mitoloxía europea suponse que Vishnu era orixinalmente un deus, pai do sol (Dieus). No presente este punto de vista é controvertido.
Como parte dunha tríade de deuses, Vishnu actúa como gardián do universo, a pesar do feito de que o creador do mundo é Brahma e, en consecuencia, unha figura máis importante neste contexto. O concepto da Trimurti ten a maioría das súas representacións nos Puranas, e empatado no lugar máis alto da tríade está Vishnu. Nestes casos proclamouse o fundamento e a esencia do ser, da súa orixe e do absoluto. Puntos de vista similares están presentes e descríbense na épica, onde Vishnu ou os seus avatares actúan como os personaxes centrais. Nalgúns temas mitolóxicos, por exemplo, o mundo é tratado como unha forma da existencia de Vishnu, mentres que outros atribúen a esta deidade un papel importante na rexeneración do mundo tralo fin do universo.
Á súa vez, os mitos sobre os avatares de Vishnu céntranse principalmente nas razóns da súa vitoria sobre a deidade maligna (pola que, de feito, toma unha forma particular). Independentemente de, exactamente, que tipo de manifestacións de Vishnu se tratan nunha historia en particular, en cada caso personifica a boa enerxía do universo e o cosmos. Con todo, a presentación desta enerxía nuns determinados sistemas filosóficos e relixiosos ou conceptos mitolóxicos caracterízase por certas diferenzas: a gama de manifestacións pode variar algo do absoluto, o que non se pode describir, ata un tipo de Deus persoal que é obxecto dun forte vínculo emocional por parte de calquera persoa. Hai que ter en conta que, por exemplo, o Vishnu da mitoloxía épica identifícase gradualmente cunha serie de diferentes imaxes.
Shiva
A aparición do Señor Shiva no panteón como unha deidade independente tivo lugar bastante tarde -no século II a. C.-, pero o culto deste deus existía moito antes desa data. En particular, a imaxe prototípica asociada a Shiva, atópase nas iconas do terceiro ao segundo milenio antes de Cristo. Moitas das características e funcións específicas de Shiva, nos Vedas, asociáronse coa deidade Rudra; máis tarde converteuse no nome principal, intercambiando lugares co mesmo eufemismo. Desde hai moito houbo unha asimilación desta imaxe na que se uniron varias características, ás veces moi contraditorias (ira, a graza etc.). Así mesmo, por exemplo, no Shaiva esta é a deidade suprema e representa tanto a destrución como a creación, así como o principio do tempo.
Os investigadores sinalan que os aspectos da imaxe de Shiva, que están directamente relacionados co seu papel creativo, atopan a súa encarnación metafórica nun dos seus personaxes principais, que corresponde ao masculino -lingam. O principal obxecto do culto de Shiva son as imaxes en forma de columnas de pedra linga, que, á súa vez, atópase situada no símbolo do feminino -ioni. Algúns conceptos filosóficos e relixiosos que conteñen este conxunto de caracteres son sobre todo o símbolo metafórico da creación.
Na tríade de deuses Shiva é a clave para a función da destrución, asociado á destrución do mundo e dos deuses, ao final de cada período do universo. Neste sentido, tanto a aparencia como o culto real de Shiva adquiren unha serie de características destinadas a intimidar. Deste xeito a deidade (incluíndo o seu séquito) é vinculado a unha variedade de criaturas, o tipo e propiedades das cales son extremadamente non naturais e hipertróficas. Ás veces Shiva tamén se mostra na imaxe do "gran asceta", de acordo cos temas mitolóxicos, foi condenado á austeridade perpetua por cortar a quinta cabeza de Brahma. Tamén hai que sinalar que nos Puranas hai 1008 listas de nomes ou epítetos de Shiva, que caracterizan esta deidade con algúns dos seus aspectos fundamentais. Tamén están establecidos a presentación e a encarnación da enerxía cósmica de Shiva, que regula a orde mundial. Representación da Trimurti miniatura|Un tipo de representación da Trimurti amosa tres cabezas nun pescozo e, decotío, incluso tres caras nunha cabeza mirando cada unha en cadansúa dirección. A súa representación adoita normalmente mostrar a estes tres deuses un o lado do outro (sentados ou de pé) ou reunidos nun só corpo (que entón ten tres cabezas, seis brazos e seis pernas). Tamén se lles mostra asociados coas súas consortes, que simbolizan a enerxía e o movemento, mentres que eles representan a materia e a inercia; así Laksmí completa a Vishnu (a prosperidade - Lakxmi- está condicionada pola preservación), parella que se atopa mutuamente completada pola de Xacti (ou Parvati - Kali - Durga) e Shiva (a enerxía feminina completando a materia masculina), e finalmente por Brama e Sarasvati (o coñecemento - Sarasvatí- sendo necesaria á creación).
No sitio de Bodh-Kharbu no Tíbet, hai un "Triratna" ou "Parameshra", que consta de tres pequenos templos construídos con ladrillos pintados de negro, amarelo e branco, o que simboliza a Buda, Dharma e Sangha respectivamente. Cando os ollos están representados na parte superior destes templos, representan respectivamente a Jagannath se están en negro; Subhadra se están en amarelo e Balarama ou Balabhadra cando están no templo branco.
Brahma é, dentro da hinduísmo, o deus creador de todo o que existe, personificación do braman supremo. Aínda que os atributos da actividade creadora sexan dados a varios deuses no período védico ulterior, na etapa dos Brahmana (categoría da literatura védica consagrada ao dogma e os rituais, pero que tamén contén lendas e especulacións abstractas), o deus pai, Prajapati ou Brahma, é presentado como o creador único. Adoita ser representado con catro cabezas para simbolizar que pode ver todo. Vishnu tamén se lle coñece co nome de Narayana. Encárnase especialmente en Krishna e Rama. Dentro do hinduísmo hai varias crenzas respecto a transcendencia de Vishnu. É representado en cor azul e con catro brazos para simbolizar que pode chegar a todas partes. Shiva Xankara ou Mahadeva. Deus do sacrificio da mitoloxía india, Shiva é o aspecto destrutor da Trimurti pero nun sentido positivo (destrución para reconstruír) e asume moitos outros papeis como o de señor dos ascetas (Mahadeva) . Adoita ser representado como unha figura de catro brazos cunha lúa crecente na cabeza e unha serpe no pescozo, cun tridente nunha man e un tambor na outra e un terceiro ollo na fronte. A filosofía do concepto da "Trimurti" miniatura|Shiva, Vishnu e Brahma adorando a Kali. De acordo coa filosofía relixiosa da India, na forma da Trimurti súmanse tres dos principais principios supremos que se observan no mundo visible - o inicio creador (Brahma), o final destrutivo (Shiva) e o principio defensivo (Vishnu). Os tres existen nunha deidade, e cada un dos tres é un ente independente, do mesmo xeito que os Vedas divídense en tres partes principais e ao mesmo tempo hai un só libro. Todos eles conteñen unha soa criatura que é "param" (suprema), "guhey" (secreta) e "sarvatma" (a alma de todo o mundo).
En construcións filosóficas da doutrina dualista Sankhya que coloca unha distracción para o espírito da materia, os tres deuses supremos Brahma, Vishnu e Shiva como tres manifestacións dunha soa natureza (Prakriti) e a implementación das tres gunas (calidades que comezaron o mundo). Brahma neste sistema filosófico é Rajas (actividade, a eficiencia, a paixón), Vishnu é Sattva (conciencia, claridade, equilibrio), Shiva é Tamas (perda do coñecemento, a inactividade, a inercia). Como se dixo máis arriba, cada un dos modos tamén se lle asigna a súa propia cor e elemento. Así que Brahma ten a terra vermella, Vishnu o azul e a auga, e Shiva o negro e o lume.
Etimoloxía e pronunciación miniatura|Lingodbhava murti
trimūrti, no sistema AITS (alfabeto internacional para a transliteración en sánscrito). त्रिमूर्ति, en escritura devanágari do sánscrito. Pronunciación: /trímurti/.Véxase a entrada –mūrti, que está na fila 22 da primeira columna da páx. 460 no Sanskrit-English Dictionary do sánscrito británico Monier Monier-Williams (181n9-1899). Etimoloxía: ‘tres corpos', o tri: ‘tres', e murti: ‘corpo sólido, corporación, manifestación, encarnación, personificación’. Evolución do concepto miniatura|Brahma, Shiva e Vishnu. Unha Trimurti que se atopa nun dos templos construídos en covas na illa Elefanta preto de Bombai, que é patrimonio da humanidade da UNESCO desde 1987